Türkiye dışındaki çağdaş Türk Edebiyatı, zengin bir kültür mirasına sahiptir. Duygu, düşünce, dil bakımından Türkiye’deki çağdaş edebiyatın benzeridir.

Bu edebiyat, demokratik olmayan bir ortamda gelişir. Balkanlarda, Ortadoğuda, Orta Asya da ve Kafkasya’da
gelişen Türk Edebiyatında sanatçılar düşüncelerini özgürce dile getirememişlerdir. Sadece sembolik anlatıma yönelmişlerdir. Tüm bu zorluklara rağmen dünya edebiyatı nda söz sahibi olan sanatçılar yetişmiştir. Cengiz Aytmatov, Cengiz Dağcı, Bahtiyar Vahapzade gibi sanatçılar dünya edebiyatında tanınan şahsiyetlerdir.

Türkiye dışındaki çağdaş Türk Edebiyatı ile Türkiye’deki çağdaş Türk Edebiyatı arasında sıkı bir bağ vardır. Özellikle ortak bir kültürden beslenmesi en önemli bağı oluşturur.

Yugoslavya, Batı Trakya, Kıbrıs, Bulgaristan edebiyatlarındaki Türkiye Türkçesine yakın bir dil özelliği gösterir. Azerbaycan, Kırım, Türkmenistan gibi daha birçok edebiyatlar
da ise şive farklılığı görülür.

[edebiyat_lys]

Bu edebiyat, Azerbaycan ile Azeri Türklerinin yaşadığı Kuzey İran diye iki koldan gelişme gösterir. Azerbaycan edebiyatında şiir, diğer edebi türlere göre öne çıkmıştır. Çünkü Azeri şivesi ahenk bakımından farklıdır. Ahengin farklı olması şiire yansımıştır. Azeri edebiyatı da denilen bu edebiyat, Türkiye Türklerinin edebiyatı ile Türkmen ve Çağdaş edebiyatını birbirine bağlayan bir köprü vazifesi görür.
1906 yılında Füyûzat ve Molla Nasreddin dergilerinin çıkışı Azerbaycan edebiyatının gelişmesinde rol oynar. Vatan,
millet sevgisi, toplumda görülen aksaklıklar bu dergilerde konu olarak işlenmiştir. Azerbeycan sanatçıları şiir ve nesir türlerinde dil, tarih, vatan sevgisini işlemiştir. Azerbaycan Türk Edebiyatı sanatçılarının bazıları şunlardır:Hüseyin Şehriyar, Hüseyin Cavid, Celil Mehmet Kulizade,  Bahtiyar Vahabzade, Resul Rıza.

Celil Mehmet Kulizade (1886–1932)
Azeri edebiyatının tanınmış öykü ve tiyatro sanatçılarından biridir. Molla Nasreddin isimli mizah dergisini çıkardı. Bu dergi sayesinde Azerbaycan’da demokrasi bilinci, yeni yazar ve şairlerin yetişmesi, konuşma dilinin edebi dil olarak kullanılması sağlanmıştır.Celil Mehmet, Ahmet Mithat Efendi gibi toplumun eğitilmesinde büyük rol oynamıştır.
Eserleri
Öykü: Belke’de Gaytardılar, Deli Yığıncağı Feyletonlar
Tiyatro: Anamın Kitabı

Bahtiyar Vahapzade
Günümüz Azeri edebiyatı şairidir. Eserlerinde dil bilinci, yurt sevgisi, toplumun aksayan yönlerini konu olarak işler. Sanatçı, şiirlerinde ölçüye ve uyağa önem verir. Klasik ve geleneksel Azerbaycan şiiri tarzında başarılı yapıtları vardır. Şiirlerinin yanı sıra tiyatro türünde
de başarılı yapıtlar oluşturmuştur.
Eserleri
Şiir: Menim Dostlarım, Aylı Geceler, Kökler ve Budaklar,
Gün Var Bin Aya Değer.
Tiyatro: İkinci Ses, Yağıştan Sonra

Şehriyâr (1904–1988)
Çağdaş Azeri edebiyatının tanınmış şairlerindendir. Türkçe ve Farsça şiirler yazmıştır. Annesinin isteğiyle Türkçe şiirler
yazmayı tercih etti. Bu olaydan sonra “Heyder Baba’ya Selam” Şiirini kaleme alır. Şair bu şiirinde uzun bir ayrılıktan sonra köyüne döner, gördüklerini çoşkun bir lirizmle dile getirir.
Eserleri
Şiir: Farsça Şiirler, Türkçe Şiirler ( Türkçe Şiirleri, Türkçe Şiirlerinden eserler ve Heyder Baba’ya Selam adlarıyla yayımlanmıştır.)

[edebiyat_lys]

Türk edebiyatı ile benzerlik gösterir. Türk halk edebiyatı ve Divan edebiyatı, bu edebiyatın temeli sayılır. Bulgaristan Türkleri, uzun yıllar baskı altında kalmıştır. Bu baskı altında, yapıtlar verilmiştir. İlk edebi eserler Osmanlı İmparatorluğu döneminde verilmiştir. Bulgaristan Türkleri edebiyatının en önemli dergileri Tarla, Hilal, İttifak dergileridir. Günümüzde de Hak ve Özgürlük gazetesi, Türkçe yayın organıdır.
Sanatçılarından bazıları şunlardır; Süleyman Sırrı, Osman Nuri Permeci, Mehmet Masum, Zeki Tunaboylu, Osman Sungur, Recep Küpçü, Niyazi Hüseyin…….

Recep Küpçü (1934–1976)
Bulgaristan Türkleri edebiyatı şairlerindendir. Şairliğinin yanı sıra aynı zamanda gazetecidir. “Yeni Işık” ve “Halk Gençliği” adlı gazetelerde çalışmıştır. Yapıtlarında vatan, bayrak, millet sevgisini tema olarak işlemiştir.

Eserleri
Ötesi Var, Ötesi Düş Değil.

[edebiyat_lys]

1571 yılından itibaren Türklerin eline geçen adaya, Türkler yerleştirilmiş ve süreç içinde başarılı yapıtlar oluşturulmuş.Bu dönem ürünleri arasında masal, mani, bilmece, destan, efsane, öykü bulunmaktadır. Bu dönemde, adadaki isyanları dile getiren “Kıbrıs Destanı” Aşık Kenzi tarafından yazılır. 1878–1923 yıllarında, İngilizlerin Türkler üzerinde baskıları söz konusudur. Bu dönemde “Bir Gece Sohbeti” adlı ilk roman yayımlanır. 1943’te ise İsmail Hikmet Ertaylan tarafından ilk defa Kıbrıs Türk Alfabesi hazırlanır. 1955–1964 yıllarında Kıbrıs Türklerinin isyanı vardır. Eserlerde yiğitlik, savaş, Türkiyeye bağlılık konularına
yer verilir. 1964–1974 ve sonrasında “Erenköy Destanı” Oktay Öksüzoğ lu tarafından yazılır. Kıbrıs Barış Harekatı konu
olarak işlenir. Eserlerde Türkiye Türkçesine yakın bir dil kullanılır.
Sanatçıları: Özker Yaşın, Osman Türkay, Nevzat Yalçın,Neriman Cahit, Mehmet Levent….

Osman Türkay (1927–)
Gazeteciliğinin yanısıra aynı zamanda şairdir. Hürsüz,Bozkurt, Yeni Gün gazetelerinde yazmış, çeşitli dergilerde
şiirleri yayımlanmıştır. O, yapıtlarında halk edebiyatımızdan, Türk tarihinden yararlanmıştır. Birçok şiirine ödül verilmiştir.
Eserleri
Şiirleri: Yedi Telli, Uyurgezer, Evrenin Düşünce Gezgini, Kıyamet Günü Gözlemcileri
Çeviri: Seçilmiş Şiirler, Aşkın Yaprakları
Antoloji: Avrupa Şiiri,

