Akhisar

Bulunduğu İl: Manisa

Nüfusu: 163,107

Alanya

Bulunduğu İl: Antalya

Nüfusu: 285,407

Anamur

Bulunduğu İl: Mersin

Nüfus: 100,000

Akşehir

Bulunduğu İl: Konya

Nüfus: 95,889

Bafra

Bulunduğu İl: Samsun

Nüfus: 157,010

Bandırma

Bulunduğu İl: Balıkesir

Nüfus: 120,753

Beyşehir

Bulunduğu İl: Konya

Nüfus: 72,712

Ceyhan

Bulunduğu İl: Adana

Nüfus: 103,802

Çorlu

Bulunduğu İl: Tekirdağ

Nüfus: 790,792

Dörtyol

Bulunduğu İl: Hatay

Nüfusu: 117,053

Elbistan

Bulunduğu İl: Kahramanmaraş

Nüfusu: 129,379

Erciş

Bulunduğu İl: Van

Nüfusu: 172,823

İnegöl

Bulunduğu İl: Bursa

Nüfusu: 229,812

İskenderun

Bulunduğu İl: Hatay

Nüfusu: 244,970

Kadirli

Bulunduğu İl:Osmaniye

Nüfusu: 119,047

Kızıltepe

Bulunduğu İl: Mardin

Nüfusu: 232,628

Kozan

Bulunduğu İl: Adana

Nüfusu: 128,983

Lüleburgaz

Bulunduğu İl: Kırklareli

Nüfusu: 132,872

Nazilli

Bulunduğu İl: Aydın

Nüfusu: 149,816

Ödemiş

Bulunduğu İl: İzmir

Nüfusu: 129,407

Polatlı

Bulunduğu İl: Ankara

Nüfusu: 121,101

Salihli

Bulunduğu İl: Manisa

Nüfusu: 159,861

Siverek

Bulunduğu İl: Şanlıurfa

Nüfusu: 238.979

Tarsus

Bulunduğu İl: Mersin

Nüfusu: 323,961

Turgutlu

Bulunduğu İl: Manisa

Nüfusu: 150,460

Turhal

Bulunduğu İl: Tokat

Nüfusu: 81,813

Ünye

Bulunduğu İl: Ordu

Nüfusu: 118,910

Viranşehir

Bulunduğu İl: Şanlıurfa

Nüfusu: 181,072

Küresel Çevre Sorunlarının Yayılışı

• Dünyamız, milyarlarca yıldır kendisini yenileyebilen bir sisteme sahiptir. Bu sistem giderek bozulmaktadır. Bu durumun temel nedeni ise “insan etkinlikleri” dir.

Küresel Isınma ve İklim Değişikliği

Küresel Isınma Nedir?

• Küresel ısınma, insanların çeşitli faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan ve sera gazları olarak nitelenen gazların atmosferde yoğun şekilde artmasıyla yeryüzünde sıcaklığın yükselmesi sürecidir.

Sera Etkisi

• Yeryüzünün çevresini saran atmosferde giderek yoğun bir katman oluşturan karbon gazları, güneş ışığını dünyaya geçirirken ısıyı dışarı bırakmayarak dünyanın ısınmasına neden olur. Bu duruma “Sera Etkisi” denir.

Dünya’nın Örtüsü Neden Kalınlaştı?

• 18. yüzyıl sonlarından bugüne atmosferdeki CO2 ve Sera gazları birikimi giderek artmıştır.
• Sera etkisinin yol açtığı küresel ısınma ve iklim değişimi birbirini tetiklemektedir.

Buna bağlı olarak;

• 
  Buzulların erimesi ve deniz suyu seviyesinin yaklaşık 60 cm kadar yükselmesi
• 
  Taşkınlar ve sel baskınlarının artması
• 
  Alçak kıyılarda toprak kayıplarının yaşanması ve kıyı çizgilerinin değişmesi
• 
  Deniz sularının tatlı sulara karışması sonucu, su sorununun ortaya çıkması
• 
  Yüksek sıcaklık artışıyla birlikte aşırı buharlaşma ve kuraklığın artması
• 
  Orman yangınlarının artması
• 
  Bitki ve hayvan türlerinde azalma
• 
  Virüs ve bakterilerde artış ve salgın hastalıkların yaygınlaşması
• 
  İklimde değişmeye bağlı olarak yoğun göç olayının yaşanması beklenmektedir.

Asit Yağmuru Nedir?

Endüstriyel faaliyetler, fosil yakıtların tüketilmesi, egzoz gazları sonucunda hava kirlenmekte ve kükürtdioksit,
azotoksit, parkitül maddeler ve hidrokarbon çevreye yayılmaktadır. Havada asılı kalabilen bu kirleticiler, atmosferdeki su parçacıkları ile birleşerek asit oluşturmakta ve yağmurlarla birleşerek yeryüzüne asit yağmurları olarak düşmektedir.

1. Asit Yağmurlarının Etkileri

• 
  Doğal bitki ve hayvan topluluklarına zarar verir.
• 
  Taşınmaz kültür varlıklarının aşınma ve bozulmasına neden olur.
• 
  Ormanlara zarar verir, ağaçların yapraklarının büyüme ve gelişmesini engeller.
• 
  Suya ve toprağa karışarak canlılara zarar verir.
• 
  Astım, nefes darlığı, akciğer kanseri gibi çeşitli hastalıklara yol açar.

2. Ozan Seyrelmesi

• Ozon gazı, stratosferde bir katman oluşturarak güneşten gelen zararlı ultraviyole ışınlarını filtre ederek, yeryüzündeki canlıları korur.
• Ozon bir sera gazı olduğu için, atmosferdeki miktarında değişim ile iklim değişiklikleri arasında önemli bir bağ vardır. Ozondaki seyrelme ve ozon tabakasındaki delikler iklim değişikliğini olumsuz etkilemektedir.

3. Orman Tahribi

• Ormanlar, sahip oldukları biyolojik çeşitlilikle yeryüzündeki en önemli ekosistemlerden biridir. Ormanlar; hammadde kaynağı olduğu gibi, tüm canlıların yaşamında önemli yeri olan ekolojik süreçler bakımından değer taşır. Ormanlar, son yüzyıl içerisinde çok hızlı bir yok olma sürecine girmiştir. Bu yok olma sürecinin en önemli nedeni insan faaliyetleridir.

Bu faaliyetler;

• 
  Odun Üretimi
• 
  Yapılaşma
• 
  Yangınlar
• 
  Aşırı otlatma ve usulsüz kesimler
• 
  Tarım alanları açma
• 
  Çevre kirliliğinin yarattığı tahribatlardır.

ÖRNEK: Aşağıdakilerden hangisi ormanların tahrip edilmesi sonucu ortaya çıkan sorunlardan biri değildir?
A) Yabani hayvan türlerinin azalması
B) Su taşkınlarının artması
C) Erozyonun artması
D) Hava kirliliğinin artması
E) Otlakların verimsizleşmesi
1998 ÖSS

ÇÖZÜM: Mera ve otlaklar orman dışı alanlardır. Orman tahribi sonucu otlaklar verimsizleşmez.
Yanıt E

[cografya_ygs_hazirlik]

a. Su Döngüsüne İnsan Etkileri

• Hızlı nüfus artışı, teknolojinin gelişmesi, şehirleşme ve endüstriyel gelişme toplumların suya ihtiyaçlarını artırmıştır. Suyun aşırı kullanılması ile su döngüsünde bozulmalar meydana gelmektedir.

1. Tarımda Su Kullanımının Su Döngüsüne Etkileri

• Kurak ve yarı kurak bölgelerde sulamalı tarımın yaygınlaşması ile akarsular, sulak alanlar ve yer altındaki sulardan yararlanma artmıştır. Bu durum su döngüsünü olumsuz etkilemektedir.
• Konya ovasında göllerin kuruması, obrukların oluşması, tuz gölünün giderek küçülmesi, tarımda aşırı su kullanmanın sonucudur.

2. Kentleşme ve Nüfus Artışının Su Döngüsüne Etkileri

• Hızlı nüfus artışı ve kentleşme ile birlikte içme ve kullanma suyu temin etmek için akarsulardan, göllerden ve yeraltı sularından daha fazla su kullanılmaya başlanmıştır.

a. Betonlaşmanın Yeraltı Su Seviyesine Etkisi: Kentlerde aşırı betonlaşma yer altı su depolarının beslenmesini zorlaştırmaktadır. Yağışlar toprak tarafından emilemediği için yeraltı su seviyesi düşmekte ve sel baskınları ise artmaktadır.

b. Aşırı Kullanımın Yeraltı Su seviyesine Etkisi: İnsanlar gereksinimlerini karşılamak için yeraltı sularını aşırı miktarda tüketirler. Bu yüzden yeraltı su seviyesi hızla düşer.
c. Yeraltı Sularına Deniz Suyunun Karışması: Kıyılarda yeraltı sularının aşırı kullanımı sonucu yeraltı sularına tuzlu deniz suları karışır.

3. Sanayide Su Kullanımının Su Döngüsüne Etkileri

• Sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken su büyük önem taşır. Dünyadaki su tüketiminin %25’i sanayide kullanılır.
• Sanayi’de kullanılan atık sular sıcak ise, akarsu, göl veya denize karıştığı yerde ortamın sıcaklığını değiştirerek bitki ve hayvanların ölmesine ve zararlı türlerin üremesine yol açar.

4. Baraj ve Kanalların Su Döngüsüne Etkileri

• İnsanlar akarsulardan çeşitli amaçlarla yararlanmak için barajlar yapmışlardır. Bu durum yeryüzüne düşen yağışın akarsular aracılığı ile göllere ve denizlere ulaşmasını kısıtlamıştır.
• Yanlış planlama ile yapılan barajlar nedeniyle akarsuyun aşağı kesimi susuz kalmakta ve buralarda yaşayan canlılar yok olmaktadır. Ayrıca deniz ve göllere ulaşan tatlı su miktarı ve mineral oranı da azalmaktadır.

5. Sulak Alanları Kurutmanın Su Döngüsüne Etkileri

• Sulak alanlar, biyolojik çeşitliliğin ve ekolojik dengenin korunması ve sürekliliğinin sağlanması açısından büyük öneme sahiptir. Sulak alanlar aynı zamanda tropikal ormanlarla birlikte yer yüzünün en fazla biyolojik üretim yapan ekosistemleridir.
• İnsanlar, sulak alanları kurutarak bu dengeyi altüst etmektedir.

6. Bitki Örtüsü Tahribinin Su Döngüsüne Etkileri

• Bitki örtüsü, yağmur ve kar sularının toprak içine sızmasını ve depolanmasını sağlar. Yüzeysel akışa geçen suların sel oluşumunu önler, akarsu rejimlerini düzenler.

b. Karbon Döngüsüne İnsan Müdahaleleri

• Karbon, belirli oranlarda olduğu zaman atmosfer için kirletici özellik taşımaz. insanların çeşitli faaliyetleri (sanayileşme,kentleşme, fosil yakıtların tüketiminin artması vb.) sonucu karbon dengesi bozulmuştur.

Nakliye

• Antropojenik karbonun %65 kadarı otomobil, gemi, uçak gibi nakliye araçlarında kullanılan fosil yakıttan kaynaklanır.(Son yıllarda otomobillerde yapılan teknolojik değişiklikler ile karbon salınımı azaltılmıştır.)

Binalar

• Binaların ısıtılmasında fueloil ve kömürün kullanılması havadaki karbonu artıran çok önemli bir nedendir.

Fabrika

• Yer altında milyonlarca yıldır depolanmış kömürün sanayi tesislerinde enerji amaçlı kullanılmak üzere yeryüzüne çıkarılıp yakılması

Ormanların Tahribi

• Ormanlar, fotosentez ile atmosferdeki karbonu alıp depolar ve oksijen verir.
• Ormanların tahribi atmosferdeki fazla karbonun yeryüzünde depolanmasını engeller ve karbon döngüsü bozulur.

Diğer Faaliyetler

• Ürün artıklarının, otların ve ormanların yakılması, pirinç tarlalarında metan oksitlenmesi

[cografya_ygs_hazirlik]

a. Atık Türleri ve Çevreye Etkileri

1. Katı Atıklar

• Günlük yaşamda kullanılan eşyaların, tüketilen gıdaların atıkları çöp sorununu ortaya çıkarmaktadır.
• Çöplerin çevreye zararsız hale getirilmesinin maliyeti oldukça yüksektir. Yol kıyılarına, tarlalara dökülen çöpler, toprak kayıplarına neden olmaktadır.
• Çöplerin toplumun sağlığını bozmaması ve çevresel sorunlar yaratmaması için düzenli depolanması gerekir.

2. Sıvı Atıklar

• Sanayi toplumları, denizler ve okyanusları dev bir çöp deposu olarak görmektedir. Başta kanalizasyon atıkları olmak üzere fabrika atıkları ve tarım ilaçları atıkları deposu haline getirilmiştir.

3. Gaz Atıklar

• Gaz atıkları; nükleer santraller, sanayi tesisleri, taşıtlar,çöp depoları, yangınlar ve fosil yakıt kullanımı oluşturmaktadır.

Atıkların Çevresel Etkileri

• 
  Yangınlar ve patlamalar
• 
  Hava kirliliği
• 
  Ekosistemlere verdiği zararlar
• 
  Yeraltı ve yerüstü sularının kirlenmesi
• 
  İstenmeyen kokular
• 
  İnsan sağlığına verdiği zararlar
• 
  Küresel ısınma

ÖRNEK: Aşağıdakilerden hangisi çevre kirliliğinin göstergelerinden biri değildir?
A) Toprakta tarım ilaçlarının birikmesi
B) Havadaki CO2 oranının artması
C) Havadaki nem oranının artması
D) Sularda petrol atıklarının görülmesi
E) Yağışlardaki asit oranının artması
2000 öSS

ÇÖZÜM: Nem oranının fazla olması sıcaklığa ve buharlaşma koşullarına bağlıdır. Nemin fazla olduğu yerler ormanlarla kaplıdır. Ormanlar hava kirliliğini önler.
Yanıt C

b. Geri Dönüşüm

• Günümüzde kullanılıp atılan maddelerin artması ile dünyamız hızla kirlenmektedir. Bu atıkların önemli bir kısmı çeşitli işlemlerden sonra tekrar değerlendirilebilmektedir. Buna “geri dönüşüm” denir. Sağlıklı bir geri dönüşüm sisteminin ilk basamağı ise bu malzemelerin kaynağından ayırarak toplanmasıdır.

[cografya_ygs_hazirlik]

Teknolojik Gelişmelerin Yarattığı Çevre Sorunları

1. Su Kirlenmesi

• Fabrika atıkları, tankerlerden sızan petrol ve yağlar, ilaç ve kimyasal madde atıkları, tarım ilaçları ve gübreler, evsel atıklar sulara karışır ve kirlenmeye yol açarlar.
• Suların kirlenmesi çeşitli hastalıkların ortaya çıkmasına yol açar.

2. Toprak Kirlenmesi

• Toprağa karışan kimyasal maddeler, tarım ilaçları, sanayi atıkları, nükleer atıklar kirlenmeye yol açarlar. Toprağın kirlenmesi canlılara zarar verir.

3. Hava Kirlenmesi

• Sanayi tesislerinden, fosil yakıtların kullanılmasından oluşan gazlar havanın kirlenmesine yol açarlar.

4. Radyoaktif Kirlenme

• Radyoaktif elementlerin çeşitli amaçlarla kullanımı sırasında ortaya çıkan zararlı ışınlara ve parçacıklara radyasyon denir. Radyasyon yayılması su, hava ve toprak kirliliğine yol açar. İnsanların ölümüne neden olur.

5. Besin Kirlenmesi

• Hava, su ve toprak kirlenmesi besin kirlenmesine yol açar. Besinler, insanlar için zararlı hale gelir.

6. Ses Kirliliği

• Sanayi tesislerinde, yoğun trafikte makine ve otomobillerin çıkardığı ses, gürültü kirliliği yaratır ve insan sağlığını olumsuz etkiler.

[cografya_ygs_hazirlik]