• Çarpışma sırasında cisimlerin kinetik enerjilerinin korunmadığı çarpışma biçimidir. Bu çarpışmada yalnız momentum korunur.

a. Merkezi esnek olmayan Çarpışma

• PK > PL ise birbirlerine yapışan kütleler (+) yönünde,
• 
  PK < PL ise (–) yönünde,
• 
  PK = PL ise çarpışmadan sonra cisimlerin momentumları eşit şiddette ve zıt yönlü olduklarından toplam kütle olduğu yerde hareketsiz kalır.
  

  b. Merkezi ve esnek olmayan çarpışma

• Cisimlerin çarpışma öncesi hareket doğrultularının farklı olduğu çarpışmadır.

• Topun momentumunun yatay bileşini ile kamyonun momentumu aynı yönlü olduğu için ikisinin toplamı alınır.
• Eğer zıt yönlü olsaydı, momentumların farkı alınacaktı.

[fizik_1_ygs_lys]

• Çarpışmadan önce aynı doğrultu üzerinde olup da, çarpışmadan sonra kütleler birbirlerine yapışmadan bağımsız olarak, farklı doğrultular üzerinde hareket eden cisimlerin çarpışmalarına denir.

• mK kütleli K cismi VK hızı ile, başlangıçta yerinde duran L cismine çarparak şekildeki yörüngeleri izliyorlar.

Momentum korunacağından,

Ayrıca;
K ve L cisimlerinin düşey doğrultudaki momentumları birbirlerine eşit olmalıdır. Çünkü çarpışmadan önceki momentum yatayda olduğundan, çarpışmadan sonraki bileşke momentumunda yatayda olması gerekir.
Dolayısıyla;

[fizik_1_ygs_lys]

• Hız doğrultuları farklı olan çarpışmalara merkezi olmayan çarpışma denir. Merkezi olmayan çarpışmalarda da hem momentum hem de kinetik enerjiler korunur. Cisimler farklı doğrultuda hareket ederken çarpışırsa çarpışma sonunda gidiş doğrultuları da farklı olur.
• Duran bir cisme bir cisim çarptığında iki cisim farklı doğrultuya giderse bu tip çarpışmalara da merkezi olmayan çarpışma denir.

NOT: Buradan şu sonucu çakarabiliriz: Küleleri eşit cisimler merkezi esnek çarpışma yaptığında, cisimler aynı doğrultu üzerinde hızlarını, yön ve şiddet olarak değişirler.

• III. Farklı kütleli cisimler merkez esnek çarpışıyorsa.

[fizik_1_ygs_lys]

• Esnek ve esnek olmayan çarpışmalar diye iki başlık altında incelenir.

I. Esnek Çarpışmalar

• Esnek çarpışan cisimlerin momentumları korunduğu gibi çarpışan cisimlerin kinetik enerjileri de korunur. Bu tür çarpışmalara esnek çarpışma denir.
• Çarpışan cisimler birbirlerinden bağımsız ve yapışmadan hareket ederler. Merkezi esnek ve merkezi olmayan esnek çarpışmalar diye iki alt başlık altında toplanır.

a. Merkezi Esnek Çarpışma

• Aynı doğrultu üzerinde iki kütle birbirlerine yapışmadan çarpışıyorlarsa bu tür çarpışmaya denir.
• Bu çarpışmalarda hem momentum, hem de kinetik enerji korunur ve cisimler birbirlerinden bağımsız hareket ederler.

• Momentum vektörel bir nicelik olup cisimlerin hız vektörleri birbirlerine ters olduğundan biri (+) kabul edilirse, diğeri zıt işaretli yani (–) kabul edilecektir.
• Merkezi esnek çarpışmada, çarpışmadan önce ve sonra kütle miktarlarında ve toplam kinetik enerjide değişme olmadığından;
• K cisminin çarpışmadan önceki ve sonraki hızlarının vektörel toplamı, L cisminin çarpışmadan önceki ve sonraki hızlarının vektörel toplamına eşittir. Yani,

• I. Hareketli cismin kütlesi duran cismin kütlesinden büyükse (m1 > m2) hareketli cisim duran cisme momentumunun bir kısmını aktarır ve aynı yönde hareket ederler. (Esnek çarpışma)

• II. Duran cismin kütlesi hareketli olandan büyükse (m1 < m2) hareketli cisim duran cisme momentum kazandırır, kendisi geri döner.

• II. Cisimlerin momentumları eşit (P1 = P2) ise cisimler ilk hız büyüklükleri ile geri dönerler.

[fizik_1_ygs_lys]

[fizik_1_ygs_lys]

• Bir kütlenin veya sistemin ilk momentumu P1 ve son momentumu P2 olsun. Kütleye veya sisteme dışarıdan bir kuvvet etki etmediği taktirde;
• P1 =P2 olur.
• Dolayısıyla başlangıçtaki momentum son durumdaki momentuma eşittir.

Patlamalar

NOT: Patlamada yalnız momentum korunur kinetik enerji korunmaz.

[fizik_1_ygs_lys]

Roketler

Roketlerde yakılan gaz büyük bir hızla dışarı atılırken bu rokete bir itme, ve bunun sonucu hız kazandırır. Başlangıçta roket durgun ise olduğundan momentum sıfırdır.
Gaz yanmaya başladığında yine toplam momentumun sıfır olması gerekir.
Gaz atılmadan önce,

[fizik_1_ygs_lys]

• Momentum, kütle ve hız ile doğru orantılıdır. Cismin momentumu hareket doğrultusunda olup, hız ile aynı yönlüdür.
• Hareket etmekte olan bir cismin kütlesi değişmediği taktirde, momentumdaki değişim miktarı ile cismin hızındaki değişim miktarı aynı olup, birbirlerine oranları sabittir

[fizik_1_ygs_lys]

İtme (İmpuls)

• Sürtünmesiz ortamda bulunan m kütleli bir cisme, F kuvveti uygulandığında kütle kuvvet doğrultusunda ivmeli hareket yapar.

[fizik_1_ygs_lys]

• Dünya etrafında dolanmakta olan bir uydunun değişmeyen bir yörüngede hareketini sürdürebilmesi uyduya uygulanan yerin çekim kuvvetinin merkezkaç kuvvetine eşit olmasıyla sağlanır.

• Kurtulma enerjisinin bağlanma enerjisinin iki katı olduğuna dikkat edelim.

[fizik_1_ygs_lys]