Özellikleri
1. “Sanat, kişisel ve saygı değerdir.” ilkesini benimsemişlerdir.
2. Kendilerine Fransız edebiyatını örnek almışlardır. Bu dönemin şairleri Sembolizm’den etkilenmişlerdir.
3. Servet-i Fûnun sanatçıları gibi ağır bir dil kullanmışlardır.
4. Yapıtlarında toplumsal konulara değinmemişler, bireysel konuları ele almışlardır.
5. Aruz ölçüsünü kullanmış, serbest müstezat nazım şeklini tercih etmişlerdir.
Temsilcileri
Ahmet Haşim (1884 – 1933)
Fecr-i Âti topluluğunun en önemli şairlerindendir.Bu topluluk dağıldıktan sonra sanat hayatını bağımsız olarak sürdürmüştür.Şiir hakkındaki görüşlerini Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar başlığı altında açıklamıştır. Haşim’e göre şiir, “duyulmak içindir”. Duyguları ifadesinde kelimelerin müzik değerleri anlam değerlerinden çok daha etkilidir.Musikiyi ön plana çıkardığı için, şekle önem vermemiştir
Şiirinde ölçü ve uyak kusurlarına rastlanır.Şiirlerine aşk ve tabiat temaları hakimdir.Çocukluk anıları, annesi ile ilgili anılar gerçek
hayattan kaçış gibi temalara da rastlamak mümkündür.Tercih ettiği nazım şekilleri, dörtlükler ve serbest müstezattır.1921 yılına kadar yazdığı şiirlerde kullandığı sözcükler,Fecr-i Âti topluluğunun şiir anlayışına uygundur.Ancak Milli Edebiyat akımının etkisiyle şiirlerinde Türkçe ağırlık kazanır.1928’den sonra nesne yönelmiştir.Nesirleri açık, sade ve nüktelidir.Şiirlerinin tümünü, aruz ölçüsüyle
yazmıştır.”Sanat için sanat” görüşüne bağlı kalmıştır. Sembolizmin en büyük temsilcisidir.Güneşin batış anındaki kızıllığı,gece,karanlık
şiirlerine hakim olan temalardır.Fıkra türünün ilk başarılı temsilcisidir.Nesirlerinde dili sadedir.
Eserleri
Şiir: Piyale, Göl Saatleri
Nesir: Gurabahane-i Laklakan (Deneme),
Gezi Yazısı:Frankfurt Seyehatnamesi
Fıkra: Bize Göre

BAĞIMSIZ SANATÇILAR
Hüseyin Rahmi Gürpınar (1864 – 1944)
Servet-i Fünun topluluğunun etkin olduğu dönemde Ahmet Mithat Efendi’nin roman tarzını benimsemiştir.Halk için sanat anlayışıyla yazan sanatçı aynı zamanda gazetecidir.Tercüman-ı Hakikat ve İkdam gazetelerinde çalışmıştır.Türk edebiyatında popüler roman anlayışının en büyük temsilcisidir. Halk için roman geleneğine bağlı olan sanatçı, halkın anlayacağı konuları uygun mizah ögeleriyle kaleme almıştır.Romanlarında gelenek ve göreneklere bağlı kalmış, halk söyleyişlerini kullanmıştır.Romanlarında realizm ve natüralizmin etkileri görülür. Romanlarındaki sosyal unsurlar, toplumumuzun yarım asırlık yaşayışına ait çok zengin bir malzeme oluşturur.İstanbul’un gündelik hayatından çok canlı sahneler yansı tan Hüseyin Rahmi’nin eserlerindeki dil, sokağın dilidir.
Eserleri
Roman; fiık, iffet, Mürebbiye, Tesadüf, Nimetşinas, Kuyruklu Yıldız Altında Bir İzdivaç, Gulyabani, Kaynanam Nasıl Kudurdu, Evlere Şenlik
Öykü:Kadınlar Vaizi, İki Höğüdün Seyahati, Melek Sanmıştım Şeytanı
Oyun:Hazan Bülbülü, Kadın Erkekleşince

Kuyruklu Yıldız Altında Bir İzdivaç – Halit Ziya Uşaklıgil
1910 yılının Mayıs ayında Halley Kuyruklu Yıldızı’nın Dünyaya çarpacağı söylentisi yayılır.Bu haber tüm dünyada olduğu gibi İstanbul’da da bir panik yaratır.Kenar mahallelerdeki cahil kadınlar da bu işi kendi anlaşıylarına göre yorumlarlar.Romanın kahramanı olan İrfan Galib de bu mahallelerdeki cahil kadınlar da bu durumu kendi bakış açısına göre değerlendirir.Zengin bir ailenin oğlu olan İrfan, Batı ilimlerini tahsil etmiş, geniş fikirli fakat tuhaşıkları olan bir gençtir.Yolda peçeli bir kadın görür.Onun çok güzel ve bilgili bir genç kız olduğunu hayal ederek peşine takılır.Bir çok tesadüften sonra bu güzelle ilgili hayaller kurar.Acemice bir konuşma   girişiminden sonra kadın tarafından terslenir.Bu olay onu büyük bir kadın düşmanı yapar. Kadınların zayışığı ile ilgili makaleler yazar. Kadınları korkutarak küçük düşürmek için Halley Kuyruklu Yıldızı ile ilgili konferanslar düzenlemeye karar verir. Anatomi, astronomi, fizik karışımı tuhaf ronferansına bir de kuyruklu yıldızın çarpmasıyla kopacak olan kıyameti tasvir eden korkunç bir rüya ekler. Bir süre sonra maceraperest bir kadından mektup alır. İrfan bu mektuba coşkun ve duygulu bir cevap yazdıktan sonra konferansının ikinci bölümünü hazırlar. Ev halkını ve mahalle esnafını kıyametin kopacağına inandırmıştır.Herkes birbirine itiraşarda bulunarak helalleşir. İkinci konferansta İrfan’ın kıyamet sahnesini tasvir ettiği sırada önceden hazırladığı küçük oyun sahnelenir. Etrafta patlayan çatpatlar, fişekler, yukarı katta devrilen masa ve dolaplar kadınları çılgına çevirir. Bu sırada tanımadığı hayranı ile mektuplaşması sürmektedir. Onun hakkında çok kötü şeyler öğrenmesine rağmen kadına evlenme teklif eder.Kadının bu evlilik için bir şartı vardır. Kuyruklu yıldızın çarpacağı ana kadar İrfan’a yüzünü göstermeyecektir.Halley’in görüneceği gün düğün yapılır.Evin damında dürbünle  gökyüzünü araştıran gelinle güvey arasında bilimsel, felsefi, uzun konuşmalar geçmektedir.Genç gelin, evliliğinin ilk gününden aklını, bilgisini kocasına ispat ederek, eşit şartlarda sürecek bir beraberliğin temelini atmıştır.Gelin hanım, İrfan’dan kadınların öcünü almak için bir oyun yapmıştır ve bu oyunun sonunda İrfan’ın ona iyi bir koca olacağını anlamıştır.

Ahmet Rasim(1865 – 1932)
Eski İstanbul yaşamını anı ve fıkralarında işleyen A. Rasim, halkın kolayca okuyup zevk alacağı ürünler vermiştir.Edebiyat aracılığıyla
halkı eğitmeyi amaçlayan bir yazar olarak Ahmet Mithat geleneğini sürdürdür. Hayattan alınan konuları canlı bir anlatımla işler. Çocukluğunu, öğrenim hayatını, İstanbul’un gündelik yaşayışını, basın dünyasını anlatır. Konuşma havasında İstanbulağzıyla ve kısa cümlelerle, yazar.
Eseri
Roman: Hamamcı Ülfet
Fıkra:Şehir Mektupları, Gülüp Ağladıklarım
Anı: Falaka, İki Hatırat Üç fiahsiyet, Gecelerim
Öykü: Güzel Eleni, İki Günahkar
Tarih: Resimli ve Haritalı Osmanlı Tarihi

ÖRNEK:
“Namık Kemal, “fiıpsevdi” romanında, Meftun Bey’in kişiliğinde alafrangalık modasının,devrin gençleri üzerinde yaptığı gülünç ve yakıcı etkiyi anlatır.Bu cümledeki bilgi yanlışı aşağıdakilerin hangisinde belirtilmiştir?
A) “Şıpsevdi” romanı Namık Kemal’in değil, Hüseyin Rahmi’nindir.
B) Alafrangılığın olumsuz etkileri “Şıpsevdi” romanında değil, “İntibah” romanında işlenmiştir.
C) “Şıpsevdi” roman değil, bir tiyatro eseridir.
D) “Şıpsevdi” romanının konusu, alafrangalığın yerilmesi değil, görmeden evlenme geleneğinin yerilmesidir.
E) Romanın kahramanı Meftun Bey değil, Ali Bey’dir.
1996 ÖYS
ÇÖZÜM:
“Şıpsevdi” romanı, Namık Kemal’in değil, Hüseyin Rahmi Gürpınar’ındır.Yanıt A

ÖRNEK:
Bireyci sanat anlayışı bize Edebiyat–ı Cedide’den miras kalmıştı ve biz bunu söylemekle ortaya yeni bir görüş getirmiyorduk.Öyle ya,Edebiyat-ı Cedidecilerin,özellikle Hüseyin Cahit’le Mehmet Rauf’un,Dr.Rıza Tevfik’le estetik konusu üzerinde tartışırken terter
tepinircesine”Güzellik görecedir,güzellik görecedir.”deyişlerinin,bizim”Sanat kişisel ve saygıya değerdir.” sözümüzden farkı neydi?”Bu parçada, yazarın “biz” dediği kimler olabilir?
A) Garipçiler
B) Serveti Fünuncular
C) Yeni Lisancılar
D) Yedi Meşaleciler
E) Fecri Aticiler
1983 ÖYS
ÇÖZÜM:
Servet-i Fünun sanatçıları bireysel konulara yönelmişlerdir,bu tarzda sanatlarına devam etmişlerdir. Hüseyin Cahit Yalçın, Mehmet Rauf, Servet-i Fünun sanatçısıdır.Servet-i Fünun topluluğu dağıldıktan sonra, edebiyatımızda fazla uzun ömürlü olmayan Fecr-i Âti topluluğu ortaya çıkar.Bir beyanname ile edebiyat hayatına başlayan sanatçıların sanat anlayışı “Sanat kişisel ve saygıya değerdir” şeklindedir.Yanıt E

ÖRNEK:
“…….. Bunlar şiirlerinde biçim – içerik ikiliğini kaldırmaya, şiirin anlamı ile yapısını kaynaştırmaya çalışırlar. İsterler ki şiirlerinde ses ve anlam ayrılmaz hale gelsin, düzyazıya çevrilemesin, ses ve anlam öylesine yoğurulsun ki anlam tek başına sıyrılıp çıkarılamasın, şiir katıksız biçim olan müziğe yaklaşsın.”Bu yargılar, aşağıdaki şairlerden hangisinin şiirleriyle örneklendirilebilir?
A) Faruk Nafiz Çamlıbel
B) Cahit Sıtkı Tarancı
C) Orhan Veli Kanık
D) Kemalettin Kamu
E) Ahmet Haşim
1983 ÖYS
ÇÖZÜM:
Ahmet Haşim, sembolist bir şairdir.Şiirde kapalılık arar, şiirin müziğe yakın olmasını ister.Yanıt E
ÖRNEK:
Aşağıdakilerden hangisi Cenap Şehabettin’le Ahmet Haşim’de ortak değildir?
A) Hem şiir hem nesir alanında eser vermiş olmaları
B) Servet-i Fünun topluluğunda yer almaları
C) “Sanat için sanat” ilkesini benimsemeleri
D) Fransız sembolistlerinden etkilenmeleri
E) Aruz ölçüsünü kullanmaları
1984 ÖYS
ÇÖZÜM:
A,C,D,E’de verilen özellikler her iki sanatçıda ortaktır.Ancak B’de verilen yanlıştır. Çünkü Ahmet Haşim, Servet-i Fûnun topluluğunun değil, Fecr-i Âti topluluğunun dağılmasından sonra sanat hayatını bağımsız olarak sürdürmüştür.
Yanıt B

ÖRNEK:
Aşağıdakilerden hangisi Ahmet Mithat Efendi ile Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın ortak bir yönü değildir?
A) Geniş halk topluluklarına seslenmek
B) Tiyatro, roman, gezi, tarih, anı gibi değişik türlerde eserler vermek
C) Eserlerini, çağlarına göre, konuşma diliyle ve sade bir üslupla yazmak
D) “Toplum için sanat” görüşünü benimsemek
E) Romanlarında, olayın akışını kesen açıklamalara yer vermek
1986 ÖYS
ÇÖZÜM
Ahmet Mithat Efendi, tiyatro türünde “Çerkez Özdenler,Eyvah”;gezi yazısı türünde “Avrupa’da Bir Cevelan” adlı eserleri vermiştir. Hüseyin Rahmi’nin de “Hazan Bülbülü” adlı tiyatro yapıtı vardır. Ancak gezi yazısı, anı gibi türlerde eserleri yoktur.Yanıt B

ÖRNEK:
1909’da Fecr-i Ati topluluğuna katıldı.Bu topluluğun dağılmasından sonra da şiirler yazmayı sürdürdü.Şiirlerinin hepsi de aruzla yazılmıştır.Aşk ve doğa temalarını işlediği, sembolizm akımı anlayışına uygun olarak yazdığı şiirlerinde hayale ve müziğe büyük önem verdi.Güçlü şiirleri yanında değişik konuları yoğun bir dille anlatan fıkraları da vardır.
Burada sözü edilen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ahmet Haşim
B) Cenap fiehabettin
C) Süleyman Nazif
D) Faruk Nafiz Çamlıbel
E) Yahya Kemal Beyatlı
1989 ÖYS
ÇÖZÜM:
1909’da Fecr-i Âti topluluğuna katılan sembolist şairimiz,fıkralarıyla da ünlü sanatçımız Ahmet Haşim’dir.Yanıt A

ÖRNEK:
Aşağıdaki şairlerden hangisi, hece ölçüsünü hiç kullanmamış, şiirlerini hep aruzla yazmıştır?
A) Ahmet Haşim
B) Yahya Kemal Beyatlı
C) Ziya Paşa
D) Ahmet Muhip Dranas
E) Faruk Nafiz Çamlıbel
1990 ÖYS
ÇÖZÜM:
B,C,D,E’deki sanatçıların hepsi hece ölçüsü ile de şiirler yazmışlardır. Ancak Ahmet Haşim yazdığı şiirlerin hepsinde aruz ölçüsünü
kullanmıştır.Yanıt A

ÖRNEK:
Galatasaray Lisesi’nde okurken öğretmeni Ahmet Hikmet Müftüoğlu’nun teşvikiyle şiir yazmaya yöneldi.1901’de ilk şiirini yazdı. Fecri-i Âti topluluğu içinde yer aldı.Sonra Dergah dergisinde ve Yeni Mecmua’da yazdı.Sembolist anlayışa uygun şiirler yazan şanatçı,aynı zamanda güçlü bir fıkra yazarıdır.Bu parçada söz edilen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tevfik Fikret
B) Arif Nihat Asya
C) Fazıl Hüsnü Dağlarca
D) Cenap fiahabettin
E) Ahmet Haşim
ÇÖZÜM:
Fecr-i Âti topluluğu denilince Ahmet Haşim akla gelmelidir.O şairliğinin yanı sıra iyi bir fıkra yazarıdır.Yanıt E

ÖRNEK:
Bir yazar şöyle diyor. “Nerede bir edebiyatın başladığını görsek, orada sokağın yazı masası ile birleştiğini görürüz. Malherbe sokağı
dinledi, Dickens sokağı edebiyata soktu. Bir romanı da geçen ‘Sokağın anahtarı’ sözü bu yazarın sanatını anlatmaya yeter. Puşkin’de de sokağın anahtarı vardı. Bize gelince, bu sihirli anahtar çoğu yazarımızın eline hiçbir zaman geçmedi.“Yazarın “Sokağın anahtarı” sözü ile anlatmak istediği özellik aşağıdaki yazarlardan hangisinde vardır?
A) Recaizade Mahmut Ekrem
B) Namık Kemal
C) Halit Ziya
D) Hüseyin Rahmi
E) Mehmet Rauf
1982 ÖYS
ÇÖZÜM:
Hüseyin Rahmi, İstanbul’un gündelik hayatını canlı bir şekilde yansıtmıştır.Eserlerindeki dil ise, sokağın dilidir.
Yanıt D

ÖRNEK:
I. Romanda rastlantıya yer verme
II. Aynı akımdan etkilenme
III. Toplum için sanat yapma eğiliminde olma
IV. Tanzimat edebiyatın içinde yer alma
V. Aynı topluluk içinde yer olma
Numaralandırılmış özelliklerden hangileri Hüseyin Rahmi ve Ahmet Mithat için ortak bir özelliktir?
A) I B) III C) III D) IV E) V
ÇÖZÜM:
Romanda rastlantıya yer verme, Ahmet Mithat özelliğidir.Hüseyin Rahmi’de bu yok. