Aile terbiyesi ile birlikte ilk tahsilini 5 yaşında gittiği mahalle mektebinde yapmıştır. Buradan sonra Süleymaniye Kız Numune Mektebi’ni 1921 yılında bitirmiştir. Daha sonra aldığı eğitim ve terbiye, resmi kurumlar haricinde olmuş; edebiyat, felsefe, tarih ve tasavvuf konularında özel öğrenim görmüş, güzel sanatlarla yakından ilgilenerek keman çalmayı öğrenmiş ve Fransızca dersleri almıştır.

Bütün bu eğitimden sonra Samiha Ayverdi’nin esas fikri ve ruhi olgunlaşması ve şahsiyetinin teşekkül etmesi, Fatih’teki Ümmi Kenan Dergâhının şeyhi Kenan Rıfai’ye intisap etmesiyle olmuştur.

Bu dergâhta eğitimini 1927 yılında tamamladı. Ömrünün kalan kısmında dergâhta aldığı terbiye etrafında vaktini okumak düşünmek ve yazmakla geçirdi. Yüksek mimar ağabeyi Ekrem Hakkı Ayverdi’nin yanında kızı ile birlikte büyük bir mütefekkir olma yolunda faaliyetlerini sürdürdü. İslami kaynakları ve Doğu edebiyatında yakından inceledi. Doğu edebiyatındaki büyük düşünürler Mevlana, Muhiddin-i Arabi, Hafız, Sadi-i Şiraz; onun etkisinde kaldığı bazı isimler olmuştur. Batı edebiyatında ve dünya düşünce akımlarını da bir yandan sürekli takip etti.

[ad1]

İlk eserini 1938’de Aşk Budur adlı romanı ile vermiştir. Bu roman büyük bir ilgiyle karşılanınca çeşitli mecmualarda yazı yazmaya başladı. İlk yazılarını Necip Fazıl’ın çıkardığı Büyük Doğu’da daha sonra Resimli İstanbul Haftası, Fatih ve İstanbul, Türk Yurdu, Havadis, Ölçü, Bir Adam, Tercüman, Kubbealtı Akademi Mecmuası ve Türk Edebiyatı gibi büyük dergilerde yayınlamaya başladı. Giderek külliyatını oluşturan eserleri yazmaya başladı.

Hayatında resmi bir görev almamakla birlikte İstanbul Belediyesi ve Kültür Bakanlığı’nın bazı komisyonlarında görevler yaptı. 1968-1980 yılları arasında İspanya, Macaristan, İsviçre, İtalya, Fransa gibi ülkelerde tetkikler yapmak amacıyla bulundu.

Kitap, dergi, gazete çalışmalarına kuruculuğunu yaptığı Kubbealtı Akademisinde devam etti. Fetih Cemiyeti , Ev Kadınları Derneği , İstanbul ve Yahya Kemal Enstitüsü gibi kuruluşlarda vazife yaptı . Gençlerin ve ev hanımlarının eğitimi ile yakından ilgilendi. Bu açıdan hem hocalık hem de yazarlık görevi yürüttü.

Samiha Ayverdi yaptığı çalışmalar ve eserleri dolayısıyla Milli Kültür Vakfı, Aydınlar Ocağı, Boğaziçi Yayınları, Türk edebiyatı Vakfı, Türkiye Yazarlar Birliği ve Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu tarafından çeşitli ödüllerle taltif edildi. Ömrünü Türk İslam medeniyetinin yeniden inşasına adayan Samiha Ayverdi 22 Mart 1993’te hakkın rahmetne kavuşmuştur.

Samiha Ayverdi’nin Fikir ve Düşünce Yönü

Samiha Ayverdi Türk edebiyatında roman türünde eserler verirken dahi, eserlerini edebi bir kaygıyla değil bir tefekkür insanı olarak vermiştir. Sanatı ile fikirleri paralel bir çizgide devam etmiştir. Onun asıl endişesi edebi eser vermek değil fikir ve düşünce eserleri ortaya çıkararak Türk İslam âlemini aydınlatmaktır.

Samiha Ayverdi eserlerini derin bir tasavvuf anlayışı içerisinde şekillendirmiştir. Ona göre ekonomide, siyasette, kültürde ve birçok alanda Allah ile insan arasındaki samimiyet önemlidir. Tasavvuf anlayışını benimseyen bir insanın bütün bu meseleleri halledeceğini eserlerinde sürekli dile getirmiştir.

Doğu ve Batı kültürünün yakından inceleyen Ayverdi; Doğu kültüründe kurtuluşun reçetesi olarak İslam anlayışına sıkı sıkıya bağlı olmanın ve tarihimizden bize devredilen mirası korumanın önemini dile getirmiştir. Türk Tarihinde Osmanlı Asırları isimli eserinde medeniyetimizin hangi basamaklar üzerinde yükseldiğini, bizi yükselten ve alçaltan bütün unsurların neler olduğunu izah etmiştir. Kölelikten Efendiliğe adlı eserinde bütün dünya Müslümanlarının tevhide çağırmakta ve İslam idarecilerini İslam medeniyetinin çatısı altında buluşmaya davet etmektedir. Ancak bu şekilde Müslümanların ihya olabileceği fikrini savunmaktadır. Samiha Ayverdi Bu fikir ve düşünceleri ile sadece kendi devrinde değil, geleceğe yönelik İslami devirlere atıfta bulunarak, gerçek kurtuluşun İslam birliğinde ve İslam tefekküründe olduğunu vurgulamış ve bu fikirleri onlarca yıl boyunca yaşamaya devam etmektedir.

Samiha Ayverdi’nin Edebi Kişiliği

Samiha Ayverdi eserleri ve edebi anlayışını almış olduğu tarih, felsefe, tasavvuf, din ve güzel sanatlar etrafında olgunlaştırmıştır. Edebi eserlerinin merkezinde ve fikirlerinin odağında Kenan Rıfai Hazretleri’ne bağlılığı yer almaktadır. Bu sebeple Ayverdi eserlerini tasavvuf kültürü ile oluşturulmuştur.

[ad2]

Samiha Ayverdi aynı zamanda İstanbul’da bir konakta yetişmiştir. Konak bir yazar için ve İstanbul kültürü için başlı başına bir ilham kaynağı ve kültür iklimi arz etmektedir. Konak kültüründe almış olduğu disiplin eğitim ve terbiye onun ve edebiyata bakış açısını ve edebi kişiliğini şekillendirmiştir. Bu konakta sanat, kültür ve siyasi çevrelerle içli dışlı olmuş, ailesi ve çevresi yönünden edebi kişiliğine katkılar sunmuştur.

Edebi kişiliğini ve sanata bakış açısını şekillendiren diğer hususlardan biri de Samiha Ayverdi’nin İkinci Abdülhamid devrinden başlayarak 2. Meşrutiyet, İttihat ve Terakki Cemiyeti, mütareke yılları ve Cumhuriyet devirlerinin hepsini bir arada görmüş olmasıdır. Samiha Ayverdi İstanbul sevgisi ile yetişmiş, İstanbul’da hem Osmanlı hayatı hem Batılılaşma hem de tasavvuf gibi geniş bir kültürün altyapısını almıştır. Bu sebeple Samiha Ayverdi sadece İslam dünyasının meselelerini öğrenmemiş, Batının ve topyekûn insanlığın meselelerine de ışık tutacak fikirleri, edebi mahareti ile birleştirerek eserlerinde okuyucuya sunmuştur.

Samiha Ayverdi edebi kişiliği itibariyle evvela romancıdır. O edebiyat adına romanı tercih etmekle birlikte diğer türlerde de eserler vermiştir. Ona göre ne sanat ve sanat içindir, ne de toplum içindir. Samiha Ayverdi ye göre “sanat İslama hizmet içindir .” diğer bir ifade ile sanat İslam tasavvufunun ve İslam âlemine hizmet etmelidir.

Samiha Ayverdi Türk ve Müslüman âleminin milli, siyasi, ekonomik ve en önemlisi de dini bir buhran ve kimlik arayışı içerisinde iken, topluma fikirleriyle önder olmaya çalışmış, Müslümanları bu yönde aydınlatmayı bir ideal edinmiştir. Cemiyetteki maddecilik ve pozitivizm anlayışının etkisindeki cereyanlara karşı İslam tasavvufunu, kanaati, İslami değerleri öne taşıyarak toplumdaki yozlaşmanın önüne geçmeye çalışmış, Bu yönüyle cemiyete rehberlik faaliyetinde bulunmuştur. Eserlerinde hem geleneğin hem de geleceğin izlerini görmek mümkündür.

1951 yılında yayınlamış olduğu Kenan Rıfai ve Yirminci Asırda Müslümanlık adlı eseri ile 20. yüzyıl Müslümanının nerede durması gerektiğini müşahhas örneklerle dile getirmiştir. Maddeci cereyanlara karşı Müslümanların nasıl bir tavır göstermesi gerektiğini de bu eserinde anlatmıştır.

Romanın yanında tarihi meselelere de değinen ve tarih üzerinde fikir ve düşünce beyan eden Samiha Ayverdi 20. yüzyıl insanının buhranını tarihte arayıp, Osmanlı asırlarında ve saadet devirlerinde bulmuştur. Bizi biz yapan, özümüzden gelen değerleri yeniden canlandırmanın bir kurtuluş reçetesi olacağını ifade etmiştir. İstanbul’un şahsında büyük bir Osmanlı tetkikine girişmiş, fethin 500. seneyi devriyesinde Edebi ve Manevi Dünyası İçinde Fatih adlı kitabı yayımlanmıştır. Bunların dışında hatıra, makale, mektup, mensur şiir gibi türlerde de eserler yazan Ayverdi, bu eserlerinde de İslam ışığını topluma yansıtmaya çalışmıştır. Tasavvufu ve İslam’ın derin insan anlayışını topluma nakşetmeye çalışan yazar, şiirin imkânlarını kullanarak mensur şiir tarzında ve sembolik bir anlatımla düşüncelerini ifade etmiştir.

Fikri ve düşünce ağırlıklı eserlerini genellikle makale ve deneme şeklinde oluşturmuştur. Bu tür eserlerinde İslam anlayışını, kültür, siyaset, sanatçı ve toplum yapısını incelemiştir. Hatıraları ile İstanbul’u bir sahne gibi gözümüzde canlandırmış ve İstanbul’un şahsiyetinde tarihi işlemiştir.

Gezi yazılarında ise kendine has yorumları ile Balkanlardaki ve Avrupa’daki ibretlik ve örnek alınabilecek durumlar eserine yansıtmıştır. Mektuplarında hususi düşüncelerine ve dünyasına ait duyguları göze çarpmaktadır. Mektuplarında bir anne şefkati ile ve anne duyguları ile içten gelen samimiyetini yansıtmıştır. Yaşamış olduğu dönemde çıkan bütün önemli ve büyük dergilerde yazar olarak bulunmuştur.

Samiha Ayverdi yazın hayatı boyunca Türkçeden tasfiye edilen Arapça ve Farsça kelimelerin Türkçeye zarar verdiğini, İslamiyeti unutturmak için böyle bir plan yapıldığını anlatmaya çalışmıştır. Türkçeye yüzyıllar boyunca mal olmuş, Türkçenin bir parçası olmuş, Arapça ve Farsça kelimelerin Türkçeden atılmasının ve yerlerine Batı kökenli kelimelerin getirilmesinin art niyetli bir hareket olduğunu vurgulamıştır. Bu sebeple Öz Türkçe, Sade Türkçe gibi akımlara şiddetle karşı çıkmıştır. Türkçe’nin bu zengin anlatımı Samiha Ayverdi’ye göre yüzyıllar boyunca çeşitli kaynaklardan beslenen Türkçe’nin bir özelliğidir. Son olarak Samiha Ayverdi Türkçeyi yani dili bir milletinin şuurlu bir şekilde kullanması gerektiğini, bunun en az din, kültür, sanat kadar önemli olduğunu belirtmiştir.

Samiha Ayverdi’nin Eserleri

Roman

Aşk Budur

Batmayan Gün

Ateş Ağacı

Yaşayan Ölü

İnsan ve Şeytan

Son Menzil

Yolcu Nereye Gidiyorsun

Mesihpaşa İmamı

Hikâye

Mabedde Bir Gece

Mensur Şiir

Yusufçuk

Hancı

Dile Gelen Taş

Hatırat

İbrahim Efendi Konağı

Bir Dünyadan Bir Dünyaya

Hatıralarla Başbaşa

Rahmet Kapısı

Hey Gidi Günler Hey

Küplüce’deki Köşk

Ah Tuna Vah Tuna

Ne İdik Ne Olduk

Bağbozumu

Ratibe

Ezeli Dostlar

İki Aşina

Fikir Eserleri

Boğaziçi’nde Tarih

Türk Tarihinde Osmanlı Asırları

Türkiye’nin Ermeni Meselesi

Türk-Rus Münasebetleri ve Muharebeleri

Biyografi

Kenan Rıfai ve Yirminci Asrın Işığında Müslümanlık

Edebi ve Manevi Dünyası İçinde Fatih

Otobiyografi

Dost

Seyahat

Yeryüzünde Birkaç Adım

Portre

Abide Şahsiyetler

Makale

Milli Kültür Meseleleri Ve Maarif Davamız

Mektup

Misyonerlik Karşısında Türkiye

Mektuplardan Gelen Ses

Ülker Grubu’nun kurucusu işadamı Sabri Ülker 92 yaşında hayatını kaybetti.

1920 yılında Kırım’da doğdu. 1929 Ağustos’unda ailesiyle birlikte Türkiye’ye göç etti. Sabri Ülker Kadırga İlkokulu’nu bitirdikten sonra sırasıyla İstanbul Erkek Lisesi, Bilecik Lisesi ve Kütahya Lisesi’nde okudu. Mühendis olmayı istedi ancak koşullar buna elvermedi. İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi’ni bitirdi. Yaz tatillerinde Besler Bisküvi Fabrikası’nda çalıştı.

Bu hayatının en belirleyici olayı oldu. Okul bitince, işçilikten tanıdığı bir usta ile bisküvi yapmaya başladı. İkinci Dünya Savaşı yıllarında bisküvi, çörek, börek gibi unlu maddelerin yasaklanan üretimi o yıllarda serbest bırakılıyordu. Eski bir fabrikayı satın aldı. Tamamen borç para ile işe başladı. Gece gündüz çalışarak gerçek bir hurdayı çalışır hale getirdi. Daha sonra bisküvilerini yurdun dört bir yanına dağıtma projesini gerçekleştirdi. Sabri Ülker böylece bisküvi lezzetini Türk insanı ile tanıştırmış oldu. Ülker grubunun temelini atan Sabri Ülker 80 yaşında ve 60 yıldır çalışıyor.

HAKKINDA YAZILANLAR

Çocukların Bisküvici Dedesi
Ülker’in kurucusu ve bugünlere gelmesinde en büyük paya sahip olan Sabri Ülker, 1920 yılında Kırım’da doğdu. Aile, Balkan Harbi öncesi Çorlu’nun Karamehmet Köyü’nde yaşıyordu. Ancak Balkan Harbi’nin zor koşullarında, çocukları kucaklarında büyük göçmen seli ile İstanbul’a geldiler. Bir yıl İstanbul’da kaldıktan sonra baba memleketi olan Kırım’a döndüler. 1890’larda 16 yaşında İstanbul’a tahsile gelen Sabri Ülker’in babası, Fatih Medreseleri’nde öğretmen ve imam hatip olarak eğitim görmüş, komşu köyü Büyükyoncalı öğretmeninin kızı ile evlenmişti. Bu evlilikten 1920 yılı sonbaharında da Sabri Ülker doğdu. Ülker, 1929 yılı Ağustos’unda Türkiye’ye geldiğinde 9 yaşındaydı ve ilkokulun ikinci sınıfına gidiyordu. O yıllar zor yıllardı. Dünya büyük bir siyasi değişimden geçiyordu. Mahrumiyet ve sıkıntı yıllarında Ülker ailesinin hemen hepsi çalıştı. Sabri Ülker derslerden sonra satıcılık yapıyor, yaz tatillerinde Besler Bisküvi Fabrikası’nda çalışıyordu. İlkokulu Kadırga 3. İlkokulu’nda bitirdi. İstanbul Erkek Lisesi’ne kaydoldu. Orta ikinci sınıfta iken parasız yatılı sınavını kazanarak Bilecik Lisesi’ne gitti. Ortaokulu Bilecik’te, liseyi Kütahya’da okudu. Mühendis olmayı istedi, ancak koşullar buna elvermedi.

Bu idealinden vazgeçmesini şöyle anlatıyor Sabri Ülker : “Mühendis olmaktan başka bir şey düşünmüyordum. Liseyi bitirdiğim yıl ağabeyim yedek askerliğe alındı, onun işlerine bakmak için bir yıl kaybettim. Ağabeyim ikinci yıl kayıtlar kapandıktan sonra döndü ancak. Bir yıl kaybetmemek için Sultanahmet İktisadi ve Ticari İlimler Mekteb-i Âli’sine kaydoldum.” 1943-1944 yıllarında mezun olduktan sonra, iş bulma konusunda hiçbir yakını hatta danışacak kimsesi bile olmayan Sabri Ülker için ekonomik hayat neredeyse okulla eşdeğer gibiydi. Çivi çakılmayan, taş üstüne taş konulmayan bir dönemdi ve rakamlar inanılmaz derecede küçüktü. Yaz tatillerinde Besler Bisküvi Fabrikası’nda çalışması hayatının en belirleyici olayı olmuştu. Ülker grubunun temelini atan, çocukların ona taktığı isimle “Bisküvici Dede” Sabri Ülker, bugün 80 yaşında ve 60 yıldır çalışıyor. Gençliğinde 16-17 saat çalışan Sabri Ülker, iki yıldan beri çalışmasını 8 saate indirmiş bulunuyor. Sabri Ülker hayatta en kuvvetli sermayenin çalışmak olduğuna inanıyor. En önemli özelliklerinden biri ‘iş takibi’ olan Sabri Ülker, kalite ve araştırmayı en mütevazı koşullarda bile hep ön planda tuttu. Bu ilke onun dünyaya açılmasını sağladı. Ülker bugün 78 ülkeye 150 milyon dolar ihracatı ve 1 milyar doları aşan cirosuyla Türkiye’nin bisküvi ve çikolata pazarında bir numara olmayı sürdürüyor.

GÜNDEM GÜNDEM GÜNDEM

Faisal, Family Finans oldu
Milliyet 12 Mayıs 2001

Sabri Ülker ve bir ABD’li grubun aldığı Faisal Finans’ın adı değiştirildi

Faizsiz bankacılık alanında faaliyet gösteren Faisal Finans Kurumu’nun hem sahibi hem de adı değişti. Dün yapılan Olağanüstü Genel Kurulu’nda şirketin yeni sahiplerinin Ülker Grubu’nun sahibi Sabri Ülker ile adı belirtilmeyen bir ABD’li bir firma olduğu açıklandı. Kombassan Grubu’ndan satın alınan şirketin adı da “Family (aile) Finans” olarak değiştirildi.

Yurtiçinde biri merkez, toplam 12 şubesi bulunan şirketin sermayesi de 2 trilyondan 20 trilyon liraya çıkarılacak. Faisal Finans Kurumu’ndan yapılan açıklamaya göre, şirketin dünkü genel kurulunda yeni ortaklık yapısı belli olurken, Sabri Ülker’in de tamamen kendi tasarruflarıyla ortak olduğu belirtildi. Ülker, genel kurulda yaptığı konuşmada, yapılacak sermaye artırımına önemli miktarda katılacağını ifade ederek, “Mudilerinin anlayış, güven ve desteklerini bir süre daha sabırla sürdürmeleri halinde, kurum sektörde önemli bir yere gelecek” dedi.

Yurtdışında 33 ülkede, 72 uluslararası banka ile muhabirlik anlaşması olan şirketin diğer ortağı ABD’li firmanın yetkilileri de alım izni için BDDK’ya başvuru hazırlıklarını bitirdiklerini kaydetti.

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi

Atatürk’ün manevi kızı ve Türkiye’nin ilk kadın havacısı Sabiha Gökçen, 1913 yılında Bursa’da doğdu.Atatürk’ün 1925 yılında manevi evlat edindiği Gökçen, Çankaya İlkokulu ve İstanbul Üsküdar Kız Koleji’nde öğrenim gördü.1935 yılında Türk Hava Kurumu’nun Türk Kuşu Sivil Havacılık Okulu’na giren Gökçen, Ankara’da A.B. Yüksek Planörcülük brövelerini aldı.

Gökçen, 7 erkek öğrenciyle birlikte Rusya’ya gönderilerek yüksek planörcülük eğitimini tamamladı.1936 yılında Askeri Hava Okulu’na giren Gökçen, burada gördüğü özel eğitimden sonra askeri pilot oldu. Eskişehir’de 1. Tayyare alayında bir süre staj yapan Gökçen, avcı ve bombardıman uçaklarıyla uçtu. Gökçen 1937 yılındaki Trakya ve Ege manevralarında görev aldı, aynı yıl Dersim harekatına katıldı.1938 yılında Balkan devletlerinin davetlisi olarak uçağı ile bir Balkan turu yapan Gökçen, daha sonra Türk Hava Kurumu Türk kuşuna başöğretmen tayin edildi. Sabiha Gökçen, 1955 yılına kadar bu görevini sürdürdü. 22 Mart 2001 tarihinde Ankara Gata’da öldü.

HAKKINDA YAZILANLAR

Sabiha Gökçen Öldü
Hürriyet 22 Mart 2001

Atatürk’ün manevi kızı Türkiye’nin ilk kadın havacısı Sabiha Gökçen, tedavi gördüğü Gülhane Askeri Tıp Akademisi Hastanesi’nde (GATA) vefat etti. Yaklaşık bir aydır rahatsızlıkları nedeniyle tedavi gören Sabiha Gökçen en son mide kanaması geçirmiş ve beyinde pıhtı oluşmuştu.
Gülhane Askeri Tıp Akademisi Komutanlığı’ndan yapılan açıklamada, 3 Mart 2001 tarihinden bu yana Gülhane Askeri Tıp Akademisi (GATA) Hastanesi’nde tedavi görmekte olan Gökçen’in, bugün saat 08.15’te kalp ve solunum durması sonucu vefat ettiği belirtildi.

Sabiha Gökçen, yarın Ankara’da toprağa verilecek. Gökçen’in cenazesi yarın saat 12.30’da GATA’dan alınarak Türk HavaKurumu (THK) önüne getirilerek katafalka konulacak. Burada düzenlenecek törende saygı duruşunda bulunulmasının ardından Sabiha Gökçen’in biyografisi okunacak. Daha sonra Kocatepe Camii’ne götürülecek Gökçen’in cenazesi burada kılınacak namazın ardından Cebeci Şehitliği’nde toprağa verilecek.

HAVAALANINDA ÜZÜNTÜ

Gökçen’in adı İstanbul Kurtköy’de yapılan havaalanına verilmişti. Gökçen’in vefatının öğrenilmesinden sonra, Pendik Kurtköy’deki Sabiha Gökçen Uluslararası Havaalanı’nın işletmeciliği yapan Havaalanı İşletme ve Havacılık Endüstrileri A.Ş’ye (HEAŞ) ait bayraklar yarıya indirildi. HEAŞ yetkilileri, Gökçen’in inşaat sürecinde havaalanını ziyarete geldiğini ve Mayıs ayında yapılacak resmi açılış törenini heyecanla beklediğini söylediğini anlattılar.

SEZER: ÇAĞDAŞ TÜRK KADINININ SİMGESİ

Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, bu sabah vefat eden Sabiha Gökçen’in, Atatürk’ün manevi kızı olma onuruna erişmesinin yanı sıra Türk kadınının çağdaş kimlik kazanmasında etkin rol oynadığını belirtti. Sezer, Atatürk’ün manevi kızı ve Türkiye’nin ilk kadın pilotu Sabiha Gökçen’in vefatı nedeniyle bir mesaj yayımladı. Cumhurbaşkanı Sezer’in mesajı şöyle: ”Cumhuriyetimizin Kurucusu, Ulu Önderimiz Büyük Atatürk’ün manevikızı ve Türkiye’nin ilk kadın pilotu Sabiha Gökçen’in vefatından büyük üzüntü duydum. Sabiha Gökçen, Atatürk’ün manevi kızı olma onuruna erişmesinin yanı sıra Türk kadınının çağdaş kimlik kazanmasında etkin rol oynamıştır. Sabiha Gökçen örnek yaşamı, büyük ülküleri ve başarıları ile daima anımsanacak, çağdaş Türk kadınının simgesi olarak gönüllerimizde sonsuza kadar yaşayacaktır. Kendisine Tanrı’dan rahmet, ulusumuza başsağlığı diliyorum.”

MHP Genel Başkanı, Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Devlet Bahçeli, Türk kadınının neleri başarabileceğinin Atatürk’ün manevi kızı, Türkiye’nin ilk kadın havacısı Sabiha Gökçen’in kişiliğinde görüldüğünü belirtti. Bahçeli, Gökçen’in vefatı dolayısıyla yayınladığı mesajda şunları kaydetti: ”Cumhuriyetimizin kurucusu Büyük Atatürk’ün manevi kızı ve ülkemizin ilk kadın havacısı olan Sabiha Gökçen’in vefatından dolayı büyük üzüntü duydum, kendisine Cenab-ı Allah’tan rahmet diliyorum.”

ESERLERİ

1.Atatürk’le Bir Ömür
Sabiha Gökçen
Altın Kitaplar / Toplum ve İnsan Dizisi

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi

Sümmani’nin gerçek adı Hüseyin olup, babası Kasımoğulları’ndan Hasan’dır 1861 yılında Erzurum ili, Narman ilçesi, Samikale Köyünde doğmuştur. Kendileri bu köye Kafkaslar’ dan gelmişlerdir, Babası köyde çobanlıkla geçimini sağlamakta idi Hüseyin 10-11 yaşlarına geldiğinde, babasıyla birlikte çobanlık yapmaya başladı Hüseyin ‘ in genellikle danalarını otlattığı yer Ablaktaş’ tır: Bir gün Şekerli Düzü ‘ ne hayvanlarını otlatmaya tek başına gider. Hüseyin, kendisine doğru bir atlının geldiğini görür. Atlı, Hüseyin’e selam verir ve adını öğrenmek ister. Çok aç olduğunu söyleyip ondan ekmek ister. Köylerinde nerede misafir olabileceğini sorar. Hüseyin üç arpa ekmeğinin yarısını atlıya verir. O’ nun bu cömertliği hoşuna gider ve der ki

-Oğul, sana bir dua öğreteyim. Bu duayı kırk gün okuyacaksın. Yalnız yüz tane taş say, cebine koy. Her okuyuşta bir taş atarsın. Duayı kırk gün okur ve son gün Ablaktaş’a gider. Babası ise Cuma namazını kılmak için köyde kalır. Ablaktaş’taki çeşmenin yanında hayvanlarını otlatmaya bırakır. O da namaz kılmaya niyetlenir. Daha önce babasıyla burada namaz kılarlarmış Namaz vaktini anlamak için de kendilerine bir taş tespit etmişler. Güneş taşa isabet ettiği zaman öğle vakti olduğunu anlarlarmış, O gün de babasıyla yaptığı gibi kendisine taşı nişan eder ve Güneşe bakarken uykuya dalar.

Uykusunda, çeşmenin başında kırk yeşil güvercin görür Güvercinler birden kaybolur ve karşısında üç derviş belirir. Dervişler Hüseyin’e abdest aldırırlar ve birlikte namaza dururlar, Hatta bir dörtlüğünde der ki:

Vardım saf saf olup durmuş divana
Ben de el bağlayıp geçtim bir yana
Meylimi bağladım gari sübhana
O güzel Allah’ı gözler gözlerim

Daha sonra Hüseyin’i ortalarına alıyorlar. Hüseyin bakıyor ki. dervişlerden birinin elinde bir tabla, üç dolu bardak var. Derviş, bunları Hüseyin ‘ in önüne getiriyor ve

-Hüseyin, bu şerbetlerden bir tanesini iç bakalım.
diyor. Hüseyin bardakların içindekileri şerbete benzetemiyor. Kendisini kandırdıklarını. Ona içki içireceklerini sanıyor. Ne kadar zorluyorlarsa da içmiyor Bunun üzerine birisi Hüseyin’in ellerini tutuyor. birisi de parmağını bardağa batırıp Hüseyin’in ağzına sürüyor. Tam bu esnada Hüseyin uykudan uyanıyor. Bakıyor ki. ne derviş var ne de şerbet. Fakat ağzında İnanılmaz bir lezzet hissediyor- Öylece bir daha uykuya dalıyor. Uykuda yine karşısına dervişler çıkıyor Tam eline bardağı alıp içmeye hazırlanıyor ki. dervişler şôyle diyor:

-Oğul. buna aşk badesi derler. Sevdiğin kız aşkınadır. Kızın adı Gülperi’dir. Bedahşan kentinde Şah Abbas’ın kızıdır. Sen Onun. O da senindir. Birbirinize aşık maşuk ‘ sunuz. Dervişlerden biri Gülperi’nin cemalini gösterir. Üç bardak Hüseyin’e. üç bardak ta Gülperi ‘ye verirler. Yeşil mürekkeple yazılı bir kitap okuturlar.

Üç harf okuttular yeşil yapraktan
Okudum harfini noktasın tek tek…..

Hüseyin uykudan uyanır ki, ne Gülperi Han var ne de dervişler. Danaları da göremeyince köyün yolunu tutar. Köye varmaya yakın bir atlıyla karşılaşır,
-Hüseyin, korkma oğlum, sen ereceğine erdin. Bundan sonra senin mahlasın Sümman, dünyada kavuşmak senin için haram.
der. Sümmani, anlam olarak “Sonuncu, sona ait” demektir.

Hüseyin köye varınca annesini,. babasını uyandırır. Babası da ertesi sabah. köylülere, çobanlığı bıraktıklarını söyler. Aradan otuz kırk gün geçer, günler geçtikçe aşkı da ziyadeleşir. Herkes. Onun hastalandığını. cin’e; peri’ye karıştığını sanır. O zamanlar sıra geceleri düzenlenirmiş. Bir akşam babasına yalvarır. gece!:e katılmak İstediğini söyler. Babası da dayanamayıp götürür. Sıra Sümmani’ye gelince. bazı kimseler, O’nun çocuk olduğunu söyleyerek atlamak İsterler. Köylülerin teklifini kabul etmeyerek, türkü söylemek istediğini belirtir ve söze başlar:

Uyandım gafletten oldum perişan
Bir nur doğdu alemler oldu ürüşan
Selam verdi geldi üç-beş dervişan
Lisanları bir hoş sedasın tek tek

Lisanları bir hoş eyler avazı
Onlarda mevcuttur ilm-ü el fazı
Dediler: Vaktidir kılak namazı
Aldılar abdestin edasın tek tek

Aldılar abdesti uyandım habran
Aslımız yapılmış hak ü turabtan
Üç harf okuttular yeşil yapraktan
Okudum harfini noktasın tek tek

Okudum harfini zihnim bu!andı
Yalelerim göz göz oldu sulandı
Baktım çar etrafa kadeh dolandı
Nuş ettim kırkların mahlesin tek tek

Nuş ettim badesin gördüm rengini
Tam on sekiz saat sürdüm cengini
Yar yüzünde saydım üç beş bengini
Halhalın altında hırdasın tek tek

Dediler: Sümmani gel etme meram
Adamı çürütür dert ile verem
Sen içün dünyada kavuşmak haram
Hüdam böyle salmış kalemin tek tek

Koşma bitince köylüler şaşırır. Onun badeli Aşık olduğu anlaşılır. Fakat henüz saz çalmasını bilmemektedir. Babası ile bir gün Erzurum ‘ a giderler. Burada aşık kahvelerine devam eder. Sazın perdelerini ve tezene tutmasını öğrenir. Her akşam köylüyü toplayıp saz çalar. Günler ayları, aylar yılları kovalar Sümmani köyde duramaz ve sevdiğini aramaya karar verir. Önce KatKaslar’a. oradan İran’a gider. İran- Turan illerini dolaşır. Bedahşah’ı tanıyan, Gülperi’nin adını duyan bir Allah kuluna rastlayamaz Hint, Afgan topraklarına gider. Onun bir gurbeti yaklaşık beş yıl sürmüştür. Günlerden bir gün rüyasında pirini görür. Piri O’na Kırım’a bir geziye çıkmasını söyler. Sümmani yanına sofusunu alıp Kırım yolculuğuna çıkar Kışı Kırımda geçirir. Yaz gelince tekrar köyüne döner. Artık şair, hareket kabiliyetini yavaş yavaş kaybederek duraklama dönemine girmektedir.

Devrin büyük şairlerinden Erbabi’yi mat eder. Başarıları Erzurum Valisinin kulağına kadar gider. Bir süre sonra. Sümmani Pasof’ a gider. Aşığı oradan Suskap köyüne Zülali’nin yanına götürürler. O sırada ünü Kars’ı, Ardahan’ı, Erzurum’u kaplamış olan Aşık Şenlik’te oradadır. Üçünden bir atışma İsterler. İlk sözü Sümmani söyler:

Adem Sefiyullah makam-ı peder
Cennet’ te ihvan bir kere düştü
“Sürün” dedi, mollam takdir-i kader
Cennetten dünyaya bir kere düştü

Şenlik:

Hışm-ı nar içinde gülüstan gözü
İbrahim Safa’ya bir kere düştü
İsmail’ e gelen koç kurban kuzu
Cennet’ten Mina ‘ya bir kere düştü

Zülali:
Türaptan bir avuç hak aldı kaddes
Bu zemin Ierzeye bir kere düştü
Beytullah yerine Beytü’l Mukaddes
Kuruldu Kabe’ye bir yere düştü

Sümmani’nin esas amacı, Şenlik ile meydan edilmekti. Günün birinde yine Samikale köyünden, Sefili isminde birisi, Aşık Şenlik’in yaşadığı. Kars’ın Çıldır ilçesinin Suhara Köyü’ne gider. Kendisini Aşık Sümmani olarak tanıtır. Fakat mat olup, sazını bırakarak köyüne geri döner. Bu olaydan hemen sonra Aşık Şenlik, Ardahan’a gider. Aşık Sümmani ile Ahmet Onbaşı da Şenlik’İn köyüne gelirler Orada. yöre İçinde önemli bir konuma sahip olan, Haşimoğulları ‘ndan Celal Bey ve Şerif Bey’le karşılaşırlar. Her ikisi de, bir süre önce köye gelip kendisini Sümmani olarak tanıtan aşıktan, Onun Şenlik’le yaptığı karşılaşmadan bahsederler. 0 zaman, Sümmani, kendi şanını kurtarmak için Aşık Şenlik’le karşılaşmak istediğini söyler. Şenlik, Ardahan ‘ dan köye çağrılır. Neticede bir araya gelirler. Hem tatlı tatlı sohbetler ederler hem de atışırlar. Sonunda yenişemeyip, kardeş olduklarım ilan ederler. Birkaç gün sonra köyüne geri döner. Fakat zaman Gülperi’yi unutturamamıştır. Köylüleri ona rastlayıp konuşturdukları zaman, 0, şu şiirini söyler:

Ervah-ı ezelden Ievh ü kalemden
Bu benim bahtımı kara yazdılar
Gönül perişandır alev-i alemde
Bir günümü yüz bin zara yazdılar

Gönül gülşeninde har oldu deyu
Hasretlik ismimde var oldu deyu
Sevdiğim, sevdiğin pır oldu deyu
Erbab-ı garezler yare yazdılar

Dünyayı sevenler veli değildir
Canı terk edenler deli değildir
İnsanoğlu gamdan hali değildir
Her birini bir efkara yazdılar

Nedir bu sevdanın nihayetinde
yadlar gezer yarin vilayetinde
Herkes diyarında muhabbetinde
Bilmem bizi ne civara yazdılar

Döner mi kavlinden sıdk-ı adıklar
Dost ile dost olur bağrı yanıklar
Aşk kaydine geçti bunlar aşıklar
Sümmani’yi ”Derkenara” yazdılar

Aşık artık gerileme dönemine girmiştir. Bir gece rüyasında Gülperi. işaret almadan gurbete çıkmaması yolunda tembih eder. Bu duruma çok üzülür. Zaman zaman Erzurum’a gidip gelmektedir. Erzurum. da bulunduğu günler kahvede otururken arkadaş ve dostları sözü eski günlerden açıp. Sümmani’ye Gülperi ile olan aşkını anlattırmak isterler. Artık ihtiyardır. Sazını eline alıp şu şiirini söyler.

Tarih seksen dokuz on bir yaşımda
Cem başımda iş birer birer
On sekiz yıl sürdü yarin peşinde
Akıttım gözümden yaş birer birer

Görmedim dünyada bir şadlık demi
Geçti civan ömrüm, gülmem encamı
Her boyun sistemi, feleğin kahrı
Vurdu her taraftan taş birer birer

Sümmani’yim hani benim otağım?
Gün be gün, bulandı dalım, budağım
Devroldu devranım, çevrildi çağım
Döküldü dihenden diş birer birer

Bir gün gençliğini hatırlayıp aşk badesini içtiği Ablaktaş’a gider. Çobanlığı bıraktığından beri buraya hiç gitmemiştir. Orada oturur, uzun uzun düşünür, çalar, söyler. Artık, sadece kahvelerde çalıp söylemektedir. Bu sıralarda, Gülperi de Sümmani’den haber alamadığına üzülmektedir. Bir gün Bedahşah ‘tan tellal çağırttırır. Sümmani’yi aratmak için iki kardeş görevlendirir Sümmani’yi bunlara iyice tarif eder. Aradan günler, ay!ar geçer İki kardeş Kafkas taraflarına gelirler. Birden gözlerine bir adam ilişir. Adamlara Sümmani adında birisi aradıklarını söylerler. Adamlar:

-Biz Onun akrabalarındanız. Sümmani yakında öldü. Gülperi adında bir kızı sevmişti. Bu kızın aşkı için pir elinden bade verilmişti. İşte o vakitten beri. Sümmani Gülperi’nin aşığı olmuştur. Daha ölmeden bir kaç gün evvel rüyasını görmüştü. Günlerce ağladı, son dakikasına kadar Gülperi’nin acılarını çekti. Sonunda Ona hasret gitti.

İki kardeş, Sümmani’nin ölümüne çok üzülürler. Köye dönerler ve doğruyu Gülperi’ye söylemeye karar verirler. Şah’ın sarayına yaklaşırlar, bakarlar ki bir cenaze kalkmaktadır. Bu Gülperi’nin cenazesidir.

Sümmani, Samikale Köyü’nde, 5 Şubat 1915 tarihinde vefat etmiştir.

Der Sümmani tamam oldu muhabbet
Biz varalım, siz olasız selamet
Kalktı bu karyeden çekildi kısmet
Göründü gözüme yol yavaş yavaş

XXXXXXX

El ele vermiş de gelen güzeller
Bir Tanrı selamı vermez misiniz?
Mevlam sizi süs için mi yaratmış
Biz gel demeyince gelmez misiniz?

Karadır kaşınız yaydan nic�olur,
Bugün dünya yarın ahret nic�olur
Bir gönül yapması yüzbin hac olur
Siz gönül yapmasın bilmez misiniz?

Sümmani�yem ey dilyare niderim
Başım alıp diyar diyar giderim
Yarın mahşer günü dava ederim
Siz mahşer yerine gelmez misiniz?

HAKKINDA YAZILANLAR
Sümmani nin Hayatı ve Eserleri-Emsal Günaydın

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi

‘Nıgıtkılar üstüne çıgıp Uruslarını kördü Süyün Bike özü dahi suguş içine kirdi Tatar topcularıga özü de kumanda birdi.’

(Surlara çıkarak Rusları gördü Süyün Bike kendisi bile savaşa girdi. Tatar topçularına kendisi de kumanda etti.)

Bundan 450 yıl kadar önce bir Şubat günüydü. 60.000 kişilik bir Rus ordusu Kazan kalesine karşı hücuma geçmişti. Tarih, 1550 yılı Şubatının 13’ü idi. Kazanlılar şehirlerini kahramanca müdafaa ettiler. Surların altı kapısı vardı. Han, Atalık, Tümen, Kabak, Muralı ve Kırım kapıları diye anılan bu kapılarda kanlı savaşlar oluyordu.

Kapıların her biri Mamay Bek, Nurali Mirza, Kuzıcak Oğlan (Oğlan Han neslinden gelen prens han anlamında) Çora Batır, Ak Muhammed Oğlan, Kul Muhammed Seyyid, Barbolsın Atalık Biybars Bek gibi kumandanlar tarafından korunuyordu.

Süyün Bike de savaş yerinde diğer kahramanlardan geri kalmadan savaşıyordu.

Rusların da tarihlerinde uzun uzadıya bahsettiği, hakkında yazılan piyeslerin Moskova’da yıllarca afişte kaldığı Süyün Bike, Nogay Mirzalarından Yusuf Mirza’nın kızıydı. Nogaylar, Kazanlılar ve Ruslar arasında hem bilgisi hem güzelliği ile tanınmıştı.

1532 yılı yazında Kazanlılar, Safa Giray Han’ı Kazan Hanlığı’ndan ayırıp yerine Can Ali Han’ı getirdiler. Can Ali, Kazan Hanı gibi görünüyordu. Fakat aslında hanlık işlerinin çoğunu Vasili’nin buyruğuna göre yütürüyordu.

1533 yılında Can Ali Han, Süyün Bike ile evlendi. Bu olay iki yurt arasında yakınlık meydana getirecekti.

Can Ali Han, Rus Knezi’nin buyruğundan çıkmadığı için Kazanlılar ondan memnun değildi. 1535 yılında isyan ettiler. İsyan, Can Ali Hanın ölümü ile sonuçlandı.

Kazanlılar tekrar Safa Giray’ı han yaptılar. Can Ali’nin dul eşi Süyün Bike, hem nüfuzlu hem de çok güzel bir hanımdı. İkisinin evliliği ülkeye politik yönden faydalı olacaktı.

Safa Giray Han zamanında Kazan’ı işgal etmeye niyetlenen Rus orduları 3-4 defa büyük yenilgiye uğratıldılar. Kendisinin Ulu Yurd Hanı olduğunu bilen Safa Giray, Rus Knezlerinin buyruğunca yürümeyip diğer hanlarla birlikte hareket ediyordu.

Süyün Bike ile Safa Giray 1547’de dünyaya gelen oğullarına Ödemiş Giray adını koydular.

1549 yılında Safa Giray Han öldü. O sırada iki yaşında olan küçük oğlu Ödemiş Giray, Han ilan edildi. Safa Giray’ın birinci hanımından Bölek Giray isimli bir oğlu daha vardı. Ama Kırım vilâyetinde olduğundan küçük oğlu han seçilmişti.

Ödemiş Giray Han küçük, vasisi de bir kadın olduğundan Moskova Knezi İvan’ın Kazan’ı alma zamanı geldi diye hazırlanmaya başlayacağını bilen Kazanlılar, iş başında muktedir bir er bulunmasını lüzumlu gördüler. Safa Giray’ın büyük oğlunun hanlık işlerine bakmasını temin için Kırım’a elçi gönderdiler. Ruslar elçilerin üzerine hücum edince mektup Rusların eline geçti.

Ödemiş Giray henüz bebek denecek yaşta olduğu için hanlığının bütün işlerine Süyün Bike bakıyordu. Bu sırada Kazanlıların Ruslarla arası iyi değildi. 1549 yılı Mart ayında Kazanlılar Morum üstüne baskın yaptılar.

Safa Giray Han’dan kaçıp Nogay yurduna sığınmış olan beyler İvan’a mektup yazıp Kazan’a hücum etmeye teşvik ediyorlardı. İvan’ın istediği de buydu. Her iki taraf hazırlanıp buluşarak 13 Şubat 1550’de Kazan önlerine geldiler. Çetin savaşlar oldu.

Kazan halkının kahramanca müdafaası karşısında 25 Şubat’ta İvan, Kazan kuşatmasını kaldırıp Moskova’ya dönmek zorunda kaldı.

1551’de Ruslar Kazan’ı yeniden muhasara etti. O sırada Kazan halkı arasında rekabet çoğalmış, dıştan yollar tutulmuş, içerdeki asker miktarı azalmıştı. Ödemiş Giray Han, beşikte hiç bir şeyden habersiz yatıyordu. Süyün Bike hem oğlunun hem Kazan halkının harap olmasından korkuyor, her türlü çareye başvuruyordu.

Kazan Mirzaları teslim olmayı düşündükleri halde Kırım mirzaları savaş taraftarı idiler. Halka Kırım, Nogay ve Asterhan’dan yardım geleceğini vaad ediyorlardı.

Kırım Mirzalarının Kazan halkından tamamiyle ümitleri kesildikten sonra kendi aralarında belki Osmanlılardan yardım temin edebiliriz diyerek anlaşıp Kazan’dan ayrıldılar. Lakin onlara kurtuluş nasip olmadı. Kahramanca savaşmalarına rağmen yolda pusu kuran Ruslar tarafından öldürüldüler.

Kırımlılar gittikten sonra artık tamamıyle ümitleri kırılan Kazanlılar İvan’a elçi gönderip sulh istediler.

İvan’ın Kazan elçilerine bildirdiği şartların en önemlisi, ‘Süyün Bike, Ödemiş Giray Han ve bunların tarafını tutan Kırımlılarla, onların çocuklarının esir sıfatı ile Moskova’ya gönderilmesi’ dileğiydi.

Anlaşma gereğince Ruslar, Süyün Bike’yi almaya geldiği zaman Süyün Bike Kazan Beylerine bir şey söylemedi. Madem ki Kazan halkının rahat yaşaması için başka çare yoktu, öyleyse Moskova’ya gidecekti.

Süyün Bike’nin üzüntüsü herkese tesir etti. Bütün şehir halkı ağlıyordu. Süyün Bike Kazan’dan ayrılmadan Safa Giray Han’ın mezarını ziyaret edip helallaşmak istedi. Kabrin yanına varınca başındaki altın başlığı yere bıraktı. Büyük bir üzüntü içinde onunla güzel ve ikballi günler geçirdiğini, şimdi Moskova’ya esir gitmekte olduğunu söyleyip ağladı.

Süyün Bike kendisi için hazırlanmış olan araba ile nehir kıyısına kadar gitti. Kıyıda Süyün Bike’yi alıp gidecek olan gemi bekliyordu. Geminin ortasında Süyün Bike’nin oturmasına ayrılmış süslü bir bölüm vardı. Süyün Bike kendisi ile gemiye kadar gelenlerle gönülden helallaştı.

Esirleri götüren gemiler hareket edince halk da nehrin iki yanından ilerlemeye başladı. Süyün Bike’nin gidişi Kazan halkına çok dokunmuştu. Onu şimdiden özlemişlerdi.

Süyün Bike şu sözlerle Kazan’a veda etti:

‘Kazan… Ey, kanlı, kaygulu şehir, başından tacın düştü, şimdi kul oldun, senin büyüklüğün mazide kaldı. Her ülke iyi bir padişah ile idare edilir ve asker ile saklanırsa o memleketi senden kim alabilir. Senin güçlü Hanın öldü. Beylerin güçsüzleşti. Sana yardım etmedi. Bu yüzden sen çekildin. Nerede senin sevinçli günlerin? Nerede senin oğlanların, beylerin, mirzaların, sana bağlı olanlar, büyükler? Nerede senin iyi hatunların, güzel kızların? Onların şarkıları nerede? Hepsi yok oldu. Yalnız onların ağlaması ve öksüzlüğü kaldı. Sende bal ağaçları ve soğuk pınarlar vardı. Onun yerine şimdi kanlar ve göz yaşları akıyor.’

11 Ağustos 1551’de Kazan’dan ayrılan kafile, 5 Eylül’de Moskova’ya ulaştı. İvan onu büyük bir hürmetle karşıladı.

Mağlup olan Kazanlıların başına yeniden Şeyh Ali Han tayin edildi. Kazan, artık İvan’ın isteklerine göre idare ediliyordu. Kazanlılar Şeyh Ali’den memnun değildi. İvan’a elçiler gönderip onun yerine bir kalgay (han naibi) gönderilmesini istediler.

Hiç bir zaman sakin duramayan Kazan, Şeyh Ali gittikten sonra da sakin duramadı. Buna çok kızan İvan, intikam fikri ile Kazan’a yürümeye karar verdi. Kısa bir müddet içinde asker hazırlayıp Kazan’a hücum etti.

10 Ekim 1552’de Kazan’ı aldı. Şeyh Ali’nin Kazan’ı istilası konusunda İvan’a çok yardımı olmuştu. İvan onu memnun etmek istiyordu. Bu sebeple onu Süyün Bike ile evlendirdi.

Şeyh Ali, hem Rus taraftarı hem de çok sevimsiz biri olduğundan Süyün Bike onu beğenmiyordu. Bu hal Şeyh Ali’yi çok kızdırmıştı. Onun için Süyün Bike’ye karşı çok sert hareket etti.

1553 yılı yazında Şeyh Ali’nin Süyün Bike’yi işkence ederek öldürdüğüne dair şayia çıktı. Ailesi çok meraklandı. Araştırma için Kasım şehrine gittiler.

Şeyh Ali’nin Süyün Bike’ye kötü muamele ettiği doğru ise de öldürdüğü doğru değildir. Giden elçiler onu sağ salim olarak görmüşlerdi. Bu tarihten sonra Süyün Bike hakkında hiç bir haber alınamadı.

Onun nerede ve hangi sene öldüğü kesin olarak bilinmiyor. 1554 yılından sonra Kasım şehrinde vefat ettiği tahmin edilmektedir.

‘Süyün Bike belki de Şeyh Ali’ye varmamış, zevci Safa Giray’ın yokluğu ve oğlu Ödemiş Giray’ın hasretine dayanamayarak vefat etmiştir’ diyenler de vardır.

Diğer bir görüşe göre ise, 1558 yılında 58 yaşında iken vefat etmiş olması kuvvetle muhtemeldir.

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi

SÖYLEŞİ

Prof. Dr. Sadık TURAL
Betül EYÖVGE YILMAZ’un Sadık TURAL ile yaptığı bir söyleşiden’
www.bilgicik.com

-Sayın Hocam, bize kendinizden söz eder misiniz?

7 Temmuz 1946 yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin yarattığı bir sanayi şehri olan Kırıkkale’de Kemal Beyin çocuğu ve beş kardeşin en büyüğü olarak dünyaya geldim. Hacettepe Üniversitesinde bilim hayatına başladım. Doktora, doçentlik ve profesörlük işlemleri ile unvanlarını da Hacettepe Üniversitesinde aldım. 1989 Aralıktan itibaren Almanya’da görev yaptım. Almanya dönüşünde Ağustos 1989 itibarıyla Gazi Üniversitesine geçtim. 1993 yılında Atatürk Yüksek Kurumunun bağlı kuruluşlarından Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığına getirildim. 14 Ağustos 2000’den beri de Atatürk Yüksek Kurumu Başkanlığını yürütüyorum. Evli, bir çocukluyum.

-Kitap ve dergi yayınlarınızdan bahseder misiniz?

Kendi imzamla yirmi bir, ortak çalışma hâlinde imzayla yirmi bir olmak üzere bir öbek kitabın sahibiyim. Divan, Yeni Divan, Erdem dergilerini bir süre yönettim; Arış ve Bilge dergilerini kurup yaşattım. Elliye yakın farklı dergide imzamı taşıyan fikirlerim ve yorumlarım ile biçimlenen yazılar yer aldı. Geniş bir yayınlar listesi bu sohbetin konusu olmamalı’

-UNESCO dâhil olmak üzere birçok kuruluşta da göreviniz var. Onlardan değil de aldığınız ödüllerden söz eder misiniz?

Gerek ülkemde gerek başka ülkelerde, yaptığımız çalışmaları ve hizmetleri yeterli bulan kadirbilir tutumların sonucunda, ödüller, armağanlar, üyelikler, teşekkür belge ve plaketleri aldım; ancak, bunları milletimin öz malı sayarım ve bunun listelenmesinden de hoşlanmadığımı ifade etmek isterim. Şöyle söylesem daha mı doğru olur, yoksa bir haset sağanağına muhatap mı olurum, bilmem; ama, içimden bu cümle geçer: Yaptıklarım ve yaşadıklarım başkaları tarafından araştırılmalı ve değerlendirilmeli. Bunların ifadesi benden çok, kadirbilir, insaf sahibi, kıskançlığa yenik düşmeyecek gelecek kuşaklarındır.

-Türk aydınlarının bir kavram kargaşası içerisinde olduğu bilinmektedir. Sizce Türk aydınının kavramlara yüklediği anlam kendi kültür birikimimize mi yoksa evrensel kültür değerlerine göre mi şekillenmelidir?
İnsan düşüncesi nasıl işleyişe geçiyor? Hafızanın desteğini alarak, duygu, düşünce ve hayalin bir davranış, bir tepki oluşturacak biçimde işleyişe dönüşmesi nasıl oluşuyor? Bunun üzerinde zaman zaman düşünürüm. Zihninizdeki milyarlarca odacığı açabilen anahtarlar var. Bu anahtarlardan bir kısmı, isimler, bir kısmı fiiller. İşleyişi asıl sağlayan, büyük kapıları açma gücüne sahip olan anahtarlar ise, kavramlar. Duygu, düşünce ve hayal dünyamızdaki büyük kapıların açılmasını, davranış ve tepkiye yol açan anlamlı işlemesini sağlayan da, kavramlar. Kavramlar, daha önce beyin denilen büyük sisteme kayıtlanmış bulunan bilgileri uyararak, yeni bilgilere, yeni yorumlara, yeni tepkilere, yeni davranışlara yol açıcı işlem ve işleyişleri sağlayan özel kelimeler. Bir kültürün göstergesi olan dilin en önemli yanı veya göstergesi, kavramlara yüklediğimiz anlamlardır. Beş tane kavramı örnek vererek fikrimizi delillendirelim: Anne, vatan, bağımsızlık, cumhuriyet ve şehit. Bu kavramların öncelikle Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yaşayan Türkler arasında, sonra da Türk dünyası olarak bilinen cumhuriyet ve topluluklar içinde kutsal sayılacak anlamları var. Bu kavramların tanımları veya kabul gören anlamları tarihî birikime dayanır, dayanmalı’ Zihni bulaşıklı birtakım kimseler çıkıp, düşüncesi kirletilmiş bazıları bilim adına gürültü edip bu kavramların öz duyarlılığınıza, acı tecrübelere dayanan tanımlarını reddedebilir. Haydi bunlara iki kelime daha ilave edeyim: Namus ve aile. Bu iki kavram Türkler için, kültürümüzü derinlemesine ve genişlemesine yapılandıran ve sürdüren, belirleyici işlev taşıyan, gücü ve kuvveti hemen hissedilen kavramlar idi.

Son elli yıl içinde en önde bu yedi kavram olmak üzere temel kavramlar ve onların bağlı olduğu toplumluk işlevler, gözle görülür ölçüde yara aldı. Ortak bilincin, ortak aklın oluştuğu ve bir kültür belirleyicisine dönüştüğü toplumlarda, kavramların tanımları da, zihinde ortaya çıkan işleyiş gücü de, yüksek bir benzeşme gösterir.

Kültür ise, benzeştirme yoluyla çözülmeleri önleme gücünü işletebilme sonucunda bir bütünlük yaratmak değil midir?

Kültürün temeli, kavramlar ve kavramlara yüklenen anlamlardır. Bu tanımlanmış kavramların üzerine bilim, sanat, siyaset ve idare ile ticaret yaşantıları bina edilir. Bilim, sanat, siyaset, idare ve ticaretimizde bir çıkmaz varsa, onun temeli veya ana sebebi bağlı olduğu kavramlara verilen karşılıklardaki bulanıklıktır. Benzemeyi ve benzeştirmeyi sağlayan değer ve davranışlar, kültür koruyucusu şahsiyetlerin ve kurumların desteğinde yaşayabilir. Bizim toplumumuz ferdiyetten çok, şahsiyeti esas alan, toplumluk denetimin koruyuculuğunu bir taraftan örfe, bir taraftan şahsiyete bırakan özel bir yapıdır. Türk kültürü, gerek kırlık, gerek kentlik alanlardaki yerleşimde, son elli yılı bir kenara bırakırsanız, örfün ve şahsiyetlerin kurduğu bir zengin dünya idi. ‘Her şey mahvoldu’ anlamında kötümser bir tavır ile değil, elimizdekilerin değerini bilerek, zenginliğimize sahip çıkarak, bize kaybettirilenlerin yerlerine yenilerini koyabilme başarısı göstererek, bağımsız Türk varlığının devamını sağlayalım demek istiyorum.

Türk kültürü gerek kavramları, gerek davranışları bakımından şahsiyetlere ve tarih içinden süzülüp gelen kendi birikimine dayanmalıdır. Bu birikim gerçek bir hazinedir.

-Şahsiyet kavramı size göre nasıl tanımlanabilir? Zamanın elinden tutan adam veya ufuk adam sözlerini şahsiyet kavramıyla aynı anlamda kullanabilir miyiz?

Kendi içerisinde ahenkli bir bütün oluşturacak biçimde bütünleşmiş ve ne yapabileceğini yahut ne yapmayacağını kestirebileceğiniz kadar kendi değerler bütününün uyumlu bir temsilcisine dönüşmüş insana şahsiyet demeliyiz. Şahsiyet sahibi insan, bir alana ait temsil yeteneğiyle öne çıkabilir ve en sonunda da diğer insanların ufkunda bir nirengi noktasına dönüşebilir. Ancak böyle bir ifadeden, toplumun içerisinde şahsiyetlerin çok az olduğu türünden bir anlam çıkarılmasından da korkarım. Din, edebiyat, siyaset, askerlik, ticaret, bilim, idare alanlarından birine ait şahsiyetler, bir toplumun içerisinde yan yana ve iç içe yaşarlar. Kendi içerisindeki bütünlüğü çok belirgin olanlar ise öne çıkarlar. Bazen de tarih onların toplumun önüne atılmasını ister, önder olurlar. Türk kültürü bu anlamda bayrak şahsiyetlerle devletleşmiş, bağımsızlık sahibi olmuş, kültürünü korumuş, varlığını sürdürmüş bir özel yapıdır.

Betül Hanım, şahsiyetler hem zamanın elinden tutan insanlardır, hem de bir yerin, bölgenin, hatta ülkenin ufkuna yerleşen kişilerdir. Benden izin istemediğinize göre her türlü kullanıma herkesin hakkı vardır.
-Şahsiyetin değerler bütünü içerisinde Türk dilinin yeri nedir?

Bu halka mensup olduğunu herkesin bildiği, gerçek şahsiyetlerin, Türk dili konusunda da duyarlı oldukları görülür. Yeni bir tanım yapayım ister misiniz? Şahsiyet, tarihin ruhunu, toprağın ruhunu ve ataların ruhunu duyarak, o ruhlardan aldığı söylemlerin biçimlendirdiği bir sorumluluk ve görev anlayışını benimseyen insandır. (Yeri gelmişken mübarek insan Atatürk’ün ‘Atalarımızın ruhu beni göreve çağırıyordu.’ sözünü hatırlatayım). Böyle bir sorumluluk ve görev anlayışı içinde, bağımsız bir siyasi cumhuriyet kurmak veya korumak önemli bir yer tutar. Gerçek şahsiyetler için, siyasi cumhuriyetin bağımsızlığını kurmak ve korumak görev ile sorumluluğu kadar düşünce cumhuriyetinin, kültür cumhuriyetinin, kısacası Türkçe cumhuriyetinin bağımsızlığının korunarak dil devletine dönüştürülmesi de, bir görev ve sorumluluk alanıdır. Türk diline karşı duyarlılığını bilince dönüştürmemiş olan kimselerin ve Türkçe cumhuriyetinin bağımsız ve güçlü bir düşünce ve ifade devletine dönüşmesinde görev ve sorumluluk üstlenmeyen kişilerin sayıca artması kadar tehlikeli bir şey yoktur.

-Türk dili, Türk aydınının zihninde, muhayyilesinde ve eserinde hangi dönemlerde bir problem olarak yerini almıştır?

Komşu kültürlere aşırı saygı duyanların veya öz kültürüne karşı saygısını yitirmiş olanların sayıca arttığı, yönetime büyük etkide bulunduğu dönemlerde’ Şair adını verdiğimiz özel insanların, Türk dilini, ana sütüne dönüştürme yönünde, Türkçeyi duyarlılığımızın bayrağı yapma yönünde bir bilinç göstermedikleri zaman’ Bilim adına konuşanların, bilim dilinin Türkçe olmasını istemedikleri veya Türkçeyi bu konuda yetersiz bulduklarını ifade etmekten utanmadıkları zaman’ Eğitim ve öğretimin Türkçe ile temellen¬dirilmiş bir dünyaya dönüşmesinin devlet amaçlarından biri olmaktan çıkarıldığı zaman’ Dilin – ve dinin – cemaatleşmeye, ideolojik ayrışmaya kurban edildiği zaman’ Kısaca söylemek de mümkün: Aydın olanların, dil bilincini, dilin tarih içinden gelip gitmekte olan işlevini unuttukları, bu konudaki duyarlılıklarını yitirdikleri zaman, Türk dili dertlere düçar oluyor. Aydınımız Türkçeci olmak, Türkçe cumhuriyetini korumak zorundadır.

-15. yüzyılda ‘Türkçe söyleyeceğim diye dilimde tüy bitti’ diyen şairle, hikâyelerinde Türkçeyi bir çatışma alanı olarak ele alan Ömer Seyfettin ve yine bu yönde eserler veren Ziya Gökalp’i dikkate aldığınızda neler söylersiniz?

Toplumun geniş kitleleri Türkçenin korunmasından, incelenmesinden ve zenginleştirilmesinden sorumlu değildir. Sorumlu olanlar, öncelikle dil bilginleri ile edebiyat eseri veren büyük sanatçılardır. Sonra da, insan eğitimini veya bir bilim dalını seçenler, en sonra da siyasetçi ve idareci olanlardır’ İşaret ettiğiniz bu büyük şahsiyetler, Türkçe bilincinin kendilerini göreve ve sorumluluğa davet ettiği andan itibaren, gereğini yapmış olanlardır; bu yüzden de, onlar kültür tarihimizdeki, milletimizin hafızasındaki şerefli yerlerini almışlardır. Bugünün sanatçısı açısından ise, durum sanıldığı kadar kötü değildir. Şiir kitaplarındaki kelime/tür sayısı 20.000’den aşağı düşmeyen, romanlarındaki kelime/tür sayısı 40.000’den yukarı olan edebî şahsiyetlerin ve eserlerinin sayısı arttıkça Türkçenin sıkıntısı azalır. Tabiidir ki, sanatçıların şiir, roman, hikâye, tiyatro ve senaryo dillerinde zenginliği dikkatle kullanıp Türkçe Sözlük’ümüzü yeni baştan fethederek eserlerine taşıyıp, bir Türkçe cumhuriyeti kurmalarını isteriz; Eğitim Bakanlığımızın da, Kültür Bakanlığımızın da bu konudaki çalışma ve hizmetlere aykırı düşmeyecek türden zenginleştirici, güçlendirici, alkışlayıcı, yüreklendirici destekler vermesini ister ve bekleriz.

-Son dönemlerde bazı kişiler gerek çocuklarına gerek iş yerlerine ad koyarken yabancı kökenli kelimeleri tercih ediyorlar. Kendilerine bu durumun yanlış olduğu söylenince de ‘dünyayla bütünleşme, evrensellik bunu gerektiriyor’ şeklinde açıklama yoluna gidiyorlar. Bu düşüncelerin altında kendi kültürüne karşı iman zayıflığı, kanaat ve bilgi eksikliğinin yattığı söylenebilir mi?

Her kültür, mensuplarını tarih içinde devam edebilen bağımsız bir varlık sahibi kılmaya uğraşır. Her kültürün insanlara verdiği değerler ve davranışların arkasında, başka kültürlerle ezilip yok olmamak, başkalaşmamak hedefi var. Yabancılaşma, özüne aykırı düşme, yaradılış sebebi ve işleviyle ahenksiz, hatta aykırı konuma gelme, kendi olmama durumudur. Kendi olmama yönündeki çözülmenin başladığı yerde, hastalanma ortaya çıkmış olur.

Sağlıklı bir bedenin her organı, diğerini benimser ve onunla ahenkli bir bütünlük oluşturma yönünde kendine düşeni yapar. Toplumun içinde kendi dilini koruma yönündeki bilinç kırılması, bir duyarlılık çözülmesi, bilgisizlikten kaynaklanabileceği gibi, züppelikten de doğabilir. Toplumun kültür sağlığı, dil sağlığıyla temellenmiş bir dünyadır. İnsanlar ayrı bir dünya, maymunlar ayrı bir dünyadır. İnsanları çok başarılı biçimde taklit ettikleri noktada bile onların maymun oldukları gerçeği ortadan kalkmaz. Maymunluğu benimsemiş marjinal grupları ciddiye almayabilirsiniz. Nasıl söylüyor olurlarsa olsunlar’

Ad bilgisi önemli bir dil bağımsızlığı göstergesidir. Türk kültüründe insan isimleri için üç kaynak var: İslam kültüründen doğan Hz. Peygamberin, sahabenin önde gelen ve azami kırk kişisinin adları; dinler tarihinden gelen ve Arapça telaffuzuyla bize yansıyan isimler’ Bu iki kaynaktan gelen kişi adları yanında; Türkçe veya Türk tarihinden gelen isimler’ Yeni doğanlara isim koyarken çok dikkatli olunmalı’ İnsan isimlerinde temiz Türkçenin, güzel Türkçenin imkânlarından yararlanılmalı, Türk Dil Kurumunun Genel Ağ (İnternet)’a yüklediği Türk ad bilgisi listelerine bakılmalı’ İş yeri adları ve özellikle yer adları ise, ülkeye vurduğumuz kültür mührüdür, Türk damgasıdır. Bunu başaramazsak, başkaları damgasını ve mührünü iş yerine, mekân dünyamıza vurursa, bizim kültür bağımsızlığımız tartışmalı hâle gelir, siyasi cumhuriyetimiz sözden ibaret kalır, siyasi bağımsızlığımız tehlikeye düşer’

-Türk dili günümüz yazar ve şairleri tarafından dilin sosyolojik, psikolojik ve felsefi yönü dikkate alınarak etkin bir biçimde işlenebiliyor mu? Sizce Millî Edebiyat Dönemindeki bu heyecan bugün de varlığını sürdürüyor mu?

Yazılı ve görüntülü iletişim araçlarının Türkçeye karşı çok özensiz, duyarsız, hatta bilinçsiz bir yaklaşımla biraz zarar verdiğini, bu zararın 1980’li yılların başından 21. yüzyıl başına kadar sürdüğünü söylesem şaşırır mısınız? Ne zaman ki, yabancı strateji merkezleri, Türkiye ve Türk dünyasındaki beklentilerinin bir kısmının Türkçe ve Türk alfabesi ile ilgili olduğunu, bunları değiştirme yönünde bize emirler vermeye kalktığını açıkça ortaya koydu, birtakım insanlarımız ayıldılar, uyandılar. Bugün şairlerimizin, yazarlarımızın aralarındaki her türlü ayrılığı ve ayrışmayı bir kenara bırakarak, bütünleştikleri tek konunun Türkçenin korunması olduğunu görmekten büyük bir mutluluk duymalıyız. Türkçenin, hem kişi hem toplum hayatındaki yerini, değerini, işlevini bir sorumluluk ve görev sayan edebiyat ve bilim adamları üzerine düşenleri yapıyorlar. Türkçeden bilim dili olmaz diyen düşünce ve şeref yoksulları ise artık ortada yoklar, yok olup gittiler.

Türk Dil Kurumu, -2007’de- kuruluşunun 75. yılında 1923 ve sonrasında doğmuş ve Türkçe cumhuriyetinin kurulmasına hizmet etmiş, eserlerinde en az 40.000 kelime kullanmış nesir yazarı, edebiyat ve bilim adamlarıyla, en az 20.000 kelime kullanmış şairlere büyük ödüller vermeli. Her vatandaşımız bu ödüllere aday gösterilebilmeli. 2005 yılı aday gösterebilme yılı olmalı, 2006 yılı eserlerdeki kelime/tür sayısının Türk Dil Kurumunca değerlendirme yılı olmalı, 2007 yılı ise ödüllerin dağıtılma yılı. Atatürk’ümüzün ruhuna karşı Türk Dil Kurumu, saygısını, sevgisini ve borcunu bir parça da olsa böylece ödemiş oluruz diye düşünüyorum.

Şairin çığlığı geliyor kulaklarıma:
Gezdim seyreyledim Frengistanı,
İlleri var bizim ile benzemez,
Levin tutmuş gonceleri açılmış,
Gülleri var bizim güle bezemez.

Diyordum ya, kültür benzeştirmeyi sağlayan değerler, benimseyişler, reddedişler, davranışlar toplamıdır diye; şair benzeşmenin göstergesinin öncelikle dil sonra da güzellik anlayışımız olduğuna ne güzel işaret ediyor.

Millî Edebiyat Dönemine ait heyecan da, 1932-1938 yılına ait heyecan da yok’ Niye yok der iseniz, cevabım kolay’ 1908-1933 yılları arasındaki atalarımızın siyasi bağımsızlık, kültür bağımsızlığı konusundaki bilinçleri de dilimizi edebiyatın bilimindeki yapma duyarlılığı da bugünden daha fazla idi. Emperyalizmin oyunlarına gelmeyecek, tuzaklara düşmeyecek bir bilinç yaygındı. Merkezî yönetim ve merkezî denetimi güçlendirerek siyasi bağımsız cumhuriyeti, kültürel bağımsız cumhuriyet yapmak o aydınların vazgeçilmez hedefi idi’ Şimdi ise gürültüsü duyulan, uygarlık adına aykırılık, özgürlük adına azgınlık’ Ah Büyük Nutuk’un son üç sayfasını herkese tekrar tekrar okutma gücümüz ve imkânımız olsa’ Dili zenginleştirmek, işlemek ve bağımsızlaştırmak isteyip istemeyenleri sonra sorsak’

Estetik duyarlılığımızın, dil bilincimizin, Atatürk’ümüzün beklediği ve istediği yönde bağımsız bir Türkçe cumhuriyetine dönüşmesi için, bestekârlarımızın Türkçeye saygısını göstermede Münir Nurettin Selçuk, Saadettin Kaynak gibi, Yıldırım Gürses, Barış Manço, Cem Karaca gibi besteci yorumcuların, Sezen Cumhur Önal gibi melodiyi Türkçeyle taçlandırmaya ömür adayanların sayısını arttırmak gerekir.

-Türk Dil Kurumunun çalışmalarını nasıl buluyorsunuz?

Hiç şüphesiz alkışlanmaya değer buluyorum. Ancak Türkçe Sözlük’teki hataların giderilmiş hâliyle hem Genel Ağ’da (İnternet’te), hem de yeni bir baskıyla ortaya çıkmasını istiyor ve bekliyorum. Diğer taraftan bu baskıda, gerçeğimsi kelimesi de dâhil yeni karşılıkların yer aldığı ve madde başında olmadığı hâlde madde başına taşınması gerektiği türden eklemelerle 101.000 kelimelik bir zenginliğin ortaya konulmasını bekleyenlerden biri de benim.

Önemle vurgulamak istediğim bir konu var. Türkçenin eğitim ve öğretiminin, üniversitelerimizde kavram, terim, yöntem ve araçlar yönünden yeterince incelenip, değerlendirilip öğretildiğinden şüphem var. Türk Dil Kurumunda Türkçenin eğitimi ve öğretimi ile ilgili ayrı bir kol oluşturularak söz varlığımızın anaokullarından üniversitelerin sonuna ve bilim yapan insanlara kadar herkesin, duygu, düşünce, hayal ve davranış dünyasını nasıl biçimlendirmesi gerektiği yönündeki değerlendirme ve önerilerin de bu koldan ortaya çıkmasını bekleyenlerdenim. Bu seneki büyük kurultayımızın bir günlük çalışmasının ise, bu alana ayrılmasını diliyorum. Hüseyin Ağca, Murat Özbay, Nusret Alperen, Sani Adıgüzel, Mesiha Tosunoğlu, İdris Karakuş, Hayrettin Parlakyıldız gibi Türkçenin eğitim ve öğretimine kendini adamış, doktora yapmış insanlardan yararlanılması doğru olurdu diye düşünüyorum. Bu konulardaki görüşlerimi Türk Dil Kurumunun sorumluluk bilinci yüksek değerli Başkanı Halûk Akalın’a arz ettim. Yapılacak iş çok’
-Sayın Hocam, değerli vaktinizi bize ayırdığınız için teşekkür ederim.

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi

1919 yılında Bandırma’da doğdu. Orta öğrenimini İzmir Erkek Lisesi’nde, yüksek öğrenimini İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’nde tamamladı. Salâh Birsel’in 1947 yılında çıkan ilk kitabı olan Dünya İşleri, Orhan Veli ve arkadaşlarının Garip yıllarındaki deneylerine uzak kalmayan bir şairden haber verir. Şairanelikten kaçınma özelliği, ince yergi eğilimleri ve yalın söylenmiş dizelerle yansıtma çabasından gelen bir sadeliktir bu.

Özellikle Hacivat’ın Karısı’nda sözcüklerle şaka eder gibi rahatlayınca, yergiciliği de iyice ortaya çıkar. Öfkesini dişlerinin arasına sıkıştırarak bakarken vuracağı yeri arıyor gibidir. Geçmişle hesaplaşırken de tavrını bırakmaz. Kendine özgüyü kişileştirme amacına çok bağlı olduğu için, yaman bir simgeci olarak tanınmış ve aynı zamanda sözcük üreticisi olmuştur.

Toplum işlerini geçmiş dönemlerin kişi ve kavramlarını kullanarak çağrışım yoluyla vermeye çalışırken duyarlılığını gizleyemediği de olur.Haydar Haydar’da topladığı şiirlerde de görebiliriz bunu. Özellikle Yunus Emre, Ölüyoruz Siz Güzelleşin, Kumrular Gibi Paralar’da, nükteden çok çelişkileri aramış, bu durum, bir yanında birikmiş olan hüzünlerin, acıların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Salâh Birsel’in şiirimize, yeni bir estetik kazandırma uğraşında gösterdiği çabaların değerinin yanı sıra, kendine özgü mizah öğeleriyle yarattığı şiirin yeri ve önemi de yadsınamaz. 1999 yılında öldü.

ESERLERİ
Şiir:
Dünya İşleri (1941), Hacivatın Karısı (1955), Ases (1960), Kikirikhane (1961), Haydar Haydar (1962), Köçekçeler (1980), Bütün Şiirleri (1986)

Roman:
Dört Köşeli Üçgen (1961)

İnceleme / Araştırma:
Şiirin İlkeleri (1952), Rüştü Onur (1956), Sen Beni Sev (1957), Fransız Resminde İzlenimcilik (1967), Goethe (1972), Seyirci Sahneye Çıkıyor (1989)

Deneme:
Kendimle Konuşmalar (1972), Seyirci Sahneye Çıkıyor (1975), Kurutulmuş Felsefe Bahçesi (1979), Paf ve Puf (1981), Halley Kimi Kurtarır (1981), Amerikalı Tolstoy (1982), Bir Zavallı Sarı At (1985), Yapıştırma Bıyık (1985), Şişedeki Zenci (1986), Asansör (1987), Kediler (1988), Hafiyeler Önde Gider (1991), Nezleli Karga (1991), Yalnızlığın Fırınlanmış Kokusu (1992), Tarih / Salâh Bey Tarihi: Kahveler Kitabı (1976), Ah Beyoğlu Vah Beyoğlu (1976), Boğaziçi Şıngır Mıngır (1980), Sergüzeşt-i Nono Bey (1982), İstanbul – Paris (1983), Günlük (1955), Kuşlar Örtünmek (1976), Hacivat Günlüğü (1982), Yaşlılık Günlüğü (1986), Aynalar Günlüğü (1988), Bay Sessizlik (1990), Gece Yarısı Mektupları (1991)

Birsel’in J. Janet (Hizmetçiler), M. Jacob (Genç Bir Şaire Öğütler), M. Duras (Bütün Gün Ağaçlarda) gibi bir çok yazardan yaptığı çevirileri de bulunmaktadır.

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi

Cumhuriyet döneminin en tanınmış kadın yorumcularındandır. İstanbul’da doğdu. Bursa kız Muallim Mektebi’ni bitirdi. Müziğe küçük yaşta piyano çalarak başladı. Önce besteci rebabi Mustafa Sunar’dan, sonar Yesari Asım Arsoy, Sadettin Kaynak, Selahattin Pınar, Udi Nevras, Mesut Cemil, Refik Fersan gibi müzikçilerden yararlandı. İlk kez 1931’de, Darüttalim-i Musiki Heyeti’nin konserlerinde sahneye çıktı. İstanbul, Ankara radyoları ile İstanbul Konservatuarı İcra Heyeti’nde çalıştı. Uzun yılar gazinolarda şarkı söyledi. Mustafa Kemal Atatürk’te onu dinlemkten çok hoşlanır, yapılan toplantılarda ona sık sık sevdiği şarkıları söyletirdi. Özel solo konserler de verdi, pek çok plak doldurdu. Sesini geniş dinleyici kitlelerine duyurabilen kadın okuyucuların en ünlüsü olan Safiye Ayla, udi ve besteci Şerif Muhittin Targan’la evliydi.

Kendinden önceki ve kendi dönemindeki öbür kadın okuyucularınkinden ayrı, kendine özgü bir okuyuş tarzı vardı. Okuyuşuna yansıyan Batı müziği beğenisi bu tavrın belirgin bir özeliğidir. Ölçüye uyarak, iyi bir diksiyonla, düzgün, aynı zamanda da coşkun, çekici bir tavırla okurdu. Sesindeki pürüzsüz akış en tiz perdelerde bile kaybolmazdı. Zamanın gözde şarkılarıyla fantezilerini olduğu kadar, Rumeli Türküleriyle klasik örnekleri de içine alan repertuarlarıyla geniş bir dinleyici kesimince çok sevilmiş, beğenilmiştir.

HAKKINDA YAZILANLAR

1.Musalladan Şöhrete Safiye Ayla
Nalan Seçkin
Bilgi Yayınevi

‘Gazeteci Nalan Seçkin, mesleğinin son otuz yılını özellikle yakın tarihimizi araştırmakla geçirdi. Cumhuriyet, Hürriyet, Milliyet, (eski) Güneş ve Günaydın gazetelerinde yayımlanan yazıları büyük ilgi topladı. “İlk Meclis’ten Kalanlar” ve “Ajans Haberleri” adlı kitapların yazarı Seçkin, üçü “Yılın Gazetecisi” olmak üzere 20’yi aşkın “Gazetecilik Başarı Ödülü” sahibi. Cumhuriyet tarihimizin 75 yılına Türk Sanat Musıkisi dalında damgasını vuran Safiye Abla, 90 yıllık yaşamında yapayalnızlığın acısını yüreğinin orta yerinde sürekli taşımasına karşın, acıyı bal eylemeyi hep başardı…

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi

Abdülkerim Satuk Buğra Han ilk Müslüman-Türk hükümdarı. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Babası Karahanlı hükümdar ailesinden Bezir Han idi. Babasının ölümü üzerine amcası ve üvey babası Oğulcak Kadır Hanın himayesinde büyüdü. Satuk Buğra on iki yaşlarında iken Maveraünnehr ve Horasan bölgesine hakim olan Müslüman Samanlı Devleti şehzadeleri arasında anlaşmazlık çıktı. Bunlardan Nasır bin Ahmed, Oğulcak KadırHanın ülkesine sığındı. Ona iyi muamele edip Artuç nahiyesinin idaresini verdi.

Artuç Nasır bin Ahmed’in gayretleri ve gelip-giden Müslüman tüccarlar sayesinde bir ticaret merkezi oldu. Satuk Buğra da Artuç’un ziyaretçileri arasındaydı. Nasır bin Ahmed’le tanışıp ondan İslamiyeti öğrenerek Müslüman oldu. Abdülkerim adını aldı. Yirmi beş yaşına gelince Müslüman olduğunu açıklayıp, amcası ile mücadeleye başladı. Onunla Fergana Savaşını yaptı. İlk olarak Atbaşı kalesini zaptetti. Daha sonra üç bin kişilik bir orduyla Kaşgar üzerine yürüyüp fethetti. Amcası OğulcakKadırHanı öldürdü. Ülkede hakimiyeti sağlayıp birliği temin etti. Türk ülkelerinde İslamiyeti hızla yaydı. Ebü’l-Hasan Muhammed gibi İslam alimleri, Satuk BuğraHana yol gösterip teşvik ettiler.

Abdülkerim Satuk Buğra Han, daha sonra yaptığı savaşlarda; Yağma, Çiğil, Oğuz kabilelerinin yerleşmiş bulunduğu Türkistan şehirlerini birer birer ele geçirdi. Bu sırada Karahanlılar Devletinin doğu kısmına hakim olan Büyük Kağan Bazır Arslan Han Çinlilerden yardım alarak 924 yılında Abdülkerim Satuk Buğra Hana karşı savaş açtı. Satuk Buğra Han Müslümanların yardım ve desteğiyle, onunla Balasagun Savaşını yaptı ve galib geldi.

Bundan sonra 31 yıl hüküm süren Satuk Buğra Han, güzel ve adil idaresi ile binlerce kimsenin Müslüman olmasına vesile oldu. 955 (H.344) senesinde Kaşgar civarında bulunan Artuç kasabasında vefat edip oraya defnedildi.Abdülkerim Satuk Buğra Handan sonra, oğulları devrinde de ülkesine pekçok İslam alimi gelip, İslamiyeti doğru olarak anlattılar ve yayılmasına çalıştılar. Kendisinden sonra Musa Tunga adında bir oğlu yerine geçti. Bundan sonra da bunun oğlu Baytaş Süleyman Arslan hükümdarlık yaptı. Başka oğulları ve kızları olduğu da rivayet edilmiştir.

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi

Türkiye’de yüksek tirajlı gazeteciliğin temellerini atan gazeteci, yazar ve karikatürist.

1898’de İstanbul’da doğan Simavi 1912’de Galatasaray Lisesi’ni bitirdi. 1916’da haftalık olarak yayımlamaya başladığı Hande dergisiyle basın hayatına başladı. 1917’de Pencere ve Casus isimli ilk konulu Türk filmlerini yönetti. 1920’de Dersaadet adıyla günlük bir gazete çıkardı; Kurtuluş Savaşı yıllarında yayınladığı Güleryüz isimli mizah dergisiyle Kuva-yı Milliyecileri destekledi. 1921-1930 yılları arasında Hanım, Hacıyatmaz, Yıldız, Meraklı Gazeteci, Yeni Kitap, Arkadaş gibi çok sayıda dergi yayımladı. 1933’te çıkardığı haftalık Yedigün ve 1935’te devraldığı Karagöz isimli dergilerin yayımını uzun yıllar sürdürdü. 1946’da Gazeteciler Cemiyeti’nin kurucuları arasında yer aldı ve 1949’a kadar başkanlığını yürüttü.

1 Mayıs 1948’de Hürriyet gazetesini kurdu ve baş yazarlığını yaptığı bu gazeteyi Türkiye’nin en çok okunan gazetesi durumuna getirdi. Mizah alanında da eserler veren Simavi’nin Yeni Zenginler (1918) ve Kadınlar Saltanatı (1920) isimli karikatür albümleri vardır.

Sedat Semavi 11 Aralık 1953’te İstanbul’da öldü.

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi