Cümlede karşımıza gelen çeşitli öğeler aşağıda tek tek açıklanmıştır:

Yüklem

Verilen cümlelerde yargıyı içeren kelime ya da söz öbeğine yüklem adı verilir. Cümlenin temel öğesidir. O olmadan sözler cümle özelliği taşımaz. Öteki öğeler yükleme göre tespit edilir.
Birleşik ve basit cümlelerde tek yüklem vardır. Sıralı, bağlı cümlelerde ise yüklem sayısı genellikle birden fazladır.

•  Bir cümlenin yüklemi çoğunlukla sonda bulunmakla birlikte cümlenin başka bir yerinde de olabilir.

Onu bir iki saat burada bekleyin. (yüklem sonda)
Koşuyoruz bir toprak sahada. (yüklem başta)

• Yüklem birden çok cümle için ortak kulanılabilir.

Geçen yıl arabayı, bu yıl da evi sattı.

•  Hem adlar hem de eylemler yüklem olabilir. Yüklem fiil olduğunda çekimli hale gelir. İsim olduğunda ise ek-fiil eklerini alır.

Şimdi müzik dinleyeceğim. (çekimli fiil – yüklem)
Hediyen gerçekten güzelmiş. (ek-fiil almış isim-yüklem)

•  Çekimli eylemlerin ve ek-fiilli isimlerin olumsuz, soru, olumsuz soru şekilleri de yüklem olabilir.

Evde konuştuğum kişi, Ali değil miydi? (ek-fiilin olumsuz sorusu-yüklem)
Aynısını yapamazlar mıydı? (çekimli fiilin olumsuz sorusu-yüklem)

• Söz öbekleri de yüklem olabilir: tamlamalar, edat öbekleri, deyimler…

Doğrusu her şey önceden planladığımız gibiydi. (edat öbeği – yüklem)
Geçen akşam senin kulaklarını çınlattık. (deyim öbeği – yüklem)

•  Cümlenin tamamı bazen bir söz öbeği şeklinde yüklem olabilir.

Eskimoları soğuktan etkileyen bir kıştı. (tamamen yüklem)

•  Yüklemsiz söz gruplarına eksiltili cümle adı verilmektedir.

Park kapısının önünde, birbiriyle konuşan kadınlar, top oynayan çocuklar ve seyyar satıcılar…

•  Eylemsiler yüklem olduklarında isim olarak değerlendirilirler.

Hayatta en sevdiği şey balık yakalamaktı. (yüklem isim-fiil,isim)

[turkce_ygs_lys]

Sözcüklerin ve söz öbeklerinin duygu, düşünce ve istek bildirecek şekilde bir araya gelmesiyle oluşan ve yargı bildiren yapıya cümle adı verilir.
Cümlede gerçekleştirilen eylem veya görülen durum, bu eylem ve durumu gerçekleştiren ya da bu eylemden etkilenen varlıklar, eylemin veya durumun zamanı, yeri, yönü,
sebebi, şartı gibi unsurlara cümlenin öğeleri adı verilir.

Bir cümleyi öğelerine ayırırken bazı hususlara dikkat etmek gerekir. Bu hususlar şunlardır:

Bir cümleyi öğelerine ayırırken bazı hususlara dikkat etmek gerekir. Bu hususlar şunlardır:

• Bir cümlede en az bir sözcük ve en az bir öğe olur.
  Yapıldı. (yüklem)
•  Birçok cümlede sözcükler gruplaşarak bir öğeyi meydana getirir.
  Binanın önündeki çimenler kurudu.
•  Bir veya birden çok öğe, diğer cümleler tarafından ortaklaşa kullanılabilir.
  Yaşlı adam sabah erkenden çıktı, bir daha dükkana uğramadı. (özne ortak)
•  Çoğu kez ara cümlelerin öğe görevi yoktur.
• Akşama doğru kara görününce bunu hiç beklemiyorduk hepimiz heyecanlandık.
• Bazı bağlaçlar eklendikleri öğe ile birlikte düşünülür.Cümleleri bağlayan bu bağlaçlar öğelere dahil edilmez.
• Gemiden kurtulmayı sadece o ve ben başardık. (öznede)
• Dün akşam avukatım peşinde biriyle geldi ve bana bir kağıt uzattı. (öğeye dahil değil)
• Seslenmeler ve ünlemler öğe görevi üstlenmez. Değerli izleyiciler, şimdi aldığımız bir haberi veriyoruz. (özne-biz)
• Yüklemi isim olan cümlelerde nesne yoktur.
• Kolunda eski bir saat vardı. (saat-özne)
• Yüklemi edilgen çatılı eylem olan cümlelerin nesnesi yoktur.
  Dizi için uygun bir oyuncu bulunacak. (uygun bir oyuncu-sözde özne)
•  Soru sözcükleri de diğer sözcükler gibi cümlede herhangi bir öğe olabilirler.
• Gecenin bu vakti ekmeği nereden bulacak? (DT)

Kim bana cevabı söyleyecek? (özne)
Saatlerden hangisini beğendin? (nesne)
fiimdi nasılsınız? (yüklem)

• “Mı, mi” eki hangi kelimeyi vurgularsa o kelime ile aynı öğede yer alır.

Sen mi töreni sunacaksın? (özne)
Yavaş mı yürüyorum? (zarf tümleci)

• İç cümleler dış cümlenin herhangi bir öğesi olabilir. Arkadaşlara “Bu yanlışlığı en kısa sürede düzelteceğim.” demiştin. (iç cümle-nesne)
•  Sözcüklerin aldıkları çekim ekleri o sözcüğün öğe görevi hakkında ipucu verir.

Aşağıda hangi eklerin hangi öğelerde bulunabileceği gösterilmiştir.
Ek-eylem eki: Yükleme gelir. (şart hariç)
Bizdik seni görmek isteyenler. (yüklem)

Kişi ve kip ekleri: Yükleme gelir.
Çıktık bir akşam umutla yola. (yüklem)
İyelik, çokluk ekleri, ismin yalın hâli: Genellikle özneyi verirler. İyelik ve çokluk eklerinden sonra başka ekler gelirse öğe değişebilir.
Tüm hayatı resim. (iyelik eki-özne)
Çocuklar yanıma geldi. (çokluk eki-özne)
Vatandaş biraz düşünmeli. (yalın hal-özne)
– İ hâl eki: Belirtili nesneyi verir.
Pencereyi genç bir adam açtı. (nesne)
– E– de– den hâl eki: Genellikle dolaylı tümleci, bazen de zarf tümlecini verir.
Şu kente yeni geldim. (e hâli-DT)
Beni okuldan aradılar. (den hâli-DT)
Onu durakta bekle. (de hâli-DT)

•  Öğeleri buldurmaya yönelik sorular şunlardır:

Yüklem: (çekimli fiil ya da isim)
Özne: Kim, ne
Nesne: Ne, kimi, neyi
Dolaylı tümleç: Nereye, nerede, nereden Kime, kimde, kimden Neye, neyde, neyden
Zarf Tümleci: Nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin,
Edat tümleci: Neyle, kiminle, ne için, ne gibi

[turkce_ygs_lys]

Bir duygu, düşünce veya durumu tam olarak anlatan sözcük ya da söz öbeklerine cümle denir. Şimdi birbirini tamamlayan öğeleri inceleyeceğiz.

Bir cümlenin oluşması için en önemli şart, kip ve şahıs bildiren bir unsurun bulunmasıdır. Yani eğer cümle içinde herhangi bir söz, haber veya dilek kiplerinden herhangi biriyle çekimli halde bulunuyorsa o, bir yargı bildiriyor demektir. Yargı bildirmek ise cümle olmanın en önemli koşuludur. Şahıs bildirmek, cümle olmak için her zaman gerekli değildir.

Cümlede bulunabilecek öğeler, yüklem, özne, nesne ve tümleçlerdir. Bunların özelliklerinin neler olduğunu şimdi ayrı ayrı görelim.

(Görüntülemek istediğiniz başlığa dokunun…)

Yüklem
Özne
Nesne
Dolaylı Tümleç
Zarf Tümleci
Edat Tümleci

|» Bu konuyla ilgili test çöz! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Cümlede kip ve zaman bildirerek yargıyı ortaya koyan temel unsurdur. Tek başına cümle özelliği gösterir. Diğer öğeler yüklemin tamamlayıcı öğeleridir.

Cümlede yüklemi bulmak için herhangi bir öğeye soru soramayız. Onu çekimli durumda bulunan sözcüklerden anlarız.

Örneğin;

“Biliyorum” sözü “bilmek” eyleminin şimdiki zamanla çekimlendiğini gösteriyor. Öyleyse yargı bildiriyor demektir. Dolayısıyla bir cümledir.

“Biraz önce gelen çocuk, kapıcının kızıydı.”

cümlesindeki altı çizili söz isim tamlaması olduğundan;

“O, eskiden, yaramaz bir çocuktu.”

cümlesindeki altı çizili söz sıfat tamlaması olduğundan birbirinden ayrılmaz ve birlikte yüklem olur.

|» Bu konuyla ilgili test çöz! « |

|» Cümlenin Öğeleri Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

|