• Bölge sınırları genelde kademeli bir geçiş gösterir. Özellikle doğal özelliklere göre belirlenen bölgelerde bu durum daha net görülür.

Örneğin;

• Ekvatoral iklimden çöl iklimine geçişte Savan ve step iklimlerinin oluşması gibi…Yada ülkemizde Akdeniz ikliminden İç Anadolu bozkır iklimine geçişte göller yöresinde görülen geçiş iklimi gibi.

Bölge Sınırları Değişir mi?

• Bölge sınırları zamanla değişebilir. İşlevini yitiren bölgeler ortadan kalkar. (Balkan Paktı, Varşova Paktı gibi) ya da sınırları genişleyebilir. (Nato Askeri Paktı, Avrupa Birliği gibi) yeni bölgeler oluşabilir (Karadeniz ekonomik İşbirliği Teşkilatı gibi)

NOT: Doğal özelliklere göre belirlenen bölge sınırları uzun zaman diliminde değişmezken beşeri ve ekonomik özelliklere göre belirlenen bölge sınırları kısa zaman dilimi içerisinde bile değişebilir.

Bölge Sınırları Nasıl Oluşturulur?

• Bölge sınırlarının çizilmesinde yaygın olarak kullanılan ölçütler,bölgelerin işlevsel özellikleri ve doğal unsurlardaki benzerliklerdir.

Örneğin; nüfus bölgeleri oluşturulurken, nüfus sayımı verilerinden,tarımsal bölgeler oluşturulurken tarımsal verilerden ve benzerliklerden yararlanılır.

Doğal ve Beşeri Bölge Sınırları Çakışır mı?

Siyasi ve idari bölgeleri gösteren haritalar incelendiğinde siyasi bölge sınırlarının ülke sınırlarını izlediği görülür.Aynı şekilde bir ülkenin idari bölünüş haritası illerin sınırlarını izler. Ancak bölge sınırları çok değişik amaç ve ölçütlerle belirlendiği için, siyasi ve idari sınırlar ile çakışmazlar. Örneğin; Divriği ilçesi Sivas ilinin idari sınırları içerisinde iken, coğrafi olarak Doğu Anadolu Bölgesi sınırları içerisinde kalır. Aynı şekilde Elbistan ilçesi Kahramanmaraş iline bağlıdır, Doğu Anadolu coğrafi bölgesinde kalır.

[cografya_ygs_hazirlik]

Bütünden Parçaya

• Yeryüzü doğal, beşeri ve ekonomik etkinlikler bakımından kendi içerisinde benzerlik gösteren, ortak özellikleri bulunan, ancak çevresine göre farklılıklar gösteren alanlara ayrılmıştır. Bu alanlara Bölge adı verilir. Yeryüzünü oluşturan bu bölgelerin diğerlerinden ayrılabilmesi için bir ya da birkaç yönden ortak özelliklere sahip olması gerekir.
• Bölgeleri oluşturan özellikler doğal (fiziki), beşeri ve ekonomik özelliklerdir.
• Coğrafi bölgelerin belirlenmesinde ise tek bir özellik yeterli olmamaktadır. Bu nedenle coğrafi bölgeler belirlenirken doğal özellikler yanında, nüfus, yerleşme, tarımsal etkinlikler, sanayi, ticaret, turizm gibi özellikler göz önüne alınmaktadır.

Bölgeler üç ana gruba ayrılır:

I. Doğal (Fiziki) özelliklerine göre

1. Yer şekillerine göre

a. Dağlık bölgeler
b. Platolar bölgesi
c. Ovalık bölgeler

2. İklim özelliklerine göre

a. Çöl iklimi bölgesi
b. Tundra iklim bölgesi
c. Akdeniz iklim bölgesi

3. Bitki örtüsüne göre

a. Tayga ormanları bölgesi
b. Bozkır bölgeleri
c. Maki bölgesi

4. Su özelliklerine göre

a. Göller bölgesi
b. Sıcak su bölgeleri

5. Jeolojik yapısına göre

a. Deprem bölgeleri
b. Volkanik bölgeler

II. Beşeri özelliklerine göre

1. Nüfus özelliklerine göre

a. Seyrek nüfuslu bölgeler
b. Yoğun nüfuslu bölgeler

2. Yerleşme özelliklerine göre

a. Kırsal yerleşme bölgeleri
b. Kentsel yerleşme bölgeleri

3. Siyasi ve askeri bölgeler

a. Nato askeri bölgesi
b. Avrupa Birliği Siyasi bölgesi

4. Karma bölgeler

a. Tarım –Sanayi ve Ticaret bölgeleri
b. Ticaret ve turizm bölgeleri

5. Kültür bölgeleri

a. Türk kültürü bölgeleri
b. Anglo – Sakson kültür bölgesi

III. Ekonomik özelliklerine göre

1. Tarım bölgeleri

a. Çukurova tarım bölgesi
b. ABD mısır kuşağı

2. Hayvancılık bölgeleri

a. Mera hayvancılığı bölgeleri
b. Balıkçılık bölgeleri

3. Maden bölgeleri

a. Zonguldak maden bölgesi
b. Ortadoğu petrol bölgesi

4. Turizm bölgeleri

a. Antalya turizm bölgesi
b. İsviçre kış turizm bölgesi

5. Serbest ticaret bölgeleri

a. Mersin serbest ticaret bölgesi
b. Marsilya serbest ticaret bölgesi

1. Doğal (Fiziki) Özelliklerine Göre Bölgeler

Bölgelerin belirlenmesinde, doğal özellikler yaygın olarak kullanılır. Yer şekilleri, iklim özellikleri, jeolojik yapı, su kaynakları, doğal bitki örtüsü dikkate alınmaktadır. Doğal unsurların değişmesi çok uzun zaman aldığından, doğal özelliklere göre belirlenen bölgelerin sınırları da kolay kolay değişmez. Muson iklim bölgesi, Doğu Anadolu dağlık bölgesi, Kuzey Sibirya Tundra bölgesi, Batı Akdeniz Göller bölgesi, Doğu Karadeniz heyelan bölgesi….gibi

2. Beşeri Özelliklerine Göre Bölgeler

Yeryüzünde nüfusun dağılışı, yerleşme şekilleri, eğitim ve kültür özellikleri göz önüne alınarak bölgeler oluşturulur.Ayrıca siyasal bloklar, askeri ittifaklarda bölgeler oluştururlar. Beşeri özellikler dikkate alınarak oluşturulan bölgelerin sınırları zamanla değişebilir. Örneğin; seyrek nüfuslu bir bölge ekonomik etkinliklerin gelişmesine paralel olarak göçlerle yoğun nüfuslu bir bölgeye dönüşebilir. Gebze, Antalya, Eskişehir gibi, ya da Nato, Avrupa Birliği gibi siyasi bölgelerde sınırlar genişleyebilir.

3. Ekonomik Özelliklerine Göre Bölgeler

• Yer yüzünde sürdürülebilen tarım, hayvancılık, sanayi,turizm, madencilik, ulaşım ve ticaret gibi ekonomik faaliyetlere göre bölgeler oluşturulabilir. Çukurova tarım bölgesi,
• Antalya turizm bölgesi, Zonguldak maden bölgesi gibi. Ayrıca bir çok ekonomik faaliyeti bir arada yürüten karma bölgeler, Bursa, İzmir gibi oluşturulabilir. Ekonomik özelliklerine göre belirlenen bölgelerin zaman içerisinde sınırları değişebilir. Örneğin; Antalya eskiden bir tarım bölgesi iken günümüzde turizm bölgesi niteliğine ulaşmıştır. Yine Bursa bir tarım bölgesi iken bugün sanayi,turizm ve tarım bölgesi özelliği kazanmıştır.

• Bölgeler ekonomik özelliklerine göre belirlenirken gelir düzeylerine göre de oluşturulabilir. Örneğin; Gelişmiş yada geri kalmış bölgeler gibi.

[cografya_ygs_hazirlik]