Bu edebiyat, Azerbaycan ile Azeri Türklerinin yaşadığı Kuzey İran diye iki koldan gelişme gösterir. Azerbaycan edebiyatında şiir, diğer edebi türlere göre öne çıkmıştır. Çünkü Azeri şivesi ahenk bakımından farklıdır. Ahengin farklı olması şiire yansımıştır. Azeri edebiyatı da denilen bu edebiyat, Türkiye Türklerinin edebiyatı ile Türkmen ve Çağdaş edebiyatını birbirine bağlayan bir köprü vazifesi görür.
1906 yılında Füyûzat ve Molla Nasreddin dergilerinin çıkışı Azerbaycan edebiyatının gelişmesinde rol oynar. Vatan,
millet sevgisi, toplumda görülen aksaklıklar bu dergilerde konu olarak işlenmiştir. Azerbeycan sanatçıları şiir ve nesir türlerinde dil, tarih, vatan sevgisini işlemiştir. Azerbaycan Türk Edebiyatı sanatçılarının bazıları şunlardır:Hüseyin Şehriyar, Hüseyin Cavid, Celil Mehmet Kulizade,  Bahtiyar Vahabzade, Resul Rıza.

Celil Mehmet Kulizade (1886–1932)
Azeri edebiyatının tanınmış öykü ve tiyatro sanatçılarından biridir. Molla Nasreddin isimli mizah dergisini çıkardı. Bu dergi sayesinde Azerbaycan’da demokrasi bilinci, yeni yazar ve şairlerin yetişmesi, konuşma dilinin edebi dil olarak kullanılması sağlanmıştır.Celil Mehmet, Ahmet Mithat Efendi gibi toplumun eğitilmesinde büyük rol oynamıştır.
Eserleri
Öykü: Belke’de Gaytardılar, Deli Yığıncağı Feyletonlar
Tiyatro: Anamın Kitabı

Bahtiyar Vahapzade
Günümüz Azeri edebiyatı şairidir. Eserlerinde dil bilinci, yurt sevgisi, toplumun aksayan yönlerini konu olarak işler. Sanatçı, şiirlerinde ölçüye ve uyağa önem verir. Klasik ve geleneksel Azerbaycan şiiri tarzında başarılı yapıtları vardır. Şiirlerinin yanı sıra tiyatro türünde
de başarılı yapıtlar oluşturmuştur.
Eserleri
Şiir: Menim Dostlarım, Aylı Geceler, Kökler ve Budaklar,
Gün Var Bin Aya Değer.
Tiyatro: İkinci Ses, Yağıştan Sonra

Şehriyâr (1904–1988)
Çağdaş Azeri edebiyatının tanınmış şairlerindendir. Türkçe ve Farsça şiirler yazmıştır. Annesinin isteğiyle Türkçe şiirler
yazmayı tercih etti. Bu olaydan sonra “Heyder Baba’ya Selam” Şiirini kaleme alır. Şair bu şiirinde uzun bir ayrılıktan sonra köyüne döner, gördüklerini çoşkun bir lirizmle dile getirir.
Eserleri
Şiir: Farsça Şiirler, Türkçe Şiirler ( Türkçe Şiirleri, Türkçe Şiirlerinden eserler ve Heyder Baba’ya Selam adlarıyla yayımlanmıştır.)

[edebiyat_lys]

Türkiye’de pek az kimsenin haberdar olduğu dış Türkler, birçok yazı ve paylaşımımızda belirttiğimiz üzere Türk Ulusu için vazgeçilmez ve yegane kurtuluş yoludur. Doğu Türkistan‘da Uygur TÜRKlerinin zalim – komünist Çin’e karşı verdikleri var olma savaşı; Güney Azerbaycan Türklerinin İran‘daki Farslaştırma çabalarına karşı koyuşu ve Kerkük’teki Türkmen kandaşlarımızın ABD’nin maşası – sömürgesi hâline gelen Irak’taki oyunlara müdahil olmadan TÜRKlüklerini koruma mücadeleleri gibi Türkiye dışında yaşayan Türk soylu toplulukların büyük sıkıntılar içinde olduğundan çoğu kişi habersiz yaşıyor…

Yukarıdaki videoda Güney Azerbaycan’da yaşayan bir TÜRK kızının anadili Türkçeyi korumak, onu koruyarak gelecek kuşaklara aktarmak için seslendirdiği Bahtiyar Vahapzade‘ye ait “Ana Dili” adlı güzel bir şiir bulunuyor. Bu küçük bozkurt balasının, Türkiye’nin herhangi bir şehrinde yaşayan Türk kızlarından daha bilinçli olduğunu görmemek mümkün müdür? Türkiye Türkleri olarak bizler çocuklarımıza bu kadar anadil bilinci ve sevgisi aşılayabiliyor muyuz?

Küçük kızın vurgularına dikkat ederseniz, şiirdeki sözleri ne kadar içten söylediğini, yüreğini resmen şiiriyle ortaya koyduğunu çok iyi anlayabilirsiniz. İşte Türkiye dışında yaşayan milyonlarca TÜRK’ün yüreği, Türklük değerlerine böylesine büyük bir sevgiyle atıyor. Çünkü hepimizin ortak paydası olan ve hiçbir zaman vazgeçemeyeceğimiz bir değer olarak mezara kadar bizimle gelecek olan Türklük çatısı altında yaşıyoruz. Çünkü hepimiz Türk’ün ortak dili olan Türkçeyi konuşuyor, milyonlarca kilometrelik bir alana yayılmış olsak da aynı Türk yaşayışı içinde, aynı sanat ve edebiyatı paylaşıyoruz.

Bu şiiri dinledikten sonra hâlâ Güney Azerbaycan‘da yaşayan 40 milyon TÜRK’ün yüreğindeki sızılı Türklük aşkını görmezden gelebilecek misiniz?

Tanrı TÜRK’ü korusun!

Orkun KUTLU

Yürekli Türk balasının okuduğu “Ana Dili” adlı Vahapzade şiirini aşağıya ekliyorum:

Ana Dili

Dil açanda ilk defa ‘ana’ söylerik biz,
‘Ana dili’ adlanır bizim ilk dersliyimiz.
İlk mahnımız laylanı anamız öz südüyle,
İçirir ruhumuza bu dilde gile-gile.

Bu dil bizim ruhumuz, eşgimiz, canımızdır,
Bu dil birbirimizle ehdi-peymanımızdır.
Bu dil tanıtmış bize bu dünyada her şeyi,
Bu dil ecdadımızın bize goyup getdiyi,
En gıymetli mirasdır, onu gözlerimiz tek,
Goruyub, nesillere biz de hediyye verek.

Bizim uca dağların sonsuz ezemetinden,
Yatağına sığmayan çayların hiddetinden,
Bu torpağdan, bu yerden,
Elin bağrından gopan yanığlı neğmelerden,
Güllerin renglerinden, çiçeklerin iyinden,
Mil düzünün, Muğanın sonsuz genişliyinden,
Ağ saçlı babaların aglından, kâmalından,
Düşmen üstüne cuman o gıratın nalından,
Gopan sesden yarandın.
Sen halgımın aldığı ilk nefesden yarandın.

Ana dilim, sendedir halgın aglı, hikmeti,
Ereb oğlu Mecnunun derdi sende dil açmış.
Üreklere yol açan Füzulinin sen’eti,
Ey dilim, gudretinle dünyalara yol açmış.
Sende menim halgımın gahramanlığla dolu,
Tarihi verağlanır.

Sende neçe min illik menim medeniyyetim,
Şan-şöhretim sahlanır.
Menim adım, sanımsan,
Namusum, vicdanımsan!
Milletlere halglara halgımızın adından,
Mehebbet destanları yaradıldı bu dilde.

Bu dil tanıtmış bize bu dünyada her şeyi,
Bu dil ecdadımızın bize goyup getdiyi,
En gıymetli mirasdır, onu gözlerimiz tek,
Goruyub, nesillere biz de hediyye verek.

Bahtiyar Vahapzade

Yetim kalmış şiirler Azerbaycan ilimde
Bir uluca şairin uçmağa göçü vardır.
O ki ağızlara bal, şerbet Türk’ün dilinde
O ki Türk’tür, Türkçüdür bu yüzden bahtiyardır.

İnlediniz yıllarca Moskof’un zulmü ile
Nice düşündüğünü yazamamıştır elin.
Yıldırmamıştır seni, O; en insafsız bile
Yıldırmadı soysuz ve kâfir dölü Stalin.

Senin çetin hayatın şiirle anlatılmaz
Şu acun var oldukça okunur her eserin.
Türk diline verdiğin emekler unutulmaz
Son Türkçü ölmedikçe silinemez tesirin.

Bizim geleceğimiz sayenizde şan dolsun
De ki: Bir Türk balası; şair Ertuğrul’um var.
Hep Turan’a nağmeler düzeceğim ant olsun
Seni şad edeceğim… Şad olasın Bahtiyar.

Mehmet ERTUĞRUL

Can Azerbaycan’ımızın büyük şairlerinden, Bahtiyar Vahapzede’yi rahmet ve minnetle anıyorum…

Şiir sevdalılarından takip edenler bilirler, Elazığ‘da 1992’den beri her yıl “Hazar Şiir Akşamları” düzenlenir. Türk dünyasının birçok yerinden gelen birçok şairin buluşmasını sağlayan şiir akşamları, her yıl büyük bir coşku içinde yapılır ve Türk’ün sözü şiirlerle sunulur dizelere susamış gönüllere…

1992 yılında, birkaç edebiyat gönüllüsü Elazığ‘da “Fırat Şiir Akşamları” adında bir etkinlik düzenlenmişti. Sanatsever Elazığ halkı, bu etkinliğe büyük ilgi gösterince bunun ikincisinin yapılmasına karar verildi. İkinci buluşmaya, edebiyat dünyasından birçok önemli isim katıldı. Sonrasında bu etkinliklerin Elazığ‘ın kültürel mirasının paylaşılması anlamındaki katkısı anlaşıldı ve etkinliğin adı “Hazar Şiir Akşamları” olarak değiştirildi. Bu tarihten sonra her yıl büyük heyecanla bütün Türk dünyasından gelen konuklar Elazığ‘da ağırlandı ve söze geldi yürekler şairlerin dilinde.

Bu yıl 16.’sı düzenlenen şiir akşamlarına Türkiye, Azerbaycan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan, Kazakistan, Tataristan, Kıbrıs, Kosova ve Kerkük’ten gelen konuklar katıldı. Üç gün boyunca düzenlenen etkinliklerle hem Elazığ halkı binlerce kilometre ötelerden gelen soydaşlarının içtenliğiyle buluştu hem de gelen konuklar Türk‘ü söyleyen dillere kucak açan Elazığ‘ı tanıdılar. Bir bayram coşkusu içinde geçen üç gün içinde, birçok konukla benim de tanışma olanağım oldu. Bazılarıyla, aşağıda sizlerle de paylaşacağım söyleşiler yapabildim.

Şiir akşamlarına Türkiye’den katılan Yavuz Bülent Bakiler, Cemal Safi ve Yahya Akengin gibi tanınmış kişilerin konuşmaları ve okudukları şiirler, oldukça ilgi gördü. Anadolu’dan büyük Türkistan’a açılan düşünceler, bu büyük şairlerimizin şiirleriyle dile geldi. Daha önceki yıllarda Cengiz Aytmatov ve Almas Yıldırım gibi büyük yazar ve şairlerimizin onuruna – anısına düzenlenen şiir akşamları, bu sene Azerbaycan’ın büyük şairi Bahtiyar Vahapzade‘nin onuruna düzenlendi. Fakat Bahtiyar Vahapzade, sağlık sorunları nedeniyle programa katılamadı.

Böyle bir programın düzenlenmesinde, elbette desteklerini hiçbir zaman eksik etmeyen Elazığ Belediye Başkanı Süleyman Selmanoğlu’nun ve Elazığ Valisi Muammer Muşmal’ın desteği büyüktür. Kültür mirasımızın gelecek kuşaklara aktarılmasını görev bilip, Türk dünyası kardeşliğine katkıda bulunmaktan şeref duyan idarecilerimize de, teşekkür etmek gerekiyor.

Bugün yaşayan büyük Türk şairlerinden biri olan Yavuz Bülent Bakiler‘in güzel ve akıcı Türkçesi, bütün gençlerde hayranlık uyandırdı. Kendisine “Dilini, tarihini ve kültürünü unutma tehlikesiyle karşı karşıya olan Türk gençliğine ne söylemek istersiniz?” diye sorduk. Sorumuza aşağıdan izleyebileceğiniz şu yanıtı verdi:

Yavuz Bülent Bakiler’in kökü de Azerbaycan‘a dayandığı için, onun için Azerbaycan’ın çok büyük bir önemi vardır. Bunu şiirlerine de yansıtan Bakiler, şiir akşamlarının ikinci gününde “Azerbaycan Yüreğimde Bir Şahdamardır” adlı şiirini dinleyicilere şöyle sundu:

Türk dünyasında yazılan hemen hemen bütün şiirleri ezbere bilen, yüksek hitap gücü ile dinleyenlerin yüreklerini bir kartal gibi uçurup ana yurdun çevresinde uçuran, Azerbaycan Türkleri’nden büyük şair ve ozan Zelimhan Yakup, şiir akşamları için geldiği Elazığ‘da geçirdiği üç dört günlük zamanı şöyle değerlendirdi:

Zelimhan Yakup, şiir akşamlarının üçüncü gününde okuduğu “Ezel Ahır Dünya Bizim Olacak” adlı şiiriyle ilk ve son andımız Turan‘ın yolunda, Türk Ulusu’nun oradaki bütün temsilcilerini heyecanlandırdı. Bu güzel şiirini Yunus Emre ile çıktığı yolculukta “Bu Yeşil Ağacın Altı Bizimdi” şiiriyle tamamlayınca, Zelimhan Yakup’un dizeleri arasında erimemek imkansız oluyor.

Kerkük‘teki Türkmenler’in sesi olan “Türkmeneli Tv“de haber sunucusu olan Timur Beyatlı ağabeyimiz, bize o zor koşullar altında “TÜRK” kalabilmenin güçlüğünü anlattı. Hayranlıkla izleyebileceğiniz kocaman bir yüreğe sahip bir kişi olan Timur Beyatlı’nın, bizler için aşağıda şöyle bir konuşması oldu:

Şiir akşamlarının düzenlendiği her üç gün de, Azerbaycan’dan gelen “Mugam Üçlüsü” büyük beğeni aldı. Kopuzla Bahtiyar Vahapzade’nin şiirleri okundu ve Güldeniz Ekmen Agiş tarafından Vahapzade’nin bestelenen iki şiiri takdim edildi. İşte kopuzuyla Vahapzade’nin şiirlerini buluşturup bizlere sunan Ramin Garayev‘in Elazığ Öğretmenevi önünden bir görüntüsü:

Kerkük’ten katılan Şemsettin Küzeci‘nin okuduğu bir bayat da, Kerküklü soydaşlarımızın Türkiye’ye sitemlerini belirtmesi açısından anlamlı oldu. İşte Şemsettin Küzeci’nin konuşması:

Büyük güçlüklerle savaşarak ‘TÜRK’çe yaşayabilmeye çalışan büyük şair Bahtiyar Vahapzade, “Ey öz doğma dilinde danışmağı ar bilen fasonlu edebazlar, ruhunuzu oxşamır qoşmalar, telli sazlar. Bunlar qoy menim olsun, ancaq veten çöreyi sizlere qenim olsun.” diyerek milli bilincin uyanması için yüreğini ortaya koymuştur. Büyük şair Vahapzade’yi, Zelimhan Yakup anlatıyor:

Programa katılan şairlerin tamamında, büyük bir içtenlik vardı. Hepsi, geldikleri Türk ilindeki bütün soydaşlarımızın yüreğini de getirmişlerdi sanki. Şiire ve şaire değer veren bir halk karşısında, onlar da en içten duygularla döküyorlardı yüreklerini şiirlerle. Ve hepsinin yüreği, büyük TURAN ülküsüyle yanıp tutuşuyordu. Bu nedenle sözlerin çoğu, büyük Türkistan’ı anlatıyordu.

Son etkinlik olarak düzenlenen Esat Kabaklı konseri ise, zaten büyük bir duygu yoğunluğu yaşayan bizleri, hepten alıp götürdü. “Dedem Korkut“u dinledik türküleriyle, ve “Çırpınırdı Karadeniz” diyip “Tuna Nehri“ni andık bir kez daha.

Üç gün içinde çekilen resimlerden birkaçı ise şöyle:

(Büyük Şair Yavuz Bülent Bakiler)

(Ünlü Şair Cemal Safi)

(Akgün Otel’in Önünde, -soldan sırayla- Ahmet Turan Sinan, Sadık Gavayev, Abdullah Satoğlu ve Doğan Akdal)

(Baskil’deki Oturuma Başlamadan Önce…)

(Baskil’de Hazar Şiir Akşamları Kapsamında Düzenlenen Oturum)

(Baskil’deki oturumun ardından Kömürhan’da yemek yiyorken…)

(Elazığ Öğretmenevi’nin Önünde Mehter Takımı)

(Elazığ Öğretmenevi’nin Önünde Mehter Takımı)

|» Resimlerin Devamına Bak! « |

Üç gün içinde yaşanılanlar, Türk dünyasından gelen konuklarla birlikte, onlarla buluşanların ortak duyumsayışlarıydı. Şiirlerin şehri Elazığ‘da Türk birliğini düşleyenlerin bir arada toplanması, bize büyük bir güç verdi. Umuyoruz ki şiirleri ruhunun derinliklerinde hisseden toplumumuzun verdiği destekle, şairlerimiz kurarlar gönül köprülerini Türk illerine…

Mehmet Emin Yurdakul‘un şu güzel sözünü yeniden anımsamak gerekiyor: “Unutma ki şairleri haykırmayan bir millet, sevenleri toprak olmuş öksüz çocuk gibidir.“

Yavuz TANYERİ

(Elazığ Öğretmenevi’nin Önünde Mehter Takımı)

(Elazığ Gazi Caddesi’nde “Şairler Yürüyüşü” Yapılıyorken…)

(Keban Gezisinden Bir Görüntü)

(Keban Baraj Gölü’nden Bir Görüntü)

(Akgün Otel Önünde Şairler Topluluğu)

(Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay’ın da Bulunduğu Topluluğun “Bahtiyar Vahapzade Caddesi”ni Açışı)

(Yeni Açılan Bahtiyar Vahapzade Caddesi)

(Değerli Hocalarımız Ercan Alkaya ve Ahmet Buran)

(Büyük Ozan Esat Kabaklı)

(Asıf Rüstemli, Timur Beyatlı, Şemsettin Küzeci ve Arkadaşlar)

(Azerbaycan’ın Büyük Sanatçısı Ramin Garayev)

(Kırgızistan’dan Gelen Sadık Gavayev)

(Ahmet Buran, Seyfullah Türksoy ve Türk Gençliği)

(Prof. Dr. Ramazan Korkmaz ve Öğrencileri)

(Tayfun Talipoğlu)

(Azerbaycan’dan Mugam Üçlüsü)

(Azerbaycan’ın Ünlü Şairi Çingiz Alioğlu ve Şiir Akşamları Program Düzenleyicisi Şener Bulut)

|» “Hazar Şiir Akşamları” Sayfasına Dön! « |

Mahmud oğlu Bahtiyar Vahabzade, 16 Ağustos 1925 tarihinde Şeki’de doğdu. 9 yaşında ailesiyle beraber Bakü’ye taşındı. İlk ve orta öğrenimini bu şehirde tamamladı. 1942 yılında girdiği Bakü Devlet Üniversitesi Filoloji Bölümü’nden 1947 yılında mezun oldu ve aynı bölümde öğretim üyesi olarak ders vermeye başladı. 1964 yılında tamamladığı S.Vurğunun hayat ve yaradıcılığı isimli monografisi ile filoloji doktoru ünvanını aldı.

1980 yılında Azerbaycan İlimler Akademisi üyeliğine seçilen Vahabzade, 1990 yılında emekli olana kadar üniversite de ders vermiştir.
Vahabzade, 1960’larda başlayan özgürlük hareketlerinin öncülerindendir. Bu konuda kaleme aldığı 1959 tarihli Gülistan isimli şiirinde, ikiye bölünen (İran ve Rusya) Azeri halkının yaşadığı felaketleri anlatmıştır. Adı geçen eserinde dolayı 1962 yılında milliyetçi damgası vurulan şair 2 yıllığına üniversitede ki görevinden de uzaklaştırılmıştır. Bu olumsuzluklara ve Sovyet rejiminin baskılarına rağmen özgürlük mücadelesinden hiç yılmamıştır. Azeri halkının sıkıntılarını konu ettiği pek çok eserini yurt dışına kaçırarak yayınlanmasını sağlamıştır.

Eserlerinde Azeri Türkçesi’ni en temiz şekilde kullanmaya özen gösteren ve halkının duygularına tercüman olan Vahabzade Azerbaycan’da Halk Şairi adıyla anılır. 1995 yılında Azeri özgürlük mücadelesindeki hizmetlerinden dolayı İstiklal nişanı ile ödüllendirilmiştir. Ülkesinin özgürlük simgelerinden biridir. Vahabzade 1980-2000 yılları arasında 5 defa milletvekili seçilmiştir ve hâlâ da görevine devam etmektedir.

Eserleri
Bahtiyar Vahabzade, 40’ı aşkın şiir kitabı, 11 ilmi eser, 2 monografi, çeşitli piyesler ve yüzlerce makale yayınlamıştır. Eserlerinde genellikle özgürlük, yurt sevgisi, din gibi temaları işlemiştir.

Başlıca eserleri
Yücelikte Tenhalık (1978)
Menim Dostlarım (1949)
Bahar (1950)
Dostlug Nağmesi (1952)
Çınar (1956)
Ceyran (1957)
İnsan ve Zaman (1964)
Tan Yeri (1973)
Şehitler (1990)
Sandıktan Sesler (2002)
Türkiye’de Basılan Eserleri
Ömürden Sayfalar (Ötügen, 2000)
Vatan, millet, ana dili (Atatürk Kültür Başkanlığı yayınları, 2000)
Soru işareti (Kaynak yayınları, 2002 )

EMİNE AKDÜZEN

| » Biyografiler – Kim Kimdir Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Biyografi, Biyografiler, Yaşam Öyküleri, Kim Kimdir?, Biyografi

Şiirleri Yaşamı Bahtiyar Vahapzade’den Mektup

|» “Azerbaycan Edebiyatı” Sayfasına Dön! « |

 Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…
Daha fazlası için “Vahapzade.Net“i ziyaret ediniz.

Adsız Şiir
Akıl Başka Yürek Başka
Allah
Ana Dili
Annem Öldü mü?
Bas Açmadım Ömrüm Boyu Ben Yazık
Benden Habersiz
Dönge
Ecdada Borcumuz
Elveda
Gereksiz
Gözle Germek
Kâfi mi?
Neylemeli
Sükut, Hayal, Muhabbet…
Tenha Mezar
Tora Düştü Keleğinden Dünyanın
Vicdan
Yol İşareti

|» “Bahtiyar Vahapzade” Sayfasına Dön! « |

Gözümde göllendi, güllendi yaşlar
Dağıldı başımdan dostlar, tanışlar
Bedbahtlık- yüreğe çapraz dağ çeken
Tekliğin zamanda ikiz kardeşi
Teklik – gönül sıkan, teklik bel büken
Dünyanın en büyük, en ağır taşı!

Yalan bin boyalı, gerçek boyasız
Yalan-kıpkırmızı, gerçek- ak olur
Yalan kışkırıkçı, yalan hayasız
Gerçekse her zaman utancak(1) olur.

|» “Bahtiyar Vahapzade” Sayfasına Dön! « |

Birbirine benzese de
Yel başkadır, külek* başka
Itrı da hoş, rengi de hoş
Gül başkadır, çiçek başka.

Her diki yokuş bilme gel
Her meyi meyhoş bilme gel
Her uçanı kuş bilme gel
Kuş başkadır, böcek başka.

Her derdine ortak benim
Her ağrını ten bölenim
Sen çekensin, Ben gelenim
Gemi başka, yedek başka.

Hakkın yolu öz yolumdur
Eğilmeyen düz yolumdur,
Hayırla şer sağ solumdur
Şeytan başka, melek başka.

Bir dileğe ben calandım
Kah kazandım, kah talandım.
Ömrüm boyu haçalandım
Akıl başka, yürek başka.

Dilek oldu benim adım
Pervazlandı kol kanadım
Yetmedi sabrım, inadım
Amel başka, dilek başka.

|» “Bahtiyar Vahapzade” Sayfasına Dön! « |