Adlardan önce gelerek onların özelliklerini belirten kelimelerdir. Mutlaka bir isimden önce geldikleri için daima sıfat tamlaması şeklindedirler. Dolayısı ile sıfatı söylerken sıfat tamlamasını da ifade etmiş oluyoruz

Sıfatın çeldiricileri genellikle zamir ve zarftır. Zamirler ismin yerini tutar, çekim eki alır; genellikle tek sözcük şeklindedir. Sıfatlarsa isimden önce gelir ve tamlama yapar.

Zarflar genellikle fiil, fiilimsi gibi hareket ifade eden sözcükleri nitelerler; sıfatlarsa isimleri nitelerler.


Sıfatlar çoğu kez çekim eki almazlar ancak bu kuralın da istisnaları vardır. Gördüğü adamlar, ondalık kesir, evdeki yabancı 
Sıfatlar zamirleri de niteleyebilir. tembel biri, doğru bir şey

Bazı fiiller aldıkları yapım ekleriyle sıfata dönüşürler. Bunlara sıfat-fiil denir. Niteleme sıfatı kabul edilirler.
Gülen çocuk, izlediğim oyun, gideceği gün,

Sıfatlar, isim-fiillerin ve adlaşmış sıfat-fiillerin önüne de gelebilir.
Üçüncü gelişimiz, her gidişinde, bu gelenler, şuradaki çalışanlar…

[turkce_ygs_lys]

İsimleri çeşitli yönlerden niteleyen ya da belirten sözcüklere “sıfat” denir. Bir sözcüğün sıfat değeri kazanabilmesi için mutlaka kendisinden sonra bir isim gelmelidir. Sıfatlar, çekim eklerini almaz. Sıfatlar iki bölüme ayrılırlar:

A. Niteleme Sıfatları

İsimlerin durumunu, biçimini, rengini, unvanını belirten sıfatlara “niteleme sıfatı” denir. İsme sorulan “Nasıl?” soru- suna cevap verir.

Yuvarlak masa

Kırmızı araba

Yaramaz çocuk

Kirli çorap

Büyük oda

Kırık cam

Sıfat Ön Ad ÖRNEK SORU 1

Hangi cümlede niteleme sıfatı yok tur?

A) Bu kıyılar içerilere kadar tuz kokar.

B) Görülen düzlükler boz topraktır.

C) Düz, killi topraklardan sonra bükler başlar.

D) Buralarda Toros’un karlı dorukları görünür.

2000 DPY

Sıfat Ön Ad  ÇÖZÜM 1

B’de “görülen düzlükler”, C’de “killi top- raklar”, D’de “karlı doruklar” niteleme sı- fatıdır.
Yanıt A

Sıfat Ön Ad ÖRNEK SORU 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim, bir varlığı nitelememiştir?

A) Çok cana yakın insanlar, hiç sıkılmadım.

B) Kazadan sonraki korkuları günden güne azalmıştı.

C) Bu gözü kara çocuğu herkes çok sevmişti.

D) Yeni işimize etek dolusu para harcadık.

2005 ÖO

Sıfat Ön Ad  ÇÖZÜM 2

A’da “cana yakın” deyimi “insanlar” ismi- ni, C’de “gözü kara” deyimi “çocuğu” ismini, D’de “etek dolusu” deyimi “para” ismini nitelemiştir.

Yanıt B

Uyarı: Ünvan sıfatları isimden önce de sonra da kullanılabilir. Ünvan sıfatlarında ilk harf büyük yazılır.

Doktor Mehmet Bey

Avukat Kadir

Teğmen Ali

Sözcükler tür bakımından üç ana gruba ve sekiz ayrı türe ayrılır.

A. AD SOYLU SÖZCÜKLER
1. İsim (Ad)
– İsim Çekim Ekleri
2. Sıfat (Önad)
3. Zarf (Belirteç)
4. Zamir (Adıl)

B. EDAT SOYLU SÖZCÜKLER
1. Edat (İlgeç)
2. Bağlaçlar
3. Ünlem

C. FİİLLER
1. Fiiller
– Ekfiil (Ekeylem)
– Birleşik Fiiller
– Fiilimsiler
– Birleşik Zamanlı Fiiller
– Fiilerde Anlam (Zaman) Kayması

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

İsimleri niteleyen ya da belirten sözcüklerdir.

Sıfatlar ancak varlıklarla ortaya çıkar. Bu nedenle tek başlarına kullanılamaz. Sıfat olarak kullanılan çoğu sözcük bazen bir kavramın karşılığıdır. Örneğin “mavi”, bir renk ismidir, “iki”, bir sayı ismidir. Ancak bu sözcükler isimlerin özelliklerini bildirecek duruma gelirse sıfat olur. Yani;

“Mavi gözlerine bayıldım.” cümlesinde “mavi” göz isminin rengini bildirdiğinden sıfattır. Ya da “iki” sözü; “İki kalemi vardı.” cümlesinde kalemlerin sayısını bildirdiğinden sıfat olmuştur.

Ancak sıfatın mutlaka isimden önce gelmesi gerekmez. Bazen bir ismin niteliğini bildirmesine rağmen isimden önce gelmediği de olur.

Bu genel bilgilerden sonra, şimdi de sıfatların çeşitlerini görelim.

a. Niteleme sıfatları

Varlıkların yapısal özelliklerini ortaya koyan sıfatlardır. Bunlar varlığın nasıl olduğunu bildirir ve isme sorulan “nasıl” sorusuna cevap verir.

“Kurumuş yapraklar yere döküldü.” cümlesindeki altı çizili sözcük, yaprağın nasıl olduğunu yani niteliğini bildiriyor. İsme “Nasıl yapraklar?” diye sorarsak cevap olarak “kurumuş” sözünün geldiğini görürüz.

b. Belirtme sıfatları

Varlıkların diğer varlıklarla ilgileri sonucunda aldığı özellikleri belirten sıfatlardır. Kendi arasında dört gruba ayrılır.

İşaret Sıfatı: Varlıkların bulunduğu yerleri gösteren sıfatlardır. Söyleyen kişinin, sözünü ettiği nesneye uzaklığına göre değişir.

“Bu evi biz aldık.” cümlesinde evin yakın olduğu;

“Şu evi biz aldık.” cümlesinde biraz uzak;

“O evi biz aldık.” cümlesinde çok uzak ya da, sözü edilen bir evin olduğu anlaşılır. Bu cümlelerde altı çizili sözcükler işaret sıfatıdır. Bu tür sıfatlar isme “hangi” sorusunun sorulmasıyla bulunur. “Hangi ev?”, “ “Bu ev” gibi…

Bazı işaret sıfatları ise yer bildirir. Bunlar çoğu zaman “-ki” ekini alarak kullanılır.

Buradaki evi biz aldık.

Şuradaki evi biz aldık.

Oradaki evi biz aldık.

cümlelerinde bulunan altı çizili sözcükler yer bildiren işaret sıfatlarıdır. Bunların dışında; öteki sokak, beriki ağaç gibi yer bildiren sıfatlar da vardır.

Sayı Sıfatları : İsimlerin sayısal özelliklerini bildiren sıfatlardır. Birkaç türü vardır.

Sınıfta yedi öğrenci vardı.

Asıl sayı

sıfatı

Yedinci öğrenci gelsin.

Sıra sayı

sıfatı

Yedişer kişi geldi.

Üleştirme

sayı sıfatı

Yedi de bir ihtimal var.

Kesir sayı

sıfatı

Çeyrek ekmek aldı.

Kesir sayı

sıfatı

Bunların dışında bazı kaynakların topluluk sayı sıfatı diye adlandırdığı, ikiz çocuk gibi sıfatlar da vardır.

Belgisiz Sıfat : İsimlerin nicelik yönüyle belirsizliklerini ifade eden sıfatlardır.

Bazı konularda bilgisi yoktur.

Birtakım yanlış fikirleri vardı.

Hiçbir öğrenci gelmemişti.

Bütün kitapları aldı.

Her yer tertemizdi.

Bir gün bu iyiliğinizi ödeyeceğim.

cümlelerinde altı çizili sözcükler belgisiz sıfatlardır. İsimleri sayıca az çok belli etmişler ancak tam bir özellik bildirmemişlerdir.

Soru Sıfatı : İsimlerin niteliğini, herhangi bir özelliğini soran sıfatlardır. Bu sözcüklerin yerine konan sözcükler de sıfattır.

Nasıl filmleri seversin?

Kaçar lira ayırmamız gerekiyor?

Hangi soruyu çözemedi?

Adlaşmış Sıfat

Bazen kişinin tam olarak bilinmediği ya da niteliğinin vurgulanmak istendiği durumlarda isim söylenmeyip sıfat, ismin yerine geçirilebilir. Bu tür sözcüklere adlaşmış sıfat denir. Adlaşmış sıfatlar niteleme sıfatlarıyla yapılır.

“Korkak insanların kendine güveni yoktur.”

cümlesinde niteleme sıfatı olan “Korkak” sözcüğü,

“Korkakların kendine güveni yoktur.”

cümlesinde “insanlar” isminin düşmesiyle adlaşmış sıfat olmuştur.

Adlaşmış sıfat olan sözcükten sonra bir isim gelirse, anlam karışıklığını önlemek için iki sözcük arasına virgül (,) konur.

İhtiyar, adamlara şöyle bir baktı.

İhtiyar adamlara şöyle bir baktı.

Not : Sıfatla, onun nitelediği isim arasına hiçbir noktalama işareti konmaz.

|» Sözcük Türleri Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…