Türkoloji, yani Türklük bilimi, Türk’e ait olan bütün maddi ve manevi değer üzerinde çalışan bir bilim dalı olduğu hâlde, Türkiye’de bu çalışma alanına olan ilgi oldukça azdır. Zaten Türkoloji, öncelikle Batılı bilim adamlarının çalışmalarıyla sistemli bir hâle gelmiş, çok sonraları Türkiye’de bu bilim dalına ilgi uyanmıştır. Türk dili ve tarihine ışık tutan en önemli belgeler olan Orhun Yazıtları‘nın bulunup okunmasının hep Batılı bilim adamları tarafından gerçekleştirilmesi, Türklük bilimini çok geç fark ettiğimize bir örnektir.

Her ne kadar Türkoloji‘yi geç fark etmiş ve bu alandaki çalışmalarda Batılı bilim adamlarına göre geç kalmış olsak da, iki yüzyıl gibi bir süreç içerisinde Türklük biliminin özellikle Türkiye’de ve diğer Türkî cumhuriyetlerde ciddi anlamda geliştiğini görmek mümkündür. Hem bu gelişmenin seyrini hem de Türkoloji’nin çalışma alanını daha iyi görebilmeniz için konuyu aydınlatacak bilgileri sizlere sunuyorum:

Dar anlamda Türk Dili ve Lehçelerini, geniş anlamda ise Türkleri ve Türklükle ilgili olan bütün konuları inceleyen bilim koludur. Türk Dili, tarihi, kültürü, edebiyatı… gibi konuların tümü, Türklük Bilimi’nin kapsamı içindedir.

Türklük Bilimi çalışmalarını iki bölüm hâlinde değerlendirebiliriz. Bunlardan birincisi “Türklerin” yaptığı çalışmalar, diğeri ise “Türk olmayanların” yaptıkları çalışmalardır. Türkler, soylu ve köklü bir ulus oldukları için yazılı tarihimizin başladığı Orhun Yazıtları‘ndan önceki döneme ait bilgilerimizin tümü, dış kaynaklardan alınmıştır. Bu kaynaklardan en önemlileri “Latin – Bizans” kaynaklarıdır. Bütün Avrupa halkları, Türkler hakkındaki bilgileri 4. yüzyıl ile 6. yüzyıl arasında yaşamış olan Priskos, Apolinaris ve Jordanes gibi Latin veya Bizans kökenli yazarlardan öğrenmişlerdir.

Türkler hakkındaki bilgilerin önemli bir kaynağı da “Çin” kaynaklarıdır. Milattan önceki dönemlerden itibaren, Çince yazılmış belgelerde Türkler ile ilgili önemli bilgiler bulunmaktadır. Çin kaynaklarında “Türk” adı, “T’u-küe” biçiminde geçmektedir. Hatta “Orhun Yazıtları” bile, Bilge Kağan ve Kül Tigin yazıtlarının batı yüzlerindeki Çince metinlerden yola çıkılarak çözülmüştür. “Tang Sülalesi Tarihi” ve “Yeni Tang Sülalesi Tarihi” adlı eserlerde de, Bilge Kağan ve Kül Tigin’den bahsedilmiştir. Ayrıca Çinli şair “Ye-lü-Zhu” da şiirlerinde Yazıtlar‘dan bahsetmektedir.

Pian del Carpine, Villem Van Ruysbroek, Marco Polo, İbni Batuta… başta olmak üzere, çeşitli gezginlerin yazdıkları da Türkler’in geçmişi hakkında bilgi edindiğimiz kaynaklardandır. 14. yüzyılın başlarında Türk Dili üzerine, Avrupa’da İtalyanlar ve Almanlar tarafından “Codex Cumanicus” adlı eser yazılmıştır. Osmanlı Türkleriyle Avrupalılar arasında yaşayan savaşlar ile birlikte, Avrupa’da Türklük Bilimi araştırmaları artmaya başlamıştır. Johann Schildtberger, Philipp Johann von Strahlenberg ve Pietro Ferraguto gibi kişiler, Avrupa’da başlayan Türklük Bilimi’nin öncülerindendir.

Pietro Ferraguto, 17. yüzyılda “Grammatica Turca” adlı eseriyle Türk dilinin gramerini ilk defa sistemli olarak tespit etmiştir. Türklük Bilimi ile ilgilenen savaş tutsaklarının yanı sıra, Türklerle siyasi ve ticari ilişkiler içinde bulunan bazı kişiler ve türlü amaçlarla kurdukları kurum ve kuruluşlarla Hristiyanlık propagandası yapan bazı misyonerler de Türkler hakkında araştırmalar yapmışlardır.

Avrupa’daki ilk Türkoloji kürsüsü, Paris’te 1795 yılında açılan “Ecole des Langues Oriantales Vivantes“ta kurulmuştur. Ancak “Türkoloji kürsüsü” niteliğinde olmasa da Türkler hakkında araştırma yapan ve daha önce kurulmuş bazı okullar da vardır. Bu kurum ve okulların en eskisi, 1627’de Roma’da kurulan “Collegium de Propaganda Fide“dir. Daha sonra Paris, Rusya, İtalya, Almanya ve İngiltere’de benzer okul ve enstitüler kurulmuştur. Çalışmaların değerlendirildiği ilk “Doğu bilimcileri” kurultayı ise, “Congres International Orientales” adıyla 1873 yılında Paris’te yapılmıştır.

Türklerle ilgili bilgi kaynaklarının çoğalması ve bu konularla ilgilenenlerin artmasıyla, Türklük Bilimi çalışmaları 18 – 19. yy’da hız kazanmış ve Avrupa başta olmak üzere dünyanın birçok ülkesinde Türklük Bilimi araştırma merkezleri kurulmuş, üniversitelerde Türklük Bilimi (Türkoloji) bölümleri açılmıştır.

Ziya Gökalp, Avrupa’da ortaya çıkan Türklük Bilimi çalışmalarını, iki boyutta değerlendirmiştir. Bunlardan birincisi Fransızcada “Turquerie” denilen “Türkperestlik, Türk severlik“tir. Auguste Comte, Mismer, Pierre Loti, Lamartine… gibi kişiler, bu duruşla Türklerle ilgili dostça yazılar yazmışlardır. İkinci boyut ise; Türklük Bilimi, Türkiyat veya Türkoloji adıyla bir bilim kolu olarak gelişmiştir. Özellikle Rusya, Almanya, Macaristan, Danimarka, Fransa, İngiltere… gibi ülkelerde eski Türkler, Hunlar ve Moğollar araştırılmıştır.

Avrupalıların dışında, Arap ve Fars kökenli bazı tarihçiler de Türklerle ilgili bazı araştırmalar yapmışlardır. Ebu Hayyan ve İbn Mühenna gibi Arap dilcileri, Memluk Türkçesi üzerinde çalışmışlardır. İranlı tarihçi Cüveyni ve Fahrettin Mübarekşah, 12. ve 13. yüzyıllarda Göktürklere ait yazıtlardan söz ederler.

Türklük Bilimi’nin ikinci gelişim çizgisi yerli kaynaklara dayanmaktadır. Bu kaynaklara göre, Türklük Bilimi çalışmaları, 11. yüzyılda Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılan “Divan-ü Lügati’t Türk” adlı eser ile başlar. Kaşgarlı’dan sonra ilk çalışmalar Ali Şir Nevai‘nin “Muhakemetü’l-Lügateyn“; Bergamalı Kadri’nin de “Müyessiretü’l-Ulâm” adlı eseriyle devam etmiştir.

Bizde Türklük Bilimi’nin 19. yüzyıldan sonraki önemli temsilcileri şunlardır: Ahmet Vefik Paşa, Süleyman Paşa, Ahmet Cevdet Paşa, Fuat Paşa, Ali Süavi, Şemseddin Sami, Veled Çelebi, Bursalı Tahir, Ahmet Mithat Efendi, Abdurrahman Fevzi Efendi…

19. Yüzyılda Türklük Bilimi çalışmaları ile siyasi Türkçülük bir arada yürümektedir. Her ne kadar yöntemleri, amaçları ve yaklaşım biçimleri farklı olsa da, Türklük Bilimi çalışmaları her zaman siyasi Türkçülüğe malzeme olabilecek veriler ortaya koymuştur.

Türklük Bilimi araştırmaları, bizim için “milli” bir özellik taşımakla birlikte, artık önemli ölçüde “uluslararası” nitelik de kazanmıştır. Bugün Abd, Almanya, Çin, Danimarka, İngiltere, İran, İtalya, Macaristan, Rusya, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan gibi onlarca ülkede, birçok Türklük Bilimci çalışmalar yapmaktadır.

Kaşgarlı ile başlayıp Osmanlı Türkleriyle gelişmeye devam eden Türklük Bilimi çalışmalarının “bilimsel bir disiplin” içerisinde ele alınması oldukça yakın bir dönemde gerçekleşmiştir. Ziya Gökalp’in sosyolojik incelemeleri Türklük Bilimi çalışmalarına bir ivme kazandırmış ve Fuat Köprülü‘nün 1924 yılında İstanbul Edebiyat Fakültesi’ne bağlı olarak kurduğu “Türkiyat Enstitüsü” ile Türklük Bilimi artık önemli bir aşamaya kavuşmuştur.

Ulu Önder Atatürk‘ün, özellikle Türk Dili, tarihi ve coğrafyası üzerinde araştırmalar yapılması için “Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi“, “Türk Dil Kurumu” ve “Türk Tarih Kurumu“nu kurması, Türklük Bilimi ile ilgili çalışmalara çok büyük katkı sağlamıştır. Ayrıca “Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü“, “Türklük Bilimi Araştırmaları Merkezleri” ve üniversitelerimizde ilgili yeni bölümlerin açılması ile Türkiye, Türkoloji çalışmalarının odağı konumuna gelmiştir.

Orkun KUTLU

Birçok yazımızda, sık sık “Türkçenin çok köklü ve güçlü bir dil olduğunu” vurgulamışızdır. Çünkü bugün yaşayan dillerin birçoğuna baktığımızda, Türkçedeki düzenliliği, türetme gücünü ve geniş söz varlığını göremeyiz. İngilizceyi örnek verecek olursak, çok uzun bir geçmişinin olmadığını, özellikle 18. yüzyıldan sonraki sömürgecilik akımlarıyla birlikte kurulan emperyalist devletlerin çabalarıyla bir yerlere geldiğini görürüz. Benzer biçimde Sırpça, İspanyolca, Danca, Arnavutça… gibi birçok dilin geçmişi, aslında birkaç yüzyılla ifade edilebilecek kadar azdır. Fakat Türkçenin, yapılan araştırmalar neticesinde yaklaşık 8.500 yıllık bir dil olduğu kabul edilmektedir. Osman Nedim Tuna‘nın Sümerce ile Türkçe arasındaki ilişkiyi ortaya koyan çalışmaları sonucunda, Türkçenin yaşayan diller arasındaki “en eski geçmişe” sahip dil olduğu ortaya koyulmuştur. Buna benzer çalışmalar da göstermiştir ki, Türkçe yaşayan dillerin “en eski geçmişe sahip olan dili” olmasa bile, en köklü birkaç dilinden biridir.

Türkçenin tarihi gelişimine bir göz attığımızda, Türkler‘in göçleri ile Türkçenin de dünyanın birçok bölgesine yayıldığını görürüz. Türkçemiz, “En Eski Türkçe” ile başlayıp “Orta Türkçe” ile devam edip “Çağdaş Türkçe” ile bugünlere geldiği süreç içerisinde, birçok dilden etkilenmiş, birçok dili etkilemiş ve büyük değişikliklere uğramıştır. Türkler’in dünya üzerindeki yayılma alanlarına paralel olarak, Türkçe de birçok alanda konuşulmuş ve zamanla birbirinden kopan Türk boylarının, kendilerine özgü birer “konuşma ve yazma dilleri” ortaya çıkmıştır. Bundan yaklaşık 8 – 10 bin yıl önce, bugün konuşulan bütün Türk Dilleri tek çatıda toplanmıştı ve bugün yaşayan Özbek, Kırgız, Kazak, Türkmen, Gagauz, Uygur, Tatar, Azeri… Türkçesi, o dönemlerde yoktu. Çünkü henüz Türkler bir arada yaşıyorlardı, bunun için dilleri de farklı yazı ve konuşma dillerini oluşturmamıştı. Biz Tanrı Dağları’ndan ayrıldıktan sonra, her bölgede kalan soydaşlarımız kendilerine özgü yazı dillerini oluşturdular ve bugün yaşayan “Türk Lehçeleri” adı verilen diller (Azerbaycan Türkçesi, Kırgız Türkçesi… gibi) oluştu.

[ad1]

Çok köklü bir dilimiz olduğu için, Türkçemiz bugünlere gelene dek birçok alt dala ayrılmış ve bu alt dallar dil biliminde “lehçe“, “şive” ve “ağız” olarak adlandırılmıştır. Türkçenin oldukça eski ve köklü bir dil olması, dil bilimsel sınıflandırmalarda farklı görüşlerin ileri sürülmesine neden olmuştur. Bazı dil bilimciler “Türkçenin yalnızca iki büyük lehçesi olduğunu” kabul etmişler; bazıları ise Azerbaycan Türkçesi, Kazak Türkçesi, Başkurt Türkçesi… gibi birbirinden ayrı “yazı dilleri” olarak varlığını devam ettiren Türk Dilleri’ni birer “lehçe” olarak kabul etmişlerdir.

Türkçemize ait en eski kaynaklar “Orhun Yazıtları” olduğu için, bu dikili taşların öncesinde kalan döneme ait kesin bilgilere sahip değiliz. Türkçenin “karanlık dönemi” olarak adlandırılan bu dönemde, Türkçenin hangi biçimlerde var olduğu hakkında net bir bilgimiz yok. Yazılı kaynaklarla Türkçeyi takip edebildiğimiz dönemlerde ise, Türkçe artık oldukça işlenmiş bir dil konumundadır. Bunun için Türkçenin en eski durumunu ve Türkçenin “çatısı” konumunda olduğunu düşündüğümüz “ana dili” tam olarak bilmiyoruz. Bunun için Türkçenin “lehçelerini” sınıflandırırken, birçok dil bilimci farklı görüşler ileri sürmüşlerdir.

Sınıflandırmalardaki bizim görüşümüzü belirtmeden önce, “lehçe“, “şive” ve “ağız” kavramlarını açıklamaya çalışalım:

Lehçe, bir dilin çok uzun zaman önce, yazılı metinlerle izlenemeyen, karanlık dönemlerinde kendisinden ayrılan ve ayrıldığı dilden hem “ses” hem de “biçim (yapı)” olarak ayrılıklar içeren koludur. Şive, bir dilin yazılı metinlerle izlenebilen ve “yakın geçmiş” olarak nitelendirilebilecek döneminde kendisinden ayrılan ve ayrıldığı dilden yalnızca “ses” bakımından değişiklikler içerip “yapı (biçim)” bakımından ayrılıklar içermeyen koludur. Ağız ise, bir dilin konuşulduğu belli yerleşim bölgelerine özgü olan ve “sesletim farklılıkları” temelli olan koluna verilen addır.

Lehçe kavramı veya terimi, son dönemlerde özellikle Türkiye Türkçesinde “şive” anlamı yerine kullanılmış ve bu dil bilimciler arasında bile yaygınlaşmıştır. Bugün birçok dil bilimci artık lehçe yerine şiveyi, şive yerine de lehçeyi kullanmaktadır. “Türkçenin Sorunları“nda da işlenen bu konuyu, bazı dil bilimciler “uzak lehçe” ve “yakın lehçe” terimlerini ileri sürerek çözümlemeye çalışmışlardır. Bu terimlerin türetilmesinin amacı, “lehçe” ve “şive” terimlerinin kullanımı ile ilgili sorunların çözülmek istenmesidir. Aslında mantıklı bir yaklaşımdır. Bu türetimlerle, artık Türkçeye yakınlık düzeyine göre bütün Türk Dillerini uzak veya yakın lehçe olarak adlandırabiliriz.

Yukarıda yaptığım açıklamalardan hareketle, şöyle bir örneklendirme yapabiliriz: Türkçenin bugün yaşayan “uzak lehçeleri” olarak “Çuvaşça ve “Yakutça” vardır. Türkçenin “yakın lehçeleri“ne ise “Azerbaycan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Gagauzya, Tataristan, Türkmenistan, Türkiye, Doğu Türkistan, Başkurdistan… Türkçesi” örnek verilebilir. Türkiye Türkçesinin “ağızları” olarak ise “İstanbul ağzı, Doğu Anadolu ağzı, Elazığ ağzı, Trakya ağzı, Karadeniz ağzı, Ege ağzı…” örnek gösterilebilir.

Özetle, Türklük Bilimi‘ndeki “lehçe – şive” sorununa “yakın ve uzak lehçe” terimlerinin türetilmesiyle, sorun büyük oranda çözüme kavuşmuştur. Türkçemizin bugün 21 tane yazı diline sahip olması, her ne kadar onun köklülüğünün kanıtı olarak kabul edilse de; Türkçemize eklenen her yeni yazı dili, Türkçe konuşan Türk topluluklarını birbirinden koparmaktadır. Ortak Türk Dili oluşturmaya çalışırken, oluşan her yeni yazı dilinin acısı kendini hissettirmektedir. Bu açıdan Türk Dilleri sınıflandırmalarında da “Kazakça, Azerice, Özbekçe…” gibi adlandırmalar yapılması, Türklük Bilimcilerce doğru kabul edilmemektedir. En doğru kullanım “Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, Gagauz Türkçesi…“dir. Kuşkusuz bu konuya en doğru yaklaşım, “Bu Türk Dili lehçe miydi, yoksa şive miydi?” diye takılıp kalmaktansa, onu ana Türkçeye olan yakınlığına göre “uzak veya yakın lehçe” olarak adlandırmak ve özellikle çağdaş Türk lehçelerinin kullanımına özen göstermek olacaktır.

Yavuz TANYERİ

Birinci Kaynak

Türk tarihi ve milliyet ideali için çalışmış fikir adamlarımızdandır. 1861 yılında Kilis’te doğdu. Bal Hasan Oğulları denen bir Sipahi ailesindendir. Soyadı kanunu çıkınca kendine Yazıksız soyadını seçmişti.

1880’de Harbiye’den Piyade Mülazimi (Teğmen) çıkmış, Askerî Rüştiyelerde ve sonra Harbiye’de Türkçe, Fransızca ve tarih gibi dersler okutmuş ve askerlik hayatını öğretmenliklerde geçirerek Miralaylıktan (Albay) emekli olmuştu.

1908 inkılabından sonra İstanbul Darü’l-fünunu Türk Tarihi ve Türk Dili Tarihi Müderrisi oldu. Üçüncü seçim döneminde Türkiye Büyük Millet Meclisine Erzurum milletvekili seçildi.

12 Aralık 1935’te Kadıköy’deki evinde öldü. Erenköy’de Sahrayıcedit mezarlığına gömüldü.

Henüz Askerî Rüştiyesinde hoca iken bir çok gramer, okuma, coğrafya ve tarih kitapları yayınlamıştır. Bu küçük okul kitaplarından başka Medrese-i Edep, Medeniyete Hizmet, Sitler, gibi çeşitli eser ve tercümeleri, Fransızca, hatta fizik ve resim derslerine ait risaleleri basılmıştır. Türk idealine ve tarihine ait makalelerini ise İkdam gazetesi vasıtasıyla neşrediyordu.

Eserleri, çoğu küçük risalelerden ibaret olmak üzere, 40 civarındadır. Yazdığı makalelerin de 1000’e ulaşmıştır. II. Abdülhamit devrinde koyu Osmanlılık davası içinde Türk tarihi ve Türk idealiyle uğraşan nadir zümredendir. Gök Bayrak’ı da ilk defa o tercüme etmişti.

Necip Asım, Türk dili hakkındaki eserlerinden dolayı 1892 Şikago Sergisinden bir madalya ve bir şahadetname almış, Paris’teki Societe Asiatique, 1895’te onu azalığa seçmişti. 1908 inkılabından sonra Türk Yurdu, Bilgi, Edebiyat Fakültesi Mecmuası, Türk Tarih Cemiyeti Mecmuası gibi birçok mecmualarda makaleler yazdı. Aynı zamanda İstanbul Darülfünununda Türk Tarihi ve Türk Dili Tarihi dersleri verdi.

Necip Asım, rahmetli Arif Bey’le birlikte büyük bir Türk Tarihi hazırlamaya başlamış, bu eserin Osmanlılardan önceki Türklere ait olan I. cildi Tarih Encümeni tarafından neşredilmişti. Milattan sonraki ilk yıllarda, Orta Asya Türklerinin kullandıkları Orhun diline ait küçük bir broşürü ve Yeniçay kıyılarında VIII. yüzyılda dikilmiş olan Orhun Kitabeleri hakkındaki incelemelerini kapsayan eseri, dil ve edebiyatımız için faydalıdır.

Bunlardan başka XII. yüzyılda Yuknak şehrinde yetişmiş olan Mahmut oğlu Ahmet isimli Türk şairinin Hakaniye lehçesiyle yazdığı Aybetül-Hakayık isimli manzum eserin Uygur harfleriyle yazılmış olan nüshasını Ayasofya Kütüphanesi’nde keşfetmiş, okumaya muvaffak olmuş, gerek bu eserin fotoğrafını, gerek lehçemize tercümesini iki kısımlık bir kitap halinde neşrederek edebiyat tarihimize büyük bir hizmette bulunmuştu.

Necip Asım, Fransızca, Arapça, Uygurca ve Çağatayca öğrenmişti.

İkinci Kaynak

“Türk dilinde icra edilen ufak bir tedebbu bile Türk milletinin; kadim bir edebiyatı olduğunu gösterebilir. Bütün Türk uluslarında müşterek olup parmak hesabınca manzum olan birçok atalar sözü şüphesiz adı sanı hatıralardan silinmiş bir takım millî şairlerin eserlerinden hafızalarımıza naklolunmuş parçalardır.”

Türk dili ve tarihi üzerinde yaptığı ilmî araştırmalarla tanınan Necip Asım Bey 1861’de Kilis’te doğmuştur. Öğrenim hayatına Şam’da başlamış ve 5. Ordu Askerî İdadisine girmiştir. Necip Asım Bey Yusuf Akçura’ya yazdığı bir mektupta, Şam’da Türklerin yabancı gibi tutulduklarını ve Arap hocalarından zulüm gördüğünü yazmıştır. Öğrenimini tamamlayınca, piyade mülazımı olmuştur. Necip Asım Bey askeri eğitim gördüğü halde doğum yeri olan Kilis’te özel dersler almaya başlamış ve öğrenim hayatı bitinceye kadar bu derslere devam etmiştir.

İstanbul’da Kuleli Askerî İdadisine ve Harbiye mektebine devam etmiştir. Öğrenimi sırasında kitabet ve edebiyat derslerinde Türkçülüğünü göstermiştir.1878’de Ahmet Mithat Efendi ile tanışmış ve Harbiye mektebinde okuduğu sıralarda onun gazetesi olan Tercüman-ı Hakikat’a makaleler vermiştir. 1897’de hemen her cuma Ahmet Mithat efendinin yalısına giderek, Veled Çelebi’yle de burada tanışmıştır. N. Asım Bey ve Veled Çelebi Abdülhamit devrinin en tanınmış Türkçüleridir. 1893’de Ahmet Cevdet Beyin İstanbul’da çıkarttığı “İkdam” gazetesinin yazı kurulunda görev almıştır. Gazete, Yusuf Akçura’nın “Üç Tarz-ı Siyaset” eserinde Türkçülük organı olarak gösterilmiştir. Necip Asım Bey, Veled Çelebi’nin dediğine göre bahse muktedir olduğu konuları o fennin uzmanına gerçekten beğendirmek suretiyle başlamış, git gide çalışmasının ürünü artarak İslâm fazılları ve Avrupa oryantalistleri arasında bugün sahip olduğu dereceye ulaşmıştır.

1980 yıllarında Avrupa’da tanınmaya başlamıştır. N. Asım Bey, Avrupa’nın ilmî yönü ile Osmanlıyı birbirine bağlayan köprü rolünü yüklenmiştir. Araştırmalar ve incelemeler yaparken askerî okullardaki görevini ihmal etmemiş, miralay rütbesini almıştır. Meşrutiyetin ilanından sonra “Türk Dili Tarihi” kürsüsüne müderris olarak geçmiştir. 1927 seçiminde TBMM’ne üye seçilmiş, 1935’de vefat etmiştir.

Fikirleri ve kişiliği: Necip Asım Beyin Türkçülüğe hizmeti özellikle; dil ve tarih alanında olmuştur. İlk kez Türklerin bu alanda, Avrupa metotlarıyla çalışmalarını Avrupa’ya tanıtmıştır. Eski Türk dillerine ve eski Türk harflerine Türk tarihine milletimizin açık bir şekilde dikkatini çeken ilk aydınlarımızdandı. Fenne, askerliğe, tarihe dair yirmiyi geçen eser bırakmıştır. Doğu musikisinin millîleştirilmesi için uğraşmış, bundan da önemlisi Osmanlı dilinin Türkçeleşmesi için çalışmıştır.En önemli hizmeti Leon Cahun’un “Asya Tarihine Giriş” adlı eserini doğu kökenli bilgileri ile genişleterek tercüme etmesidir. Gökalp’e göre bu kitap her tarafta Türkçülüğe dair eğilimler uyandırmıştır. Osmanlılarda belki de bütün Türkler içinde ilk “Bütün Türk Tarihi” yazarı olmuştur.

Eserleri: En önemli eseri “Türk Tarihi“dir. Atebetül Hakayık,Ayasofya kütüphanesinden bularak, ilim dünyasına kazandırmıştır. Divanü Lugat-it Türk’teki savlar, toplamıştır. Türk Yurdu, Milli Tetebbular vb. dergilerde Türk dili, tarihi ve folkloruna ait ilmi yazıları ile Gök Bayrak adlı bir romanı da Türkçeye çevirmiştir.

|» Önemli Türkologlar Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Elazığ ilinin Keban ilçesine bağlı Aşağıçakmak köyünde doğan Ahmet Buran, ilk tahsilini köyünde, orta okul ve lise tahsilini ise Elazığ’da, Elazığ Orta Okulu, Atatürk Lisesi ve Elazığ Lisesinde okuyarak tamamlamıştır. 1980 yılında girdiği Fırat Üniversitesi Edebiyat ( Fen-Edebiyat) Fakültesinden 1984 yılında mezun olmuş, aynı yılın Ekim ayında, Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsünün açtığı yüksek lisans imtihanını kazanarak Türk Dili Anabilim Dalında yüksek lisansa başlamıştır.. Bu arada Fırat Üniversitesinde Türkçe derslerini okutmak üzere Üniversite Senatosunca dışarıdan ücretli öğretim elemanı olarak Türkçe Bölümünde görevlendirilmiştir.

Temmuz 1985 tarihinde Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde açılan Araştırma Görevliliği sınavını kazanarak 15 Kasım 1985 tarihinde Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde Araştırma Görevlisi olarak çalışmaya başlamıştır.

1984 yılında başladığı yüksek lisans çalışmasını Keban, Baskil ve Ağın Yöresi Ağızları adlı tezle, 1986 yılında başladığı doktora çalışmasını ise, Prof. Dr. Tuncer Gülensoy’un yönetiminde hazırladığı Anadolu Ağızlarında İsim Çekim Ekleri adlı tez ile 1989 yılında tamamlamıştır.

1990 yılı Kasım ayında Fırat Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümüne Yrd. Doç. Dr. olarak atanan Ahmet Buran, 15 Ekim 1992-15 Aralık 1992 tarihleri arasında Burdur ilinde vatani görevini yapmış ve 13 Ekim 1995 tarihinde Doçent, 2001 yılında da Profesör olmuştur.

1995-1997 Yılları arasında F. Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanlığı; 1995-2003 yılları arasında Fırat Üniversitesi Dil Eğitim Öğretim ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü; 1997-2000 yılları arasında, F. Ü. Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu Müdürlüğü; 2000-2003 yılları arasında F. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü görevlerinde bulunan Prof. Dr. Ahmet BURAN, 2003-2005 yılları arasında, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesinde Türkoloji Bölümü Başkanı olarak görev yapmıştır.

12 kitabı bulunan Prof. Dr. Ahmet BURAN, yurt içi ve yurt dışında çok sayıda bilimsel toplantıya katılmış, bildiriler sunmuş, makaleler yayınlamıştır. Yeni Türk Dili Anabilim dalı öğretim üyesi olan BURAN, Ağız Araştırmaları(dialektoloji), Eski Anadolu Türkçesi ve Çağdaş Türk Lehçeleri üzerine yaptığı çalışmalarla tanınmaktadır.

İLESAM (Türkiye İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği) üyesi olan Prof. Dr. Ahmet BURAN evli ve iki çocuk babasıdır.

Yayınları

1. KİTAPLARI

1. Doğu ve Güneydoğu Anadolu Üzerine Araştırmalar (Ağızlar), Bogaziçi Yay., Ankara 1992.

2. Tunceli Yöresi Ağızlarından Derlemeler (Prof. Dr. Tuncer Gülensoy ile), Boğaziçi Yay., İstanbul 1992.

3. Karşılaştırmalı Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü (Türkiye T.-Azerbaycan T.- Rusça-İngilizce) (Prof. Dr. Alaeddin Mehmedoğlu ve Hatice Alaeddin Kızı ile), Nil Yay., İzmir 1994.

4. Elazığ Yöresi Ağızlarından Derlemeler-l, (Prof. Dr. Tuncer Gülensoy ile), TDK Yay., Ankara 1994.

5. Tuncer Gülensoy Armağanı (Editörlük), Kayseri, 1995.

6. Anadolu Ağızlarında İsim Çekim(Hal) Ekleri, TDK Yay. Ankara 1996.

7. Keban, Baskil ve Ağın Yöresi Ağızları, TDK Yay., Ankara 1997.

8. Çağdaş Türk Lehçeleri, (Dr. Ercan Alkaya ile), TİSAV Yay.(1.baskı) Elazığ 1999/Akçağ Yay. (6. baskı) Ankara 2009.

9. Sâ’atnâme (Giriş-Metin-Dizin), Elazığ 2000.

10. Elazığ İli Ağızları (Şerife Oğraş ile), Elazığ 2003.

11. Harput’tan Hazar’a Elazığlı Şairler, (Doç. Dr. Ali Yıldırım ve Doç. Dr. Tarık Özcan ile) Elazığ Belediyesi Yay., Elazığ 2006

12. Nimri Dede, Hayatı ve Şiirleri, Manas Yay., Elazığ 2006

13. Mehmet Bedri Yücesu, Hayatı ve Şiirleri, (Prof. Dr. Ali Yıldırım ile) ManasYay., Elazığ 2006.

14. Kurşunlanan Türkoloji, Manas Yay., (1. baskı) Elazığ 2007/Akçağ Yay. (2. baskı) Ankara 2010.

15. Elazığ Yöresi Söz Varlığı, (Dr. Nadir İlhan ile) TDK. Yay., Ankara 2008.

16. Prof. Dr. Ahmet BURAN–Makaleler, (Yay. Haz. E. Alkaya, S. K. Yalçın, M. Şengül) Turkish Studies Yay., Ankara 2008.

17. Su Ürünleri Terimleri Sözlüğü (Su Ürünleri Terimleri Çalışma Grubu Üyesi), TDK Yay., Ankara 2009.

18. Veteriner Hekimliği Terimleri Sözlüğü (Veteriner Hekimliği Terimleri Çalışma Grubu Üyesi), TDK Yay., Ankara 2009.

19. Kişi Adları Sözlüğü (Kişi Adları Sözlüğü Çalışma Grubu Üyesi), http://www.tdk.org.tr/TR/Genel/AdArama.aspx.

2. MAKALELERİ

1. Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da Yaşayan Dede Korkut Hikâyeleri: Deli Dumrul’un Keban Rivayeti, Erciyes, (86), Şubat 1985, s. 22-25.

2. Doğu Anadolu Ağızları Üzerine Bir İnceleme, Türk Kültürü, (265), Mayıs 1985, s. 359-365.

3. Keban ve Baskil Yörelerinden Derlenen Efsaneler, Türk Folklorundan Derlemeler, 86/1, MİFAD Yay., Ankara 1986, s. 31-38.

4. Eski Türk Gelenek ve Göreneklerinin Fırat Havzasındaki İzleri, Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, (12), Şubat 1986, s. 43-48.

5. Bir Etimolojik Sözlük Denemesi, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, (45), Aralık 1986, s. 213-216.

6. Doğu Anadolu Ağızlarının Kelime Hazinesi, Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, (33), 1987, s. 44-50.

7. Keban, Baskil ve Ağın Yöresi Ağızları, F.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, C.1, (2), 1987, s. 47-71.

8. Elazığ İl Halk Kütüphanesindeki Yazma Eserler, F.Ü. Fırat Havzası Yazma Eserler Sempozyumu, (5-6 Mayıs 1986-Elazığ), Bildiriler, Elazığ 1987, s. 177-182.

9. Dede Korkut Hikâyelerinin Doğu Anadolu Varyantları, F.Ü., Sultan Baba ve Köroğlu Sempozyumu, (3 Kasım 1986-Tunceli) Bildiriler, Elazığ 1987, s. 35-39.

10. Fırat Üniversitesi, Edebiyat (Fen-Edebiyat) Fakültesi ve Sosyal Bilimler Enstitüsünde Yapılan Doktora ve Yüksek Lisans Tezleri ile Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde Yapılan Mezuniyet Tezleri, F.Ü., Sosyal Bilimler Dergisi, C.2, (1), 1988.

11. Fırat Havzasında Yağmur Duası ve “YADA” Taşı , F. Ü. Fırat Havzası ll. Folklor ve Etnografya Sempozyumu, (5-7 Kasım 1987-Elazığ) Bildiriler, Elazığ 1989, s. 63-71.

12. Kütahya ve Yöresi Ağızları, Erciyes, (142), 1989, s.14-15.

13. Fırat Havzasında Türk Boyları ve Bölge Ağızlarının Tabakalaşması, Türk Milli Bütünlüğü İçinde Doğu ve Güneydoğu Anadolu Sempozyumu (23 Mart 1990-Kayseri) Bildirileri, Kayseri 1990, s. 239-245.

14. Anadolu Ağızlarında Yaşayan YUNUS, Milli Kültür, Yunus Emre Özel Sayısı, (80), Ocak 1991, s. 89-92.

15. Kayseri’de Halk Takvimi, E. Ü. Erciyes Yöresi l. Folklor, Halk Edebiyatı ve Etnografya Sempozyumu (3-5 Mayıs 1990-Kayseri) Bildirileri, Kayseri 1991, s. 347-352.

16. Azerbaycan Dilciliyinin Nezeri Esasları, NİLÜFER, (3), 1991, s. 39-40.

17. Yunus’un Yetiştiği Sosyal Zemin, NİLÜFER, (4), Elazığ 1991, s. 11-14.

18. Yazı Dilinin Tarihi Gelişimi İçinde Türk Şivelerinin Ortaya Çıkışı ve Azeri Türkçesi Örneği, Savunma Hizmetleri Ve Koordinasyonu Dergisi, (10), s.10-12, 1992.

19. Yunus’ta Hayvan Adları ve Fonksiyonları, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, (80), Ekim 1992, s.167-194.

20. Türklüğün ve Türk Dilinin Bütünlüğü Açısından TÜRKÇE Adı Üzerine Bir Değerlendirme, Türk Yurdu, (414), Nisan 1993, s. 26-27.

21. Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun Dil Atlası, Parlamenter, (17), Eylül 1993; www.biyografi.net 2009.

22. Mehmet Akif’in Dil İle İlgili Görüşleri, İLTÖRE, (3 ), Ocak 1995, s. 22-25.

23. Anadolu Ağızlarında İsim Hâl Ekleri, Prof. Dr. Tuncer Gülensoy Armağanı, Kayseri 1995, s. 164-173.

24. Derleme Sözlüğü’ne Katkılar, Türk Dili ( 535), Temmuz 1996, s. 38-43.

25. -Ik Ekinin Anadolu Ağızlarında Kullanılışı, TDAY-Belleten 1994, Ankara 1996, s. 11-18.

26. Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması, Türk Dili (542), Şubat 1997, s. 233-237.

27. Türk Asrı İçin Önce Türkçe Asrı Gerekir, Yeni Türkiye (Türk Dünyası Özel Sayısı), Mayıs-Haziran 1997, (15), s. 212-216.

28. Atatürk ve Türk Dili, Türk Yurdu, S. 120 (480), Ağustos 1997, s. 29-32.

29. Türkçede Kelimelerin Ekleşmesi ve Eklerin Kökeni, 3. Uluslar Arası Türk Dil Kurultayı, 1996, TDK Yay., Bildiriler, Ankara 1999, s. 207-214.

30. Anadolu (Türkiye Türkçesi) Ağızlarının Karşılaştırmalı İncelemesi ve Bu Konu İle ilgili Sorunlar, Ağız Araştırmaları Bilgi Şöleni ( 9 Mayıs 1997), TDK Yay., Ankara 1999, s. 89-91

31. Dil-Kültür Bağlamında Güneydoğu Sorunu, Cumhuriyetin 75. Yılında Doğu Anadolu’da Güvenlik ve Huzur Sempozyumu (17 -19 Aralık 1998) Bildirileri, Elazığ 1999, s. 371-376.

32. Türkçede İsim Çekim Ekleri , Türk Gramerinin Sorunları -II, TDK Yay., Ankara 1999, s. 263-278.

33. Harput’ta Son Osmanlı: Mehmet Bedri Yücesu, Dünü ve Bugünüyle Harput Sempozyumu Bildirileri-I, Elazığ 1999, s. 53-77.

34. Gakgo/Gakgoş Kelimesinin Kökeni ve Anlamı, Türk Dili, (578), Şubat 2000, s. 173-178.

35. Yabancı Diller Karşısında Türkçe, Türk Yurdu, Şubat-Mart 2001, s. 79-82.

36. Yemen Elması ve Doğu Cephesinden Bir Mektup, Savaşın Mağdurları, Öksüzler ve Yetimler Sempozyumu, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırma Merkezi, İstanbul, Bildiriler 2002, s. 239-244.

37. Dil ve Edebiyat, Bizim Külliye, S. 12, Elazığ 2002, s. 8-11.

38. Söz Ola Kese Savaşı, Bizim Külliye, S. 13 Elazığ 2002, s. 6-10

39. Konuşma Dili Yazı Dili İlişkileri ve Derleme Faaliyetleri, Türkbilig, Ankara 2002/4, s. 97-104.

40. Türkiye’de Ortak Dil Yaratma Çabaları ve Kürtçe, Muzaffer Özdağ Armağanı, C. 4., 2003.

41. The Role Of Kyrgyz and Russian Languages in Political Realities of Kyrgyzistan, Dialogue (Berween Civil Society and Government in Kyrgyzistan), January 2004, s. 30 (Dil tartışmasında bir bölüm).

42. Türkçe Saatnameler ve Hibetullah İbni İbrahim’in Saatnamesi, Jurnal of Turkic Civilization Studies, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, No 1/2004, s. 263-281.

43. Konuşma Dili-Yazı Dili İlişkileri ve Cumhuriyet Devrinde Yazı Dilinin Ağızlardan Aldığı Kelimeler Üzerine Bir Değerlendirme, Zeynep Korkmaz Armağanı, TDK Yay. Ankara 2004, s. 80-102.

44. Karma Diller, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Sosyal Bilimlere Dergisi, Sayı 13, 2005, s. 79-87.

45. Kırgızistan’daki Dillerin Bugünü ve Geleceği, Türk Yurdu, S. 216, Ağustos 2005, s. 31-32.

46. Türk Tilderinde “Mayram” Sözünün Manilik Çöyrösü Cana Tekteşlik Baylanışı, Til Cana Kotormo, C. 1/2005, s. 38-40.

47. Kelime, Kavran Alanı ve Kelime Ailesi Bakımından Türkçede Bayram, Prof. Dr. Saim Sakaoğlu’na Armağan, Konya 2006, s. 599-608.

48. Karma Diller ve İki Örnek: Klasik Osmanlıca ve Kürtçe, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 20, Kayseri 2006/1, s. 19-35.

49. Bir Şair ve Bir Okuyucu, Yavuz Bülent Bâkiler’e Armağan (Haz. Selçuk Karakılıç), Size Dergisi Yay., İstanbul 2006, s. 61-65.

50. Türkçede ve Türkiye Türkçesi Ağızlarında s/ş Meselesi, Turkish Studies– International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 2/2 Spring 2007, www.turkishstudies.net, p. 121-127.

51. Manas Destanı, Törekul Aytmatov ve Çon-Taş Katliamı. Kardeş Kalemler, S. 12, Aralık 2007, s. 71-75.

52. Kırgızistan’da Dillerin Edinilme ve Öğrenilme Süreçleri, Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun Armağanı (Ed. Doç. Dr. Ekrem Arıkoğlu), Akçağ Yay., Ankara 2008, s. 191-201.

53. Kırgızistan’da Sovyet-Rus Katliamı ve Cengiz Aytmatov, Türk Edebiyatı, Ağustos 2008, s. 76-81.

54. Sovyet Türkolojisi ve Birinci Türkoloji Kurultayı, Turkish Studies– International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 4/3 Spring 2009, www.turkishstudies.net, p. 430-444.

55. Repressiya ve Aytmatov, Cengiz Aytmatov (Ed. Prof. Dr. Ramazan Korkmaz), Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay., Ankara 2009, s. 29-39.

3. BİLDİRİLERİ

1. Eski Türk Gelenek ve Göreneklerinin Fırat Havzasındaki İzleri, Fırat Havzası Folklor ve Etnografya Sempozyumu, Fırat Üniversitesi (24-27 Ekim 1985, Elazığ).

2. Elazığ İl Halk Kütüphanesindeki Yazma Eserler, Fırat Havzası Yazma Eserler Sempozyumu, Fırat Üniversitesi (5-6 Mayıs 1986, Elazığ).

3. Dede Korkut Hikâyelerinin Doğu Anadolu Varyantları, Sultan Baba Sempozyumu, Fırat Üniversitesi, (Ekim 1987, Tunceli).

4. Fırat Havzasında Yağmur Duası ve “YADA” Taşı, Fırat Havzası ll. Folklor ve Etnografya Sempozyumu, Fırat Üniversitesi (5-7 Kasım 1987, Elazığ).

5. Mehmet Akif Ersoy’un Dil Hakkındaki Görüşleri, Mehmet Akif Ersoy Paneli, (27 Aralık 1989, Sivrice/Elazığ).

6. Yunus Emre’nin Yetiştiği Sosyal Zemin, Yunus Emre Paneli, Fırat Üniversitesi (1 Mart 1990, Elazığ)

7. Doğu Anadolu Ağızlarında Kelimelerin Oluşması ve Yapısı Üzerine Bir Deneme, Doğu Meselesi Sempozyumu, Yeni Düşünce Gazetesi ( 3-4 Mart 1990, Ankara).

8. Fırat Havzasında Türk Boyları ve Bölge Ağızlarının Tabakalaşması, Türk Milli Bütünlüğü İçinde Doğu ve Güneydoğu Anadolu Sempozyumu, Erciyes Üniversitesi, (23 Mart 1990, Kayseri).

9. Kayseri’de Halk Takvimi, Erciyes Yöresi l. Folklor Halk Edebiyatı ve Etnoğrafya Sempozyumu. Erciyes Üniversitesi ( 3-5 Mayıs 1990, Kayseri).

10. Türklüğün ve Türk Dilinin Bütünlüğü Açısından TÜRKÇE Adı Üzerine Bir Değerlendirme Türk Dünyasının Sosyal-Kültürel ve Ekonomik İlişkileri Kurultayı, Erciyes Üniversitesi ( 23-25 Ekim 1991, Kayseri).

11. Mevlana ve Döneminin Türk Dili Bakımından Değerlendirilmesi, Mevlana Paneli, (18 Aralık 1991, Sivrice/Elazığ).

12. Türk Dilinin Tarihi Gelişimi İçinde Şivelerin Ortaya Çıkışı ve Azeri Türkçesi Örneği, Dünyadaki Gelişmeler ve Türk Cumhuriyetleri Paneli, Fırat Üniversitesi (23 Aralık 1991, Elazığ).

13. Türkçede İsim Çekim Ekleri, Türk Gramerinin Sorunları–II, Türk Dil Kurumu (6 Nisan 1996, Ankara).

14. Türkçede Kelimelerin Ekleşmesi ve Eklerin Kökeni, 3. Uluslar Arası Türk Dili Kurultayı, Türk Dil Kurumu, (23-27 Eylül 1996, Ankara).

15. Atatürk ve Türk Dili, On Kasım Atatürk’ü Anma Toplantısı (10 Kasım 1996, Fırat Üniversitesi/Elazığ).

16. Anadolu (Türkiye Türkçesi) Ağızlarının Karşılaştırmalı İncelemesi ve Bu Konu İle Ilgili Sorunlar, Ağız Araştırmaları Bilgi Şöleni, Türk Dil Kurumu (9 Mayıs 1997, Ankara).

17. Türk Edebiyatında Saatnameler ve Hibetullah ibni İbrahim’in Saatnamesi, 9. Milli Türkoloji Kongresi (15-19 Eylül 1997, İstanbul).

18. Dil-Kimlik İlişkisi, Türkiye Ortadoğu ve Kuzey Irak İlişkileri Sempozyumu (21-23 Nisan 1998, Alanya/Antalya).

19. Dil-Kültür Bağlamında Güneydoğu Sorunu, Karakeçili 4. Uluslar Arası Kültür Şenliği, (18-20 Eylül 1998, Karakeçili/Kırıkkale).

20. Harput’ta Son Osmanlı: Mehmet Bedri Yücesu, Dünü ve Bugünüyle Harput ve Çevresi Sempozyumu (24-27 Eylül 1998, Elazığ).

21. Türkiye Türkçesinin Sesbilgisi ile İlgili Sorunları, Türk Gramerinin Sorunları, Türk Dil Kurumu (27 Kasım 1998, Ankara).

22. Dil-Kimlik Bağlamında Güneydoğu Sorunu, Doğu Anadolu’da Huzur ve Güvenlik Sempozyumu (17-19 Aralık 1998, Elazığ).

23. Türkçede ve Türkiye Türkçesi Ağızlarında ş/s Meselesi, 4. Uluslar Arası Türk Dili Kurultayı, Türk Dil Kurumu ( 24-29 Eylül 2000, Çeşme/İzmir).

24. Yemen Elması ve Doğu Cephesinden Bir Mektup, Uluslararası Savaş Çocukları, Öksüzler ve Yetimler Sempozyumu, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırma Merkezi, Bildiriler, İstanbul 2003, s. 239-244.

25. Kavram Alanı-Kelime Ailesi İlişkileri Bakımından Türkçede Bayram, I. Uluslar Arası Geleneksel Bayramlar, Törenler Sempozyumu, Kırım Pedagoji ve Mühendislik Üniversitesi (3-8 Ağustos 2003, Simferepol/Kırım/Ukrayna).

26. Cumhuriyet ve Dil, Türkiye Cumhuriyetinin 80. Yılı Bilgi ve Kültür Şöleni, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi (29 Ekim 2003, Bişkek/Kırgızistan).

27. Türkiyedeki Ağız Araştırmaları ve Türkistan’daki Diyalektolojik Meseleler, Sersen Amancolov cene Kazirki Kazak Filologiyasının Özekti Meseleleri, A. Baytursınulı Atındagı Til Bilim İnstitutu, (25-26 Kasım 2003, Almatı/Kazakistan).

28. Çok Dilli Toplumlarda Dil İlişkileri ve İletişim Sorunları, I. Uluslararası İpek Yolu Tarih ve İletişim Sempozyumu, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi (26-27 Nisan 2004, Bişkek/Kırgızistan).

29. Kırgızistan’daki Dillerin Edinilme ve Öğrenilme Süreçleri, Mecdunarodniy Kongress Vostokovedov (ICANAS-XXXVII), İnstitut Vostokovedeniya (17-24 Ağustos 2004, Moskova/Rusya)

30. Dil İlişkileri ve Kavram Tercümeleri Üzerine Bir Değerlendirme, XII. Uluslararası KIBATEK Edebiyat Şöleni (10-17 Mayıs 2006, Bakü/Azerbaycan).

31. Çağdaş Türk Yazı Dillerinde ve Türkiye Türkçesi Ağızlarında İkincil Uzun Ünlüler, II. Kayseri Ve Yöresi Kültür, Sanat Ve Edebiyat Bilgi Şöleni, Erciyes Üniversitesi (10-12 Nisan 2006, Kayseri).

32. Oş İlinin Özgön İlçesinde (Kırgızistan) Yaşayan Türkler ve Ağızları, Uluslararası Büyük Türk Dili Kurultayı, Bilkent Üniversitesi (26-28 Eylül 2006, Ankara).

33. Olumsuzluk Ekinin (-mA) Türk Lehçelerindeki Ses Bilgisi Görüntüsü Üzerine Bir Değerlendirme, 2. Uluslararası Büyük Türk Dili Kurultayı Bildirileri (25-30 Ekim 2007, Bişkek/Kırgızistan).

34. Atatürk’ün Okuduğu Dil ile İlgili Kitaplar, VI.Uluslararası Atatürk Kongresi, Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı (10-15 Ekim 2007, Ankara).

35. Ak Gemi’de Babalık Kavramı ve Baba-Çocuk İlişkisi, Bir Bilgelik Durağı; Cengiz Aytmatov Sempozyumu, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi (16-17 Ekim 2008, Bişkek/Kırgızistan).

36. Dil Kullanımında Yozlaşma, 3. Uluslararası Büyük Türk Dili Kurultayı, Lefke Avrupa Üniversitesi (25-28 Eylül 2008, Kıbrıs).

37. Türkiye Türkçesi Ağızlarının Tasnifleri Üzerine Bir Değerlendirme, II. Uluslararası Türkiye Türkçesi Ağız Araştırmaları Çalıştayı, Kafkas Üniversitesi (21-23 Mayıs 2009, Kars).

38. Türkçenin Eğitimi ve Öğretimine Yönelik Bilgi Kaynaklarına Erişim Sorunu ve Elektronik Ortamda Bilgi Paylaşımı, II. Uluslararası Türkçenin Eğitimi-Öğretimi Kurultayı (2-4 Temmuz 2009, Ürgüp/Göreme/Nevşehir).

39. Türk Lehçeleri (Dil) Araştırmalarının Bugünkü Durumu ve Problemleri, Türklük Araştırmalarının Bugünkü Durumu ve Sorunları Sempozyumu, Gazi Üniversitesi (16-17 Kasım 2009, Ankara).

4. SÖYLEŞİLER

1. Türk Dünyası Kurultayının Ardından (Türk Dünyasının Sosyal Kültürel ve Ekonomik İlişkileri Kurultayı, 23-25 Ekim 1991, Kayseri), Nilüfer Dergisi, Kasım 1991, s. 3-5.

2. Kürt=Türk, Günışığı Gazetesi, 4-7 Mart 2002.

3. Kırgız Tili Süylönböy Kalsa Ölöt, Anı Menen Koşo Kırgızdar da Cok Bolot, Zaman Kırgızistan, 2 Nisan 2004, s. 19.

4. Türkçenin Bugünkü Meseleleri, Bizim Külliye, 2006, S. 30, s. 40-44.

5. YÖNETTİĞİ TEZLER

A. YÜKSEK LİSANS

1. Mustafa Şenel, Birleşik Cümlelerde Yüklem İlişkileri, Elazığ 1995.

2. Ercan Alkaya, Şeyyad İsa, Ahvâl-i Kıyamet, (İnceleme-Metin-İndeks) Elazığ 1996.

3. Muhammed Kaymaz, Sivrice Yöresi Ağızları (İnceleme-Metinler-Sözlük), Elazığ 1996.

4. İbrahim Tosun, Çemişkezek, Pertek ve Hozat Yöresi Ağızları, (İnceleme-Metinler-Sözlük), Elazığ 1996.

5. Murat Cengiz, Saimbeyli/Adana) Ağızları (İnceleme-Metinler- Sözlük), Elazığ 1998.

6. Şahin Kara, Elazığ Kişi Adları Üzerine Bir İnceleme, Elazığ 1999.

7. Yılmaz İnce, Şemsi’nin Cevahirü’l-Kelimat’ı Üzerine Bir Dil İncelemesi, Elazığ 1999.

8. Şerife Oğraş, Elazığ İli Ağızları, Elazığ 2000.

9. Berna Esin, Gemlik Yöresindeki Bulgar Göçmen Ağızları, Elazığ 2002.

10. Fatih Özek, Türkiye Türkçesi Ağızlarının Şekil Bilgisi, Elazığ 2003.

11. Gülzada Narmamatova, Sanat-ı Digerestter (Metin-İnceleme-Dizin), Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bişkek 2005.

12. Işın Bilge Kağan Selçuk, Oş İli Özgön İlçesi Köylerinde Yaşayan Türklerin Ağızları (İnceleme-Metin-Sözlük), Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bişkek 2005.

13. Süleyman Kaan Yalçın, İlköğretim 1. ve 5. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Sözvarlığı Unsurlarının Eğitsel Açıdan Değerlendirilmesi, Elazığ 2005.

14. Erhan Özbay, Elazığ Yöresi Avcılık Terimleri Sözlüğü, Elazığ 2006.

15. Özkan Aydoğdu, Türk Dilinde Mastarlar, Elazığ 2007. 16. Mehmet Özeren, Kırgız Türkçesinde Ünsüzler ve Ünsüz Olayları, Elazığ 2008.

B. DOKTORA

1. Halil İbrahim Delice, Niğdeli Muhibbi, Gül ü Nevruz (İnceleme-Metin-Dizin), Elazığ 1995.

2. Nadir İlhan, Eşref bin Muhammed, Hazâinü Saâdat (İnceleme-Metin-Dizin), Elazığ 1998.

3. Ercan Alkaya, Kuzey Grubu Türk Lehçelerinde Edatlar, Elazığ 2002.

4. Mustafa Şenel, Elazığ İli Yer Adları, Elazığ 2003.

5. Fatih Özek, Tarihî Türk Lehçelerinde Ünlüler, Elazığ 2009.

6. Süleyman Kaan Yalçın, Çağdaş Türk Lehçelerinde Ünlüler, Elazığ 2009.

6. VERDİĞİ KONFERANS VE SEMİNERLER

1. Mehmet Akif Ersoy’un Dil Hakkındaki Görüşleri, Mehmet Akif Ersoy Paneli, (27 Aralık 1989, Sivrice/Elazığ).

2. Yunus Emre’nin Yetiştiği Sosyal Zemin, Yunus Emre Paneli, Fırat Üniversitesi (l Mart 1990, Elazığ).

3. Mevlana ve Döneminin Türk Dili Bakımından Değerlendirilmesi, Mevlana Paneli, (18 Aralık 1991, Sivrice/Elazığ).

4. Türk Dilinin Tarihi Gelişimi İçinde Şivelerin Ortaya Çıkışı ve Azeri Türkçesi Örneği, Dünyadaki Gelişmeler ve Türk Cumhuriyetleri Paneli, Fırat Üniversitesi (23 Aralık 1991, Elazığ).

5. Türklerde Alfabe Problemi ve Ortak Türk Alfabesi, TİSAV Elazığ Şubesi (1995, Elazığ).

6. Atatürk ve Türk Dili, On Kasım Atatürk’ü Anma Toplantısı, Fırat Üniversitesi (10 Kasım 1996, Elazığ).

7. Türklerde Alfabe Sorunu ve Ortak Türk Alfabesi, Elazığ Ahmet Kabaklı Anadolu Öğretmen Lisesi ( 14 Nisan 1997, Elazığ).

8. Dil-Kimlik İlişkisi, Türkiye Ortadoğu ve Kuzey Irak İlişkileri Sempozyumu (21-23 Nisan 1998, Alanya/Antalya).

9. Mahalli Basında Dil ve Diksiyon, Fırat Havzası Gazeteciler Cemiyeti (2 Ekim 1998, Elazığ).

10. Dil-Düşünce İlişkisi, Elazığ Anadolu Lisesi (13 Haziran 2000, Elazığ).

11. Yabancı Diller Karşısında Türkçe, Kamu-Sen Elazığ Şubesi (15 Aralık 2000, Elazığ).

12. Dillerin Doğum ve Ölüm Süreçleri, TİSAV Elazığ Şubesi (16 Ekim 2001, Elazığ).

13. Dünyada Ana Dili Uygulamaları ve Türkçe, Keban Kaymakamlığı (17 Nisan 2002, Keban/Elazığ).

14. Eğitim ve Bilim Dili Olarak Kırgızca, Baytik Atındagı Orto Mektep (15 Mayıs 2004, Bişkek/Kırgızistan).

15. Kırgızistan İzlenimleri, TİSAV Elazığ Şubesi (2 Eylül 2005, Elazığ).

16. Orta Asya’daki Kültür ve Uygarlıkların Araştırılması Projesi, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi (29 Eylül 2005, Ankara).

17. Nimri Dede’nin Hayatı, Şiirleri ve Felsefesi, Keban Kaymakamlığı (6 Mayıs 2006, Keban-/Elazığ).

18. Türkiye’de Dil ve Kimlik Sorunları, Aydınlar Ocağı Malatya Şubesi, (27 Kasım 2006, Malatya).

19. Türk Dünyasının Güncel Meseleleri, Türk Ocağı Elazığ Şubesi (08 Aralık 2006, Elazığ).

20. Doğumunun 105. Yılında Harputlu Şair Mehmet Bedri Yücesu, (Edibe Can Müftülük Sitesi Konferans Salonu, 22 Aralık 2006, Elazığ).

21. Dünyadaki Son Gelişmeler Karşısında Türk Dilinin Geleceği, Fırat Üniversitesi, (2007, Elazığ).

22. Dil Kullanımında Yozlaşma ve Türkçemiz Paneli, Özel Harput Lisesi, (27 Mart 2007, Elazığ).

23. 75. Yılında Türk Dil Kurumu ve Türkçemiz Konulu Panel, Fırat Üniversitesi (18 Nisan 2007, Elazığ).

24. Türk Diline Kimesneler Bakmaz idi, Türk Ocağı Elazığ Şubesi, (18 Mayıs 2007, Elazığ).

25. Yıldırım Sesli Manasçı: AYTMATOV Paneli, Fırat Üniversitesi (25 Ekim 2007, Elazığ).

26. Kurşunlanan Türkoloji, Elazığ Valiliği, (26 Ekim 2007, Elazığ).

27. Bakü’de Gerçekleştirilen 11. Türk Dünyası Dostluk Kardeşlik ve İşbirliği Kurultayı Üzerine Bir Değerlendirme, Türk Ocağı Elazığ Şubesi (14 Aralık 2007, Elazığ).

28. Dilimizin ve Bilimimizin Soykırımı-Kurşunlanan Türkoloji, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı (29 Aralık 2007, İstanbul).

29. Kaşgarlı Mahmut ve Türkçecilik, Türk Ocağı Elazığ Şubesi (19 Aralık 2008).

30. Ağın Ağzının Türkiye Türkçesi Ağızları İçindeki Yeri, Ağın Kültürünü Mayalayan İnsanlar ve Eğitime Adanmış Hayatlar, Panel, (7 Temmuz 2009, Ağın-/Elazığ).

31. Türk Dünyasında Çok Dillilik ve Dil Değiştirme, Doğu Anadolu’da Emperyalizmin Tuzakları Paneli (30 Ekim 2009, Elazığ).

7. ALDIĞI ÖDÜLLER

• “Sosyal Bilimler – Bilim Ödülü”, TİSAV Elazığ Şubesi / I. Çayda Çıra Bilim – Kültür ve Sanat Ödülleri, 27.02.1996.

8. ÜYESİ OLDUĞU BİLİMSEL VE MESLEKİ KURULUŞLAR

• Türkiye İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği ( İLESAM).

• Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü (TKAE).

• Azerbaycan Yazarlar Birliği. Kırgızistan Bilimler Akademisi Dil Bilimi Enstitüsü.

9. İDARİ GÖREVLER

• F. Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yeni Türk Dili Ana Bilim Dalı Başkanlığı (1995-devam ediyor).

• F. Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanlığı (1995-1997).

• F. Ü. Dil Eğitim Öğretim ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü (1995-devam ediyor).

• F. Ü. Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu Müdürlüğü (1997-2000).

• F. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü (2000-2003).

• Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Türkoloji Bölümü Başkanlığı (2003-2005).

• F. Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanlığı (2007-Devam ediyor).

10. ÇEŞİTLİ KURUMLARCA DESTEKLENEN ARAŞTIRMA PROJELERİ VE MESLEKİ UYGULAMALAR

1. Elazığ Ağzı Sözlüğü (Fırat Üniversitesi Araştırma Fonu-FÜNAF No. 435)

2. Çağdaş Türk Lehçelerinde Edatlar (FÜNAF No. 453)

3. Elazığ İli Yer Adlan Üzerine Bir İnceleme (FÜNAF No. 428)

4. Türkiye Türkçesi Ağızlarının Şekil Bilgisi (FÜBAP No. 471)

5. Çağdaş Türk Lehçelerinde Ünlüler (FÜBAP No. 1671)

6. Tarihi Türk Lehçelerinde Ünlüler (FÜBAP No. 1598)

7. Kırgız Türkçesinde Ünsüzler ve Ünsüz Olayları (FÜBAP No. 1608)

11. EDİTÖRLÜĞÜNÜ YAPTIĞI VEYA HAKEM/DANIŞMA KURULU ÜYESİ OLDUĞU DERGİLER

1. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten (Türk Dil Kurumu, Ankara)

2. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi (Türk Dil Kurumu, Ankara)

3. Gazi Türkiyat Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi (Gazi Üniversitesi, Ankara)

4. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (Manas Üniversitesi, Bişkek)

5. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (Fırat Üniversitesi, Elazığ)

6. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (Erciyes Üniversitesi, Kayseri)

7. TÜBAR/Türklük Bilimi Araştırmaları (Niğde)

8. Karadeniz (Black Sea-ÇERNOYE MORE) (Giresun)

9. Turkish Studies, International Periodical fort he Languages, Literature and History of Turkish or Turkic (http://www.turkishstudies.net/)

10. ZfWT/Zeitschrift für die Welt der Türken/Journal of World of Turks (http://www.diewelt-dertuerken.de/index.php/ZfWT/about/contact)

11. Erciyes/Aylık Fikir ve Sanat Dergisi (Kayseri)

12. Akpınar/Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi (Niğde)

13. Bizim Külliye Dergisi/Üç Aylık Kültür ve Sanat Dergisi (Elazığ)

14. Büyük Orhun/Edebiyat-Sanat-Fikir Dergisi (Elazığ)

|» Önemli Türkologlar Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Kaşgarlı Mahmut
Ord. Prof. Mehmet Fuat Köprülü
Ord. Prof. Reşit Rahmeti Arat
Prof. Dr. Osman Nedim Tuna
Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun
Prof. Dr. Osman Fikri Sertkaya
Prof. Dr. Hasan Eren
Prof. Dr. Doğan Aksan
Prof. Dr. Saim Sakaoğlu
Prof. Dr. Sadık Tural
Prof. Dr. Hasibe Mazıoğlu
Prof. Dr. Efrasiyap Gemalmaz
Prof. Dr. Nevzat Gözaydın
Prof. Dr. Tuncer Gülensoy
Prof. Dr. Ahmet Buran
Prof. Dr. Hamza Zülfikar
Prof. Dr. Oktay Sinanoğlu
Necip Asım
Besim Atalay
Tahsin Banguoğlu
Wilhelm Radloff
Hüseyin Namık Orkun
Hüseyin Nihal Atsız
Ziya Gökalp

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Türkoloji, Türkolog