İnsan bir fotoğraf makinesi değildir; bütün algılarımız bazı varsayım ve kavramlar çerçevesinde oluşmaktadır. Günlük yaşamda olduğu gibi bilimde de çevremizde olup biten her şeyi değil, ancak bazı şeyleri algılar veya gözleriz. Araştırmasının amacına göre bir ayıklama yapmak, yalnız konusuna ilişkin olgularla ilgilenmek, bilim adamı için hem doğaldır hem de bir zorunluluktur.

Bu parçaya dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
A) Bilimsel çalışmalar birikimli olarak ilerler
B) Bilimsel çalışmalarda seçicilik söz konusudur
C) Bilimsel yasalar uygulanabilir niteliktedir
D) Bilimde amaç, genellenebilir sonuçlara ulaşmaktadır
E) Bilimsel yasalar evrenseldir

2003 ÖSS

İnsan nasıl, dış dünyadan gelen duyu verilerini ayıklayarak algılıyorsa yani seçici davranıyorsa bilim de aynı şekilde davranmaktadır.

Yanıt B

– Bir toplum bilimci, değerleri veya insanlar arasındaki ilişkileri incelerken bireyleri belli bir biçimde davranmaya  yöneltmez. Sadece, olanı olduğu gibi ele alır.
– Kepler Yasaları, gezegenlerin nasıl hareket etmesi gerektiğini değil, nasıl hareket ettiğini belirtir.

Bu iki durum, bilimsel bilginin hangi özelliğine örnektir?
A) Evrensel olması
B) Var olan durumu betimlemesi
C) Mantık ilkelerine dayanması
D) Birikimli olarak ilerlemesi
E) Olayların denetim altına

2000 ÖSS

Bilim hiçbir zaman olması gereken ile ilgilenmez, bu felsefenin işidir. Bilim sadece olanı olduğu gibi açıklamaya çalışır.

Yanıt B

Galilei’nin ortaya koyduğu “Hız, düşme zamanıyla orantılıdır.” yargısının tek bir düşme olayı için değil, bütün düşme olayları için geçerli olması bilimsel bilginin hangi özelliği ile ilgilidir?
A) Olanı olduğu gibi aktarma
B) Genellenebilir olma
C) Birikimli olarak ilerleme
D) Kendi içinde tutarlı olma
E) Deney ve gözleme dayanma

1991 ÖSS

Bilim incelediği tek tek olaylara dair sonuçları aynı türden olayların tümüne geneller.

Yanıt B

Proust, kitapları için şöyle der: “Kitabımı dışarıya yönelmiş bir gözlükmüş gibi alın. Size uygun değilse, uyanı bulun; tökezlememek için kullanmak zorunda olduğunuz aracı, yani kendi gözlüğünüzü bulmayı size bırakıyorum.”
Proust’un bu görüşü bilimsel kuramlar için de kullanılabilir. İlgilendiğiniz konuları, olayları açıklamada yetersiz kalan bir kuramı oradan buradan çekiptirip uygun hâle getirmeye çalışmak yerine, yeni bir kuram oluşturmak
gerekir.
Bu parçaya göre, bir bilimsel kuram aşağıdaki koşullardan hangisini karşılamıyorsa yenisini oluşturmak gerekir?
A) Olgularla tutarlı olma
B) Ekonomik olma
C) Geniş kapsamlı olma
D) Yaygın olarak benimsenme
E) Basit açıklamalar getirme

2005 ÖSS

Bir bilimsel kuram, gerçekliği, yani olguları açıklayabildiği ölçüde geçerlidir.

Yanıt A

[felsefe_ygs_lys]

 Bilimin büyük trajedisi, güzelim bir hipotezin acımasız bir gerçek tarafından öldürülmesidir. Bu görüş, bilimsel hipotezle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?

A) Hipotez oluşturulurken bilimsel yasalardan yararlanı lmalıdır.
B) Bir hipotezi çürütecek kanıtın bulunamamış olması, o hipotezin doğru olduğunu gösterir.
C) Bilinmeyenin açıklanmasını sağlayan hipotezler güzel görünür.
D) Bir hipotez doğru görünse de araştırma bulguları onun yanlış olduğunu ortaya koyabilir.
E) Hipotez hem yalın hem doğru olmalıdır.

2002 ÖSS

 Hipotez, aydınlatılmamış bilimsel bir sorunun, yanıtı olduğu düşünülen gerçekler tarafından henüz ne doğrulanmış ne de yanıtlanmış bir önermedir. Hipotezlerin bilimsel olarak araştırılıp onaylanmadıkça pek bir değeri yoktur. Ne kadar akla uygun olsa da araştırılıp kanıtlanmalıdır.

Yanıt D

İnsan bir fotoğraf makinesi değildir; bütün algılarımız bazı varsayım ve kavramlar çerçevesinde oluşmaktadır. Günlük yaşamda olduğu gibi bilimde de çevremizde olup biten her şeyi değil, ancak bazı şeyleri algılar veya gözleriz. Araştırmasının amacına göre bir ayıklama yapmak, yalnız konusuna ilişkin olgularla ilgilenmek, bilim adamı için hem doğaldır hem de bir zorunluluktur.

Bu parçaya dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

A) Bilimsel çalışmalar birikimli olarak ilerler.
B) Bilimsel çalışmalarda seçicilik söz konusudur.
C) Bilimsel yasalar uygulanabilir niteliktedir.
D) Bilimde amaç, genellenebilir sonuçlara ulaşmaktır.
E) Bilimsel yasalar evrenseldir.

2003 ÖSS

Soruda verilen parçada insan algısının seçici olmasıyla bilimin seçici olması karşılaştırılmaktadır. İnsan, nasıl algıları çerçevesinde yaşamın belli parçalarına yöneliyorsa, bilim adamı da araştırmalarında sınırlı ve seçici olmak zorundadır. Araştırma konusunun hem algılarla, hem bilimsel gerçeklerle hem de bilim adamının amacıyla çevrelenmesi bir zorunluluktur. Bilim ve bilim adamı her konuya yönelip bilimsel sonuçlarla bunu açıklayamaz.

Yanıt B

Küçük çocuklar bilimin konusuna giren sorular sorduğunda birçok yetişkinin şaşırdığını gözlüyorum. “Ay neden yuvarlak?” diye soruyor çocuk. Bir çukurun derinliği en fazla ne kadar olabilir? Dünyanın doğum günü ne zaman? Birçok yetişkin bu tür soruları tedirgin ya da alaycı bir tavırla yanıtlıyor veya yan çiziyor: “Ne sanıyordun? Ay kare mi olacaktı yani?” Kısa süre sonra, çocuk bu soruların yetişkinleri sıktığının farkına varıyor. Böyle birkaç deneyim daha yaşadıktan sonra da bilimden soğuyor.

Parçada, çocukların bilimden soğuması aşağıdakilerin hangisine bağlanmıştır?
A) Çocukların bilimsel konulardan çabuk sıkılmalarına
B) Yetişkinlerin çocuklara az zaman ayırmalarına
C) Çocukların uygun soru sormayı bilmemelerine
D) Çocukların merak duygularının gerektiği gibi karşılanmamasına
E) Yetişkinlerin, çocukları bilimsel konulardan uzak tutmak istemelerine

2000 ÖS

Soruda çocukların doğaya, insana ve varolan bilgiye karşı önyargısız, sırf öğrenme isteğine dayanan, meraktan kaynaklanan sorularla yetişkinlerin bu sorulara verdiği anlamsız cevaplar ya da bu sorulara karşı takındıkları olumsuz tavrın, çocukların merak, soru sorma ve öğrenme isteğini zamanla körelttiği vurgulanmaktadır. Oysa bilim ve felsefe, insandaki öğrenme, anlama merakından kaynaklanmaktadır. Birçok insan bu yüzden anlama, sorgulama merakını çocukken yitirmektedir.

Yanıt D

 Bir bilim adamı, buluşuyla ilgili olarak “Başkalarının otobana dönüştürebilecekleri bir patika açtım.” diyor. Bilim adamı bu sözüyle, aşağıdakilerden hangisini benimsediğini gösterir?
A) Bilimin birikimli olarak ilerlediğini
B) Bilimsel çalışmanın kişiye özgü uğraş olduğunu
C) Bilimsel çalışmanın, başkalarını düşünerek yapılması gerektiğini
D) Bilimsel çalışmanın sistemli olması gerektiğini
E) Bilimin teknolojiyle yakından ilişkili olduğunu

2008 ÖSS

 Parçada verilen patika olarak açılan yolun otobana dönüşmesi benzetmesi, bilimin birikimli olarak ilerleme özelliğine yapılmış bir vurgudur.

[ad1]

Yanıt A

Günümüzün bilim adamları, genellikle bilimin en son ürünleriyle ilgilenirler; bugün yararını yitirmiş birçok bilimsel buluşu önemsemezler. Oysa bilim tarihçisi, sadece en yeni ürünlerle değil, bunlardan önceki bütün gelişmelerle de ilgilenir. Bilimin son mürünleri bir ağacın taze meyveleri gibidir. Meyveler acil ihtiyacımızı karşılar; ama ağaç olmaksızın meyveler de varlık bulamaz. Bilim tarihçisi, bilgi ağacını kökleriyle ve dallarıyla bütün olarak bilmek ister. Bugünün meyvelerini takdir eder; ama geçmişin ve geleceğin meyvelerini de ihmal etmez.

Bu parçaya göre, bilim tarihinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bilimsel çalışma alanlarını, içinde bulunduğu koşullar çerçevesinde değerlendirmek
B) Bilimsel buluşların çeşitli alanlardaki etkilerini karşılaştırmak
C) Bilimsel anlayışın doğuşunu ve gelişme sürecini incelemek
D) Bilimsel çalışmaların içinde bulunduğu koşulları iyileştirerek bilimsel gelişmeleri hızlandırmak
E) Bilimsel anlayışın dışında kalan konuları belirleyerek ayıklamak

1999 ÖSS ipt

 Bilim Tarihçisi, bilimin geçmişiyle ve bütünüyle ilgilenirken, bilim adamı bilimin en son, en gelişmiş ürünüyle ilgilenmektedir. Sorudaki bu bilgiye göre bilim tarihinin temel amacı, bilimsel anlayışın doğuşunu ve gelişme sürecinin bütün olarak incelemektedir. Oysa bilim adamı, kendi alanıyla ilgili sınırlı bir alanda çalışma yapmaktadır.

Yanıt C

 Öklid MÖ 323-285 yılları arasında İskenderiye’de yaşamı ştır ve hâlâ yaşamaktadır. Çünkü adı geometriyle özdeşleşmiştir. Öklid’in başına gelen, adı bir şeyin adıyla özdeşleşen herkesin başına gelmiştir: O şey tanınır, fakat kişinin kendisi unutulur. Jileti herkes bilir. Ama onu icat eden Gillette’i (Jilet’i) kimse bilmez. Bu parçadan aşağıdaki yargıların hangisine ulaşılabilir?
A) Bilimsel ürünler yaratıcısından ayrı varlık alanı kazanır
B) Bazı bilgiler herkes tarafından bilinir
C) Bilimsel bilgileri anlamak için bilginleri tanımak gerekir
D) Bilimsel bilgiler doğruluğu test edilmiş bilgilerdir
E) Bilimsel bilgiler uygulanabilir bilgilerdir.

2007 ÖSS

 Bir bilimsel veri ya da ürün, ortaya koyulduktan sonra, onu ortaya koyan bilim adamından artık tamamen çıkmı ş, tüm insanlığın olmuştur.

Yanıt A

Kopernik kuramı, Dünya’nın gerçekte nasıl olabileceğinin bir tasviri gibi ele alınmalıdır. Bu kuram, Dünya’nın gerçekten Güneş’in etrafında döndüğünü öne sürmez. Daha çok, bir gözlenebilir gezegen sisteminin diğer sistemlerle
bağlantısını kurmayı mümkün kılan tahmin cihazıdır. Eğer gözlenebilir sistem, Güneş merkezdeymiş gibi ele alınırsa tahminler kolaylaşır. Parçadaki yoruma göre, kuramda aşağıdaki özelliklerden hangisinin bulunması zorunlu değildir?
A) Gerçeği açıkladığını iddia etmesi
B) Ön deyide bulunmaya olanak sağlaması
C) Gözlemlere dayanması
D) Açıklama yapmada yardımcı olması
E) Bilgilerin tutarlı olması

[m2]

2006 ÖSS

 Bir bilimsel kuram, her şeyden önce henüz kesinleşmemiş bir yapıdır. Bu yüzden gerçeği açıkladığını iddia etmesi onda aranan bir özellik değildir.

Yanıt A

Fizikçi Richard Feynman, karmaşık fiziksel süreçlerle uğraşırken sorunu açık bir şekilde ifade edebildiğinizde doğanın size istediğiniz cevabı vereceğini öne sürer. Ona göre, iyi bir bilim adamı olmanın sırrı hangi soruyu sormak gerektiğini bilmede yatar. Bir sorunu araştırırken bir kez doğru yola girdiniz mi çözüm kendiliğinden ortaya çıkar.

Parçaya göre, “doğru yola girme” aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çözüm için çaba gösterme
B) Uygun soruyu sorma
C) Sorunun cevabını tahmin etme
D) Konuya odaklanma
E) Doğruya ulaşacağına inanma

2005 ÖSS

Bilimin soruları da soru sorma biçimleri de kendine özgüdür. Uygun sorular uygun yöntemlerle sorulmazsa bilimsel sonuçlara ulaşmak da imkansız hale gelir.

Yanıt B

[felsefe_ygs_lys]

Felsefede pozitivizm, yalnızca somut, duyulur, deneylenebilir varlık alanına dair düşünceler üretilmesi gerektiğini savunan bir akımdır. 19. yüzyılda Auguste Comte’un öncülüğünü yaptığı pozitivist felsefeyi savunan düşünürler, bilim alanında da tüm metafizik düşüncelerin reddedilmesi gerektiğini, tüm doğanın birtakım yasalarla işlediğini ve bilimin görevinin bu yasalara ulaşmak olduğunu savunmuştur. Pozitivist filozoflara göre doğa yasasına ulaşmanın tek ve biricik yöntemi de matematiksel fiziğin yöntemidir. Bilime klasik görüş açısından bakan filozoflar için bilimsel bilgi tamamen objektiftir. Çünkü bilen ile bilinen arasındaki bir bağımlılık yoktur. Bu yüzden bilim adamı yani bilen, bilmek için yöneldiği nesneyi tarafsız bir şekilde inceleyebilir.

 Klasik görüşe göre;

1. 
   Bilim adamı, bilinecek nesneden bağımsızdır.
2. Bilgilerimiz birikerek ilerler.
3. Bilgilerimizin birikerek ilerlemesi, bugün bilinemeyenlerin gelecekte bilinebilir olması anlamına gelir.
4. Ve böylece metafiziğin dogmaları daha kolay terk edilebilecektir.

 Bilime klasik açıdan yaklaşan filozoflar bilimi;

1. Bilimsel bilginin özellikleri
2. Bilimsel yöntemin özellikleri
3. Bilimsel açıklamanın ve öndeyinin özellikleri
4. Bilimsel kuramın özellikleri temel başlıkları altında irdelerler.

 1. Klasik görüşe göre bilimsel bilginin taşıması gereken özellikler

1.  Bilimsel bilgi; olgusal, deneysel, ortak bir yöntemin ürünü, determinist, objektif, genelleyici ve tutarlı olmalıdır.

2. Klasik görüşe göre bilimsel yöntemin taşıması gereken özellikler

1. Bilimsel yöntem izlenirken öncelikle, incelenebilecek olan olgular sınışandırılarak betimlenir. Daha sonra gözlem, varsayım, deney, kuram uygulamaları gerçekleştirilir.

3. Klasik görüşe göre bilimsel açıklamaların ve öndeyilerin taşıması gereken özellikler

1. 
   Tek tek olaylar, neden–sonuç ilişkileri içinde açıklanmalıdır.
2. 
   Genellemeler tek tek olaylarda deneylenmelidir.
3. 
   Bilinen yasalara dayanarak, ileriye dönük öndeyiler ortaya konulmalıdır.

4. Klasik görüşe göre bilimsel kuramın taşıması gereken özellikler

1. 
   Hipotezler, doğa yasalarını açıklayıcı bir bilimsel sistem haline getirilmeli.
2. 
   Varlık alanına mantıksal bir düzen sağlanmalıdır.
3. 
   Önermeleri, gözlem ve deneyle denetlenebilmelidir.
4. 
   Gerektiğinde değiştirilebilmelidir.

Özetle bilime klasik görüş açısından yaklaşan filozoflar, nesnel, deneylenebilir, genellenebilir, ortak yöntemler kullanan bir bilim tarif etmişlerdir.

Klasik Görüşe Yapılan Eleştiriler

Bilimin hızla geliştiği, metafiziğin hatta felsefenin reddedilmeye çalışıldığı bir dönemin ürünü olan klasik bilim yaklaşımı, özellikle 20. yüzyılın başından itibaren yoğun eleştiri almıştır.

Bu eleştirilerde;

1. 
   Bilen ve bilinenin arasında mutlak bir bağımsızlık olmadığı ve sağlanamayacağı;
2. 
   Bilimin yalnızca mantıksal süreçler içinde işlemediği;
3. 
   Bilimdeki ilerlemenin kesintisiz olmadığı, bilim tarihinde kopmalar ve gerilemeler de olduğu;
4. 
   Bilimsel gelişmenin kimi zaman devrimsel sıçramalarla gerçekleştiği;
5.  Yalnızca somut, doğal gerçeklikler olmadığının bunun yanında kültürel gerçekliklerden de bahsedilebileceği;
6. Bu kültürel gerçekliklerin matematiksel yöntemle incelenmesinin mümkün olmadığı;
7. Bilimin bir insan ürünü olarak mükemmel olamayacağı savunulmuştur.

Bilimsel bilgi ile yaşamın iç içeliği
Bilimsel bilgi özellikle son iki yüzyıldır, günlük yaşantımızın içine girerek hayatımızın bir parçası haline gelmiştir. Geçmişteki gibi yalnızca elit bir tabakanın uğraş alanı olmaktan çıkmış, yaşamımızı kolaylaştıran, artık eksikliğini düşünmek bile istemeyeceğimiz bir parçamız olmuştur.

Fakat bilimi bir yaşam felsefesi haline getirmek tehlikeli sonuçlar ortaya çıkaracaktır. Çünkü insan hayatı farklı sosyal etkenler tarafından kuşatılmıştır. İnsan sosyal bir varlıktır ve bu haliyle yalnızca bilimsel gelişme tarafından yönlendirilemez.

Sanat, kültür, din, ahlak, felsefe gibi alanlar insanı insan yapan özelliklerdir. Bu bakımdan bilimsel bilgi, insanın sosyal yanı ile birleştiği ölçüde, hayatı daha yaşanılabilir, daha kolay, daha az sıkıntılı hale getirecektir. Diğer taraftan bilimsel bilginin kullanımında bir de ahlaki boyut vardır. Bilim hayatı kolaylaştırdığı gibi, ona zarar vermek için de kullanılabilir. Unutmamalıyız ki bilim, telefon, sağlık cihazları gibi faydalı ürünlerin yanında silahlar, atom bombaları gibi insan hayatında etkisi tartışılabilir ürünler de vermiştir.

[felsefe_ygs_lys]

Temsilcileri

R. Carnap (1891-1970)
Mantıkçı pozitivizmin önemli temsilcilerinden olan Carnap’a göre öncelikle dil incelenmeli, dilin kullanımındaki hatalar ayıklanarak bilimsel önermeler mantık kuralları ile çözümlenmelidir.

Rudolf Carnap için bilimin temelini oluşturan özelliklerden birisi de doğrulama yöntemidir daha önceki konumuzdan da hatırlanacağı üzere, doğruluğun klasik tanımı önermenin nesnesine uygunluğu şeklinde özetlenebilirdi. Rudolf Carnap’a göre ise bu, iki şekilde gerçekleştirilebilir:

1. Doğrudan doğrulama

Duyu ve deneyle yapılan doğrulamadır. Burada yapılan, doğrudan doğruya araştırmanın kendisidir. Tamamen bilimsel esaslara dayanılarak yapılan araştırmalardır.

2. Dolaylı doğrulama

Duyu ve deneyin yanısıra mantıksal analizlere de ihtiyaç duyulan doğrulamadır. Burada dil çözümlemeleri devreye girerek, bilimsel araştırmalar sonucunda ortaya koyulan bilimsel önermelerin tutarlılıkları denetlenir.

Reichenbach (1891-1953)

Reichenbach için metafizik alanda kalan, yani olgusal dünya ile örtüşmeyen bir bilgi söz konusu olamaz. Reichenbach için de önemli olan bilimsel önermelerin mantıksal çözümlenmesini yapmaktır. Ancak mantıksal çözümlemeler bizi kesin, ayrıntılı ve güvenilir çözümlemelere götürecektir.Deney, gözlem, mantıksal dil analizleri Reichenbach için önemlidir.

Özet

• Bilim, ürün olarak gören filozoşar, bilim felsefesinin amacının bilimsel çalışmanın ürün olan bilimsel bilginin incelenmesi olduğunu savunmuşlardır.
  
• Deney, doğruluk, yasa gibi kavramları kullanmışlar.
  Bilimsel kuramların mantıksal analizlerini yapmışlardır.
• Bilimin her koşulda nesnel olması gerektiğini savunmuşlar.
• Bilime, onun nesnelliğini ve evrenselliğini zedeleyeceğini düşündükleri hiçbir öznel, tarihsel, kültürel, dinsel, metafizik yani denetlenemeyen, deneylenemeyen dolayısıyla rasyonel olmayan unsurun girmesinin yanlış olduğunu savunmuşlardır.
• Dolayısıyla bilim adamını değil, bilimsel yöntemi ve bilimsel araştırmayı ön plana çıkaran bir yaklaşım içinde bulunmuşlardı

Etkinlik olarak bilim
Bilimi dönemin tarihsel ve toplumsal koşulları içerisinde değerlendiren anlayış etkinlik olarak bilim yaklaşımıdır. Bilimi ürün olarak gören filozoşarın aksine, bilimi bir etkinlik olarak yorumlayan filozoşar, bilim alanında yanlızca bilimsel sonuçları incelemenin doğru sonuçlar vermeyeceğini düşünürler. Bu düşünürlere göre bilim adamının içinde yaşadığı sosyal ve kültürel ortam, coğrafya, siyasal koşullar anlaşılmadan bilim adamı ve bilimsel çalışma hakkında doğru belirlemeler yapmak mümkün değildir. Dönemin özellikleri dendiğinde kastedilen ayrıca bilimin o döneme has özellikleridir de. Çünkü bilim tarihi içerisinde farklı dönemlerde farklı etkiler altında kalmış, farklı açıklama yöntemleri, değişik referanslar kullanmıştır. Örneğin ilkçağdaki özgür düşünme ortamında bilim yapan bir araştırmacının temel aldığı ilkeler ve kullandığı yöntemlerdeki özgürlük ile ortaçağın skolastik yapısı içinde bilim yapan bir bilim adamının yaşadığı sınırlamalar, onların yaptığı çalışmalar üzerinde de etkili olacaktır. İlkçağda yaşayan kişi için tanrı düşünce sistemi içinde bir düzenleyici, ya da bilim adamının sıkıştığı noktada başvurduğu bir yardımcı gibi görülmüştür.

Ortaçağda yaşayan bilim adamı ise bunun aksine, Tanrı fikrini tüm çalışmanın temeline almak zorunda kalmıştır. Tüm bilimsel çalışmalar dinsel referanslarla uygunluk göstermek zorunda kalmıştır.

Bilime etkinlik olarak yaklaşan düşünürler bu durumu açıklamak için paradigma kavramını kullanmışlardır.

Etkinlik olarak bilim yaklaşımının temsilcileri

T. Kuhn (1922-1997)
Etkinlikçi filozoşardan olan Kuhn, bilimin ancak sistematik bir yöntem ile bilim haline gelebileceğini savunur. Her bilimin ise kendinden önce yöntemsiz, bilimsel ilkeler taşı mayan bir tarihi olmuştur.
Ne zaman ki ilkeli, sistemli, yöntemli bir hale gelirler o zaman bir bilimsel çalışmadan bahsedilebilir.

Paradigma
Belli bir dönemde ve kültürde araştırma yapan bir bilim adam topluluğunun yöntemini, sistemini, kavramların, bakış açısını belirleyen ortak kavramsal çerçevedir.
Paradigmaların özellikleri:
– Paradigmalar ezeli ve ebedi değillerdir.
– Paradigmalar kusursuz değillerdir.
– Paradigmalar, sorunları çözebildiği ölçüde ve sürece geçerlidirler.

Kuhn’ a göre bilimsel çalışmalarda, bilim adamının bakış açısı, çalışmayı etkileyecektir. Bilim adamlarının bakış açıları, gerçekliğe yaklaşımları ise dönemsel özellikler
taşımaktadır. Kuhn bu yaklaşımını paradigma kavramına dayandırarak açıklamıştır.
Bir süre için geçerli ortak bakış açısı anlamına gelen paradigma;

• Bilimsel dönemleri de ifade eder.
• 
  Bu dönemler bir süreklilik taşımazlar.
• Bu paradigmalar bilim adamlarının soru sorma biçimlerinin ve yanıt arama çalışmalarının ilkelerini de belirler.
• Eğer gerçeklik varolan paradigma ile açıklanamıyorsa mevcut paradigma yerini başka bir paradigmaya bırakır.
• Bilim adamları, düşünürler yeni bakış açıları yeni paradigmalar ortaya koyarlar. Bu ise bilimsel devrim olarak adlandırılır.

Kuhn , bilimi, bilim adamını, bilimsel çalışmayı ve ürünü olan bilimsel bilgiyi bu bilimsel dönemler ve paradigmalar içinde anlayabileceğimizi savunur.

Toulmin
Bilime etkinlik olarak yaklaşan 20. yüzyıl filozoşarından biri de Toulmin’dir. Toulmin, düşünce sistemini açıklarken Charles Darwin’in türlerin gelişimi ve evrim teorisini kullanır. Darwin’e göre çevre ve canlı arasında yaşamsal bir bağ vardır. Ve bu bağ bir başarı öyküsü oluşturur. Hayatta kalan canlı türleri başarılı, varlığını devam ettiremeyen canlı türleri ise başarısızdır. Burada başarı çevresel etkenlerdeki değişime bağlı olarak gereken değişimi, uyumu gösterebilmekten geçer.

Örneğin, bir dönemde varolan dinozorlar bugün varlıklarını sürdürmezken, aynı dönemde yaşayan solucanlar halen hayattalar. O halde başarılı olanlar, solucanlardır. Toulmin, Darwin’in bu yaklaşımlarını tarihsel ve toplumsal koşullar içinde bilimin evrimi şeklinde kullanmıştır. To ulmin’e göre bilimler de, tıpkı canlı organizmalar gibi evrim süreci içinde bulunurlar. Döneminin gereklerine uyum sağlayamayan teoriler yok olacak doğal seleksiyona uğrayacak ve yerini bu sorulara cevap verebilen yeni teorilere bırakacaktır.

 [felsefe_ygs_lys]

Türkçe dalgalansın köyde, şehirde
Dağında, düzünde ya Türkçe ya hiç!
Türkçe konuşulsun Türkçe her yerde
Sevinçte, hüzünde ya Türkçe ya hiç!

Sözler Türkçe olsun Türk’ün ilinde
Kavramlar, terimler Türkçe dilinde
Caddede, sokakta, okul yolunda
Bilimde, yazında ya Türkçe ya hiç!

Birazcık düşünsen Türkoğlu bir an
Türkçe mi vaazın, ilacın, yasan?
Konuştuğu dille düşünür insan
Her Türk’ün özünde ya Türkçe ya hiç!

Yabancı sözlerle doğan yargılar
Milletini, benliğini sorgular
İşyerleri, gazeteler, dergiler
Hepsinin sözünde ya Türkçe ya hiç!

Türkçe yaşıyorsa Türk diyarında
Bugün de olacak elbet yarın da
Yurdun balasında, ihtiyarında
Oğlunda, kızında ya Türkçe ya hiç!

Bir Karamanoğlu gelse dünyaya
Emreder: Ağızlar ayrı olmaya,
Türkçeden başka dil konuşulmaya.
Yazında, güzünde ya Türkçe ya hiç!

Türkiye Türklerin, kilidi tektir
Bayrağı da tektir dili de tektir
Bilirim Türk Demek Türkçe demektir
Atamın izinde ya Türkçe ya hiç!

Çin Seddi’yle, Viyana’nın önünde
Dilim koşar akıncılar yönünde
Varna’da, Çirmen’de zafer gününde
Mohaç’ın tozunda ya Türkçe ya hiç!

Kırım’dan Musul’a, Kıbrıs’tan Van’a
Bosna’dan, Üsküp’e, Azerbaycan’a
Tuna’dan ses gelir tâ Türkistan’a
Tüm yurdun gözünde ya Türkçe ya hiç!

Seyhun bizle çok önceden tanışır
Nil bize seslenir, bize danışır
Hazar Türkçe coşar, Türkçe konuşur
Fırat’ın nazında ya Türkçe ya hiç!

Kuşun ötüşünde, suyun sesinde
Tandır ateşinde, ocak isinde
Düğünde, ağıtta, göç Türküsünde
Gönlünde, sazında ya Türkçe ya hiç!

Türkçe bayrağımız, dillerde sancak
Ana sütü gibi tertemiz, berrak
Yeryüzü dilime dar gelir ancak
Mavi gökyüzünde ya Türkçe ya hiç!

Kenan ÇARBOĞA

Daha önce yazmış olduğum yazılarda (*), toplumumuzda gerçekten okumaya pek önem verilmediğini ve özellikle gençlerin okuma kültüründen uzak yetiştiğini söylemiştim. Hem bizim ağ kümemizde yaptığımız sormaca, hem de resmi kayıtlara geçen araştırmalar gösteriyor ki, bugün Türkiye’de daha bir kitabı bile adamakıllı okumamış milyonlarca insan var. Hiç kitap okumayanların dışında kalanların ise çoğu, bütün yaşamı boyunca sadece 3-5 kitap okumuş. Tabii bu sayımlamalara “ders kitapları” falan ekli değil.

Durum böyle olunca, insan merak ediyor. Neden ülkemizde okumaya pek önem verilmiyor? Bunun çok çeşitli sebepleri var. Ekonomik sıkıntılar, kişisel özellikler, insan psikolojisi, baskıcı tutumlar, siyasi görüş, zaman sıkıntısı, eğlenmeye ayrılan vaktin artması, bilişsel gelişmeler, sözlü kültür… gibi sayılabilecek onlarca neden, insanları okuma kültüründen uzaklaştırıyor. Peki sizce bu sıralanan nedenler, aşılması güç nedenler midir? Bence hayır. Çünkü bu nedenler arasında “dışa bağlı” olanlar var olsa da, okuma alışkanlığı edinememenin belirleyicisi, yine kişinin kendisidir.

Okuma kültürü kazanamamanın nedenlerini, kısaca irdeleyip okuma alışkanlığı kazanmak için bazı ipuçları vereceğim.

Yukarıda saydığımız nedenlerden birincisi “ekonomi“… Ülkemizde kişi başına düşen milli gelir her yıl artsa da, ne yazık ki toplumumuza yansıyan bir şey yok. Bunun için hâlâ her ay bir sonraki ayın maaşını kullanan milyonlarca insan var. Zorunlu ihtiyaçlarını bile karşılayamayan insanlar, gelirlerinin bir kısmını kitaba ayıramıyorlar. Bu da okuma kültüründen uzaklaşmaya neden oluyor. Çeşitli görüşler etrafında örgütleşen bazı kuruluşların, insanları belli kitapları okuma veya hiç kitap okumama yönünde baskı altına alması da ülkemizde kitap okuyan insanları etkilemiştir. Belli dönemlerde bazı çevreler kendine uygun kitabın okunmasını sağlamış, geri kalanların okunmasını resmen yasaklamıştır. Hatta belli dönemlerde bazı kitapların okunması yasaklanmıştır. İşte bunlar da toplumumuzdaki kitap – okuma sevgisini etkilemiştir.Diğer bir neden ise, “zaman sıkıntısı“dır. Bazı özel kuruluşlarda iş saati sabahın erken saatlerinde başlıyor, akşam geç saatlerde bitiyor. Devlet dairelerinde çalışmak da, insanları gerçekten yıpratıyor. Bu da insanların eve döndüklerinde yorgun düşmelerine ve dolayısıyla kitaba vakit ayıramamalarına neden oluyor. Önemli bir diğer neden ise, teknolojik gelişmelerin günlük yaşamımızı derinden etkilemesi sonucu bilgisayar veya televizyon karşısında gününün yarısını harcayan insanların çoğalmasıdır. “A dizisini izlemek, bilgisayarda B oyununu oynamak… yerine kim gidip kitap okuyacak?” zihniyetini taşıyan insanların giderek artması, okumaya uzak insanların artmasına neden oluyor.

Okuma kültüründen uzak olmanın nedenlerini kısaca açıkladıktan sonra, okuma alışkanlığı kazanabilmenin yollarını vermeye çalışayım.

1- Her şeyden önce okuma alışkanlığını kazanabilmek için “içsel denetiminizi” sağlamanız gerektiğini bilin. Yani dışarıdan ne kadar etki olursa olsun, sonuçta bu alışkanlığı kendi çabalarınızla kazanacağınızın farkına varın. Öğretmeninin veya ailesinin kitap okuması için zorladığı bir gencin, kitabın arasına iddia kuponları koyup, kendisini kitap okuyormuş gibi göstermesi, buna bir örnektir. Sonuçta dışarıdan ne kadar baskı olursa olsun, kişi istemedikten sonra bu alışkanlığı kazanamaz.

2- Kitap, dergi, makale… okumayı, “boş vakitleri doldurmak” diye adlandırmamak ve bunu yaşamımızda bu yönüyle uygulamaya çalışmamak gerekir. Çünkü okumak, kişinin bir ihtiyacı olmalıdır. Okumayı yaşamımızda öyle bir yere koymalıyız ki, sıkıntıya girmeden, zevkle her gün kitap okumamız gerektiği aklımıza gelsin. Ben, bir dönem her gece yatmadan önce mutlaka en az 5-10 sayfa kitap veya dergi okurdum. Bir süre sonra buna öyle bir alıştım ki, gece yatağıma girdiğimde gerçekten kitap okumadan uykum gelmez oldu. Şimdi çok yoğun olduğum, hiç vaktimin olmadığı günlerde bile uyumadan önce kesinlikle kitap okur, öyle uyurum. Zaten okumadan gözüme uyku girmez. İşte sizin de her gün kitaba ayırabileceğiniz bir zaman belirlemeniz lazım. Bu zamanı ayarlayıp, o saatlerde düzenli olarak kitap okumaya başlarsanız, bir süre sonra her gün o saatlerde tıpkı acıkır – susar gibi kitap okuma ihtiyacı duyacaksınız.

3- Kişilerimizi okuma kültüründen uzaklaştırıp, kul yapımı bir makinenin önüne bağlayan teknolojik gelişmelerin, bizim bazı ihtiyaçlarımızın önüne geçmemesini sağlamalıyız. Diyelim ki bir günde kendinizce kullanabileceğiniz 4 saatlik zamanınız var. Bu 4 saatin tamamını televizyon başında dizi / film izleyerek veya bilgisayarda oyun oynayıp internette dolaşarak geçirirseniz, o vakitte yapılması gereken bir sürü şeyden yoksun kalırsınız. Bunun için vaktinizi nelerle geçirdiğinizi iyi belirlemeli ve sizin okuma alışkanlığınıza engel olabileceğini düşündüğünüz belli bağımlılıklarınızdan (*) kurtulmanız gerekiyor.

4- Okuma alışkanlığı kazanabilmek için ön hazırlıkları tamamladıktan sonra, hangi konulara – türlere ilgili olduğunuzu ve ne düzeyde bir okuyucu olduğunuzu belirleyin. Eğer yaşamınız boyunca hiçbir roman, öykü, destan, masal, şiir… okumadıysanız, kesinlikle ilgili olduğunuz konularda yazılmış, basit düzeydeki eserlerle işe başlayın. Eğer sizi bunaltacak eserler seçerseniz, kesinlikle alışkanlığı kazanmakta güçlük çekersiniz. Bunun için öncelikle kısa, ilginizi çekebilecek konularda yazılmış ve hatta resimlerle desteklenmiş eserleri okuyun.

5- Alışkanlığınızı pekiştirecek hedefler belirleyin. Örneğin haftada bir kitap bitirme ile başlayıp, bunu iki günde bir kitaba kadar indirmeye çalışın. Ayrıca edebiyat, bilim, kültür, mizah… dergilerine abone olun. Nedense “okuma alışkanlığı” denildiğinde hep yanlış bir şekilde “kitap okuma alışkanlığı” akla gelir. Genellikle bunun için söylense bile, sadece dergi okuyan bir insan da okuma alışkanlığını edinmiştir. Bunun için sadece kitaplarla değil, dergi, gazete ve benzeri yayınlarla da düşünce alanımızı genişletmeye çalışın. Gazete satın almak istemiyorsanız bile, internetten güncel olayları takip edin. İlginizi çeken konularda hazırlanmış haberleri bıkmadan okumaya çalışın.

6- Okumada aşırıya gitmemek kaydıyla seçici olun. Gördüğünüz her kitabı veya metni okumayın. Sadece ilgili olduğunuz konulardaki eserleri okuyun. Türk ve dünya edebiyatında iz bırakmış eserleri mutlaka bir an önce okumaya çalışın. Seçilmiş eserlere daha çok öğrenciler için belirlenmiş “Yüz Temel Eser” listesinden bakabilirsiniz. Seçici olmakla çok yönlü okumak çok farklıdır. Sizden farklı düşünen insanların eserleri de sizi okumaya bağlayabilir.

7- Okuma alışkanlığı kazanmama nedeninizi, “kaynak yoksunluğuna” bağlamayın. Kitaplarınızı, dergilerinizi… arkadaşlarınızla bir süreliğine değiştirin. Bulunduğunuz yerlerdeki kütüphanelere çok sık uğrayıp, elinizde olmayan kitapları ödünç alın. Eğer yakınınızda kitap okuyan insanların uğradığı “kültür evleri” falan varsa, oralara gidip kendinize “okuma arkadaşları” bulun. Okuduğunuz bir kitabı, arkadaşlarınızla veya ailenizle paylaşın.

Burada sayılmayan ve sizin kitap okuma alışkanlığını edinmenizde yardımcı olacağını düşündüğünüz şeyleri yapmaktan çekinmeyin. İnsanlar kitap okudukça sözcük dağarcıklarını geliştirirler, düşünce alanlarını genişletirler, kültür seviyelerini yükseltirler, temel dil becerilerini (okuma, yazma, konuşma, dinleme) geliştirirler, dünya görüşlerini genişletirler… Ve böylece toplum içerisinde boş konuşmayan, sözü dinlenen, saygın ve seçkin bireyler olurlar. Bunun önemini kavratmak, öncelikle aile büyüklerine sonra da öğretmenlere düşüyor. Kişinin kişilik yapısını bile değiştiren bu alışkanlığı, küçük yaşta çocuklara kazandırmak için aile içerisinde çocuklar okumaya özendirilmeli, gerekirse belirlenen “okuma saatleri” ile gençler okumaya teşvik edilmelidir. Çocuklarınıza sık sık kitap armağan etmek de, onların kitapla tanışmasına aracı olabilir. Öğretmenlerin de okulda “okuma yarışmaları” gibi etkinliklerle öğrencileri okuyan bireyler olmaları için yönlendirmeleri gerekmektedir.

Tüm bunlar düşünüldüğünde, kitap okuma alışkanlığının aslında kazanılması zor bir şey olmadığını anlamak gerekir. Gerçekten aydınlık günlere ulaşmak için, basit sorunların aşılması için kendinizde bu gücü görebiliyorsanız, hiç aksatmadan okumaya başlayıp, daha önce hiç tatmadığınız bir evrene dalıverin.

Bir gün, güzel yurdumuzda kütüphanelerin kahvehanelerden çok olması dileğiyle…

Yavuz TANYERİ

İnsanlar genellikle sorumlu oldukları bazı davranışlardan kaçmak için topu başkalarına atma eğilimi içerisine girerler. Toplum içerisinde bunun örneklerine bolca rastlayabilirsiniz. Bir sokaktaki kanalizasyon borularından birisi patlar, herkes “Ya birileri mutlaka söylemiştir / söyler.” diyerek kendisini sorumlu hissettiği bazı davranışlardan kaçınır. Veya bir sokak lambası patlar; ama kimse arayıp görevlilere durumu bildirmez. Herkes o görevi başkasının üstüne atmaya çalışır. Bu böyle olunca, bütün sokak pislik kokusunu günlerce solumak zorunda kalır veya karanlıkta kalır. Elbette bunları genelleme yaparak söylüyorum. Kuşkusuz böylesi davranışlardan kaçınmayan çok insan var, onların da örneklerini görüyoruz. İşte böylesi durumların bir örneği de dilimizde yaşanıyor.

Dilimize karşı sorumluluklarımızı sıralamadan önce, şunu belirtmek gerektiğini düşünüyorum: Dil, bir toplumun ürünüdür. Onu oluşturan da geliştiren de öldüren de toplumdur. Yani dil, tek tek kişilerin çalışmalarıyla oluşan veya gelişen bir şey değildir. Dilin değişmesinde toplumun bir kesimi değil, bütünü rol oynar. Örneğin bir varlığı veya kavramı karşılayan sözcükleri, bir kişi bir biçimde kullandı diye toplum da o şekilde kullanmak zorunda değildir. Toplum, nasıl hoşuna gidiyorsa veya nasıl kullanmak istiyorsa öyle kullanır. Buradan da anlaşılacağı üzere dil, bir toplumun oluşturup geliştirdiği canlı bir varlıktır. Dili oluşturan bir kişi değil de bir toplumsa, onu koruyup geliştirmeye çalışması gereken de yine toplum olmalıdır.

Şimdi dilimize karşı olan sorumluluklarımıza kısaca değinebiliriz:

1. Her şeyden önce dilimizi sevmemiz, onun bizim ürünümüz olduğunu düşünerek ona değer vermemiz ve onu koruma bilincine sahip olmamız gerekir. Çünkü dilimiz, bu toplumun çocuğu gibidir ve bizim yaptıklarımız karşısında birçok zaman savunmasız durumdadır. Onun için onun durumunu düşünmeye ve onu incitmemeye çalışmalıyız.

2. Ulu Önder Atatürk‘ün de dediği gibi: “Türk demek, Türkçe demektir.” sözünü kulağımıza küpe etmeli, Türkçenin bu ulusun en temel öğelerinden / taşlarından biri olduğunu hiçbir zaman unutmamalıyız.

3. Yukarıda bahsettiğimiz gibi dilimizi toplumca oluşturduğumuz bilincine ulaşmalı ve bu toplumu oluşturan bireyler olarak hepimize görevler düştüğünü bilmeliyiz. “Dilimizi ben mi kurtaracağım?” demek gibi bir yanlışa düşmek yerine, “Bir tek ben bile kalsam, bu uğurda savaşacağım.” diyebilmeyi başarabilmeliyiz.

4. Türkçemizin en aşağı 8500 yıllık bir dil olduğunu bilmeli, diğer ulusların köksüz ve güçsüz dillerine nasıl bağlı olduklarını görerek güçlü dilimize sıkı sıkıya bağlı olmalı, onu her durumda korumaya ve yüceltmeye çalışmalıyız.

5. Türkçemizi korumayı sadece bilim adamlarına, üniversite öğretmenlerine veya bu işin uzmanlarına bırakmamalıyız. En azından yazışma ortamlarında Türkçenin yazım, anlatım ve noktalama bakımından doğru kullanılması; bir iş yeri sahibinin iş yerine Türkçe ad vermesi; kişilerin dilimize zarar verebilecek özentilerden kurtularak Türkçemize verdikleri değerle dikkat çekmeye çalışmaları, Türkçemize ve dolayısıyla bize çok şey kazandıracaktır.

6. Daha önceden yazdığım “Türkçedeki Kişi Ad ve Soyadları Üzerine Bir Değerlendirme” adlı yazımda da değindiğim gibi, asılsız ve saçma düşüncelerle çocuklarımıza Türkçe olmayan adlar vermemeliyiz. Çocuklarımızı, bir Türk’e yakışacak biçimde adlandırmalı ve onlara Türkçe adlar vermeliyiz.

7. Bu işte hepimize görev düştüğü gibi, en önemli çalışmaları ilgili devlet kurumlarının ve uzmanların yapması gerekmektedir. Bugün hâlâ birçok üniversitemizde anlamsızca yürütülmeye çalışılan “yabancı dille öğretim“den vazgeçme; Türkçenin bilim ve kültür dili olabilmesi için yararlı eserler oluşturma ve etkinlikler düzenleme; dilimizin köklülüğünü ve güçlülüğünü vurgulayarak ona bağlı bir toplum oluşturma; Türkçemizle ilgili oluşumları destekleme… gibi görevleri devlet kurumlarının (Milli Eğitim Bakanlığı, Yüksek Öğretim Kurumu, Türk Dil Kurumu, Talim ve Terbiye Kurulu…) ve bu kurumlara bağlı uzmanların (öğretim elemanlarının, dil uzmanlarının, bilim adamlarının, eğitim bilimcilerin…) yerine getirmesi gerekmektedir.

8. Türkçenin özleşme ve arılaşma (sadeleşme) çalışmalarına destek vermeli, gereksiz yabancı sözcükleri kullanmamaya özen göstermeliyiz. Örneğin bir garson olarak görev yapıyorsak, “Günün spesiyali etli ekmektir.” demek yerine “Bugünün özel yemeği etli ekmektir.” diyebiliriz. Veya bir arkadaşınıza bir şey anlatırken, “Arkadaşım bunlar realitedir.” demekten kaçınıp, “Arkadaşım bunlar gerçekliktir.” diyebiliriz. Burada sizin söylemlerinizle, karşınızdaki insanın sözcük dağarcığını etkileyeceğinizi düşünmeniz gerekmektedir.

Toplum içerisinde hepimiz Türkçeyi korumak ve geliştirmek için çabalarsak; kendimizi bu kutlu dili bugüne kadar koruyarak getiren şerefli insanlardan sayarsak; toplumda kendimizi bu çalışmaların bir “kaynağı” olarak görür ve duruşumuzun halka halka yayıldığını görmeye çalışırsak… inanın Türkçenin bir dünya dili olmasına kimse engel olamaz. Her şeyden önce bir ulusun dil ile düşündüğünü aklımıza kazımalı ve dilimizin yıprandığı ölçüde düşüncelerimizin de yıpranacağını anlamalı, sağlam bir geleceğe sahip olabilmek için Türkçeyi geliştirme ve koruma yolunda hepimizin bir “nefer” olduğunu unutmamalı, gençlere de bu bilinci aşılamalıyız.

Yavuz Tanyeri

Bugün derste değerli bir hocamız, biraz felsefe yaptı. (: Gündelik bilgi ile bilimsel bilgi arasındaki farklılıklara değinirken, nereden geldiyse konu “hayvanlarda akıl” konusuna geldi. Biraz düşünüp şaşırtıcı örneklerle hayvanların akıl taşıdıklarını düşününce, konuyu biraz daha irdelemek istedik.

Bugüne kadar yapılan bazı araştırmalarla, hayvanların aklı olmadığını ortaya koyan sonuçlara ulaşılmış. Bazı bilim adamları bunu kabul ediyor, bazıları kabul etmiyor. Ben, sadece aklıma takılan birkaç soruyu sizlerle paylaşıp, sonuca beraberce ulaşmayı umuyorum. Şimdi, basitçe düşünecek olursak, hayvanlarda aklın olduğunu kabul edebilmek için, akıl olmadan yapılamayacak bazı davranışları hayvanlarda görmek gerekiyor.

Öncelikle “öğrenme” ile başlayalım. “Öğrenme nedir?” diye düşündüğümüzde, en yalın tanımıyla “İnsan davranışları üzerinde meydana gelen kalıcı izli davranış değişiklikleridir.” deriz. Öğrenmenin akılla yapıldığı tartışılamaz bir gerçektir. Yani kişi, öğrenmelerin gerektirdiği yaptırımları, aklını kullanarak yapar ve tam bir öğrenme gerçekleştirir. Peki, “Hayvanlar öğrenebiliyor mu?” diye düşünelim. Bence öğreniyor. Çünkü öğrenme olmadan gerçekleşmesi imkansız örnekler görüyoruz.

Bu örneklerden birisi “maymunlar” ın kapalı bir cam kafesin içindeki muzu alabilmeleri için çubuğu kullanmalarıdır. Bilim adamları önce cam ve içini gösteren bir kafese, üstten sarkacak şekilde birkaç tane muz asıyorlar. Sonra o muzların bir çubuk yardımıyla çıkarılabileceği bir delik açıyorlar. Çubuğu kafesin yanına bırakıp maymunu odaya alıyorlar. Maymun önce içgüdüsel davranışlarla kafesin üzerine çıkıyor. Üzerinde zıplıyor, kafese vuruyor, eliyle içeriden muzları çekmeye çalışıyor; fakat bir türlü alamıyor. Belki de “aniden öğrenme” teorisini örnekleyecek bir işlemle, hemen yandaki çubuk ile muzları alabileceğini düşünüyor ve çubuğu delikten sokarak muzu dışarı çıkarmayı başarıyor. Maymun, burada deneyerek bir şeyler öğreniyor ve içgüdüden çok uzak bir davranışla izlenebilir bir davranışta bulunuyor. Bu, hayvanlarda öğrenme olabileceğini düşündürüyor.

[ad1]

İkinci örnek, muhabbet kuşları veya papağanların şaşırtıcı “dil” gelişimleridir. İlgilenenler bilirler, özellikle dişi muhabbet kuşlarının çoğu, ev ortamında basit birkaç eğitimle sözcükleri çok iyi bir şekilde söyleyebilirler. Kuşkusuz kuşlar, teleffuz ettikleri sözcüklerin anlamlarını bilmiyorlar; fakat bir şekilde o sesleri bir yerlere kodluyorlar. Belki bunu hayvanların dillerinde bir takım değişiklikler yapmak ve onları taklit yoluyla insanlaştırmak diye algılanabilir; fakat papağanların insanları ayırt ederek bazı şeyler söylemeleri oldukça şaşırtırıdır. Papağanın çocuğa ayrı adla, annesine ayrı adla seslenmesi onun “hatırlama” ve “ayırt etme” gücüne sahip olduğunun göstergesidir. Anımsama (hatırlama) işleminin gerçekleşebilmesi için, verilerin kaydedilebileceği bir yerin olması gerekiyor. Bu da hayvanlarda aklın var olduğuna işaret ediyor.

Bu konuda örnek çok. Ben son bir tane örneği de anlatayım. Psikoloji derslerinde meşhur “Pavlov‘un köpeği” deneyi ile anlatılan klasik koşullanmaya benzer bir “edimsel koşullanma” konusu vardır. Genellikle bu konuda şu örnek verilir: Dört tarafı kapalı bir kutu vardır. Kutunun bir köşesinde kendini çok belli etmeyen bir düğme vardır. Kutunun içine fare bırakılır. Fare biraz dolaşır oralarda. Acıkınca içgüdüsel olarak gezinip yiyecek arar. Rastlantı sonucu kutudaki düğmeye dokunur ve üstten bir parça peynir düşer. Fare ilk başta anlayamaz bunu. Yeniden acıkınca dolaşmaya başlar ve yine o düğmeye rastlantısal olarak basar. Yine peynir düşer ve fare artık düğme ile peyniri özdeşleştirmeye başlar. “Edim” e dayalı bir öğrenme sonucu fare, oradaki düğmeye basınca peynirin düştüğünü “öğrenir” ve acıkınca sürekli o düğmeye basar. Yavuz Tanyeri

Yukarıdaki örnekte fare, kesinlikle bir “öğrenme” gerçekleştiriyor. O düğmeye basıldığında peynirin düşeceğini öğreniyor. Bu da demektir ki, akıl temelinde yapılan bir işlem olan “öğrenme“, hayvanlar tarafından çok sıkça yapılıyor. İşte bu öğrenme ürünü davranışları temel alarak, bilim adamlarının bir kısmı, hayvanlarda da akıl olduğunu; fakat bu aklın çok sınırlı olduğunu kabul ediyorlar. Öyle örnekler var ki, akıl olmadan yapılması olanaksız şeyler gerçekten.

Din bilginleri, Allah‘ın “Ben insanları, akıl vererek üstün kıldım.” sözünden hareketle hayvanlarda aklın olmadığını, onlarda sadece “his, şevk, içgüdü” gibi duyguların olduğunu söylüyorlar. Hatta aklı ikiye ayırarak, “akl-ı maaş” ve “akl-ı maad” diye iki tür aklın var olduğuna ve “akl-ı maaş” ın hayvanlarda da olduğunu savunanlar da var.

Bir köpeğin sahibini 10 yıl sonra görse bile hatırlaması; bir ceylanın aslandan kaçmak için anlık olarak nereye doğru kaçacağını düşünmesi; bir sincabın cevizleri almaya boyu yetmeyince, çevreden tahtaları getirip onların üstüne çıkarak cevizleri alabilmek için hesap yapması; farenin peyniri alabilmek için düğmeye basmayı öğrenmesi… hep akıl ve zekâ temelinde gerçekleşebilecek işlemlerdir. Ayrıca bilim adamlarının kabul ettiği gibi “hayvansal ruh” a benzer bir “hayvansal akıl” ın var olabileceği düşüncesi de olasıdır.

Tüm bunlardan hareketle, hayvanlarda aklın olabileceğini; fakat bunun çok sınırlı olduğunu söylemenin doğru olabileceğini düşünüyorum. Türkçenin Tarihi, Orhun Abideleri, Anlatım Bozuklukları, Cümlenin Öğeleri, Yazım ve Noktalama, Türkoloji Makaleleri, Edebiyat Nedir?, Alfabelerimiz, Atasözleri, Bulmacalar, Edebi Sanatlar, Sınav Soruları, Kpss, Oks, Öss, Bunları Biliyor musunuz?, Özlü Sözler, Güzel Sözler, Türkçe, Edebiyat, Masallar, Destanlar, Astroloji, Roman Özetleri, Öss Soruları, Geçmiş Yılların Öss Oks Kpss Soruları

|» “Sonuçlanmış Sormacalar” Sayfasına Dön! « |

Hindu dini ile Hıristiyan dininin karışımı olan fakat Hıristiyanlıktan oldukça farklı yeni bir dini akımdır.Mary Baker Eddy tarafından Massachusetts ‘de 1875 yılında kurulmuştur. Bayan Eddy muhterem ve yanılmaz olduğunu iddia ediyordu.1910 da Conrad New Hemşir de öldü.

The Holy Scriptures (Kutsal Kitap ) Bayan Eddy’nin yazmış olduğu topluluğun kutsal kitaplardıdır. Bunlar içerisinde “Bilim ve sağlık ,Kutsal Kitap Anahtarı ile Miscellaneous Yazıları, Kilise Annenin El Kitabı ve İncil” sayılabilir.

Topluluk servisleri dıştan Hıristiyan gibi gözüküyorlar. Servislerde incil okutuluyor ve her pasajın yorumu Mrs Eddy ‘nin yazılarına göre yapılıyor. Fakat tüm bunlara rağmen topluluk aslında tamamen anti-hıristiyandır.

Hıristiyan Bilim Kilisesi’ne göre İsa Tanrı değildir.sadece Hıristiyan düşüncesini vurgulayan birisidir.(“Christ” mükemmellik anlamına geliyor insan değil).Topluluk İsa’nın sıkıntı çekmediğini günahlar için acı çekmediğini ve çarmıha gerilip ölmediğini kabul ediyor. Böylece İsa’nın fiziksel olarak göğe çekilmediğini ve bir daha geri dönmeyeceğine inanıyorlar. Meryem Anadan doğumunun ise sadece ruhani (dinsel) bir düşünceden ibaret olduğunu iddia ediyorlar.

Kutsal Ruhu “ Holly Spirit” şahsi olmayan bir güçtür. Ve Bilim Hıristiyanları öğretileri olarak kabul edilir.

Hıristiyan Bilim Kilisesi’ne göre “God” Tanrı Hıristiyan Tanrısı değildir, fakat bir Hindu şahıstır. Yaşamın şahsi olmayan prensibi, gerçeklik, aşk zeka ve ruhtur. Tanrı ilahi bir kişi değildir. Fakat tüm varoluşların kutsal prensibidir.

Hıristiyan Bilim Kilisesi aslında bir Hindu görüşüdür. Topluluk inançlarına göre gerçek yani maddi dünya mevcut değildir. maddi şeyle ve insanlar sadece bir sihirdir yansımadır ilüzyondur. Bu nedenle insan vücudu hasta olmaz acılara katlanamaz yada ölmez çünkü gerçekte yoktur.

Topluluğa göre her şahıs Tanrının oğludur tıpkı İsa gibi.Hiçbir kötülük şeytan,ruh, zenginlik ve yaşlılık yoktur. Kişi reenkarne olur taki bu gerçekleri öğrenene kadar. Cennet yada cehennem yoktur bunlar sadece aklın ihtişamları debdebileridir.Ölüm gerçekliktir.

Science “Bilim” terimi bilim ve din birliği olarak gösten bir terim değildir. Topluluk üyeleri her ne kadar Bilimci olduklarını iddia edselerde tüm maddi şeyleri ilüzyon sonucu olduğunu reddederek gerçekte anti-bilimcidir.

Topluluğa göre fiziksel iyileşmelerin iddiası aklın gücü yoluyla insanları çeker.Fakat onlar yanlış ve psikomatik tedavilerdir.

Üyeler “Hıristiyan Bilimi” pratisyenler olarak kullanırlar. Doktorlar, fizikçileri, ortopedistleri, ilaçları, vitaminleri gıdaları reddederler. Mrs eddy Bir hekimin Alahın ilk emrini bozduğunu öğretmektedir. Topluluk bu yüzden yakın zamanda sarasota Florida’da yedi yaşındaki çocuğun ihmal sonucu ölümünden katil / suçlu bulunmuştur.

Mrs Eddy kendisinin dinsel hizmet olan iyileştirme (tedavi)sinin Matta 9:2 ‘yi okuduktan sonra başladığını iddia etmiştir. Aslında iyileştirme doktrini tamamen Hindu asıllıdır. İyileşme kişinin hasta olamayacağını, acılara dayanamayacağını böylecede ölemeyeceğini anlamasıyla olur. İsa’ya bu şekilde inanışın insanlara yayılmasıyla bu şekilde hastaların ilüzyonu, yansıması tedavi edilir iyileştirilir.

Topluluk üyelerine göre ıda anlatılan tedavi şekli hastalar için tek ilaçtır. Diğer türlü tedaviler cinlere şeytanlara ait olan iyileştirmelerdir.

Toplulukta rahip vb yoktur. Örgütlenmelerinde cemaat teşkil etmezler. İncilin bilgisi altında pratisyenler aracılığıyla Mrs Eddy’in yazıları ölçü kabul edilerek “iyileşme” ders olarak okutulmaktadır.

Günümüzde İyileşme Kilisesi

Günümüzde 1.000.000. üyeleri ve 56 ülkede 3000 kiliseleri vardır. Üyelerinin büyük çoğunluğu ABD’de (yaklaşık 700.000 kişi) yaşamaktadırlar. “Christian Science Monitor” adlı prestijli günlük bir gazeteleri (100.000’in üzerinde tirajı vardır) ayrıca “Christian Science Sentinal” adlı magazin dergileri mevcuttur.

|» “Dünya Dinleri” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, “www.dunyadinleri.com”dan alıntılanarak derlenmiştir…

Dünya Dinleri, Bütün Dinler, Din, İslamiyet, Hristiyanlık, Alevilik, Sünnilik, Budizm, Musevilik