Özker Yaşın (1932-)
Atatürk hayranı olan bir sanatçıdır. Şiir, roman, öykü, tiyatro türlerinde eserleri vardır. Yapıtlarında Türkler tarafından Kıbrıs’ın fethi, Türklerin mücadeleleri, tarih ve milli konuları işlemiştir.
Eserleri
Bayraktar Destanı, Kıbrıs’tan Atatürk’e, Babil Daha Uzakta, Mehmetçik Kıbrısta, Atatürk’e Saygı Duruşu.
Roman: Kıbrıs’ta Vuruşanlar, Girne’den Yol Bağladık.
Öykü: Bütün Kapılar Kapandı
Oyun: Kıbrısta Bayrak, Bayraktar Türküsü

[edebiyat_lys]

1911 yılında Ömer Seyfettin ve arkadaşları Türk dilinin sadeleşmesi yolunda Genç Kalemler dergisini bu topraklarda, Selanik’te, çıkarırlar. Ayrıca Selanik denince Atatürk akla gelir. Çünkü Atatürk burada doğmuştur. Batı Trakya Türkleri edebiyatında kültür sanat dergileri önemli bir rol oynar. Çocuk hikâyeleri, çocuk şiirleri, çocuk dergileri, çocuk edebiyatını canlı tutmuştur. Didaktik tarzda şiirler yazılıştır. Batı Trakya Türkleri edebiyatı şairlerinden bazıları gelenekçi şiiri devam ettirirken bazıları da serbest tarzda yazmışlardır. Aynı zamanda Yunan edebiyatından özgürlük şiirlerini de Türkçeye çevirmişlerdir. Bu edebiyatta ele alınan konu topluma hakim olan sosyal huzursuzluktur. Çünkü bu bölgede Lozan Antlaşması’ ndan beri topluma uygulanan bir baskı vardır.

Mehmet Hilmi (1902–1931)
Batı Trakya Türklerinin haklarını korumak için mücadele etmiştir. Yeni Ziya, Yeni Adım gazetelerini çıkarmıştır. Gözlemci bir yazardır. Öykülerinde psikolojik tahlillere yer verir. Aynı zamanda öykülerinde sürgün edlidiği yerleri de anlatmıştır. Batı Trakya Halk edebiyatı ürünlerini Batı Trakya Türk Folklorü ve Batı Trakya Manileri adlı eserinde bir araya getirmiştir.
Abdülhalim Dede
Batı Trakya Türklerinin sözlü edebiyat ürünlerini bilimsel yöntemlerle ortaya koyarak incelemiştir. Balkanlarda yaşayan
Türklerin sorunlarını da dile getirmiştir.
Eserleri
Rumeli’de Bırakılanlar, Batı Trakya’da Türk Folklorü, Balkanlarda Türk İstiklâl Hareketi, Batı Trakya Türkleri, İlhanlı Destanı

[edebiyat_lys]

Kırgız Türkleri; zengin bir sözlü edebiyat geleneğine sahiptir. Kırgız halk destanları ozanlar tarafından nesilden nesile aktarılmıştır. Yazılı  edebiyatta ise çeşitli türlerde eserler verilmiştir. Kırgız Türklerine ait olan “Manas Destanı,” Dünya edebiyatında önemli bir yer tutar. Kırgız edebiyatı sanatçılarında Cengiz Aytmatov, kendi edebiyatı nı dünyaya tanıtmış ünlü bir yazardır.

Cengiz Aytmatov (1928 – 2008)
Kırgız Türk edebiyatının dünyaca tanınmı ş bir yazardır. Eserlerinde Kırgız Türklerinin köy hayatını anlatır. Ayrıca vatan sevgisi, tabiat ve aşk onun eserlerinin ana duygusunu oluşturur. Kırgız efsaneleri ve Manas Destanı onun eserlerinin çekirdeğini oluşturur. Romanlarından bazı ları yabancı dillere çevrilir. Aytmatov, esir bir milletin aydını olmanın ezikliğini mecazlı ifadelerle dile getirir.

Eserleri
Roman: Cemile, Beyaz Gemi, Kopar Zincirlerini, Gülsarı,
Toprak Ana, Gün Olur Asra Bedel.
Oyun: Yıldırım Sesli Manasçı, Kızıl Elma, Dişi Kurdun Rüyaları, Sultan Murat.

[edebiyat_lys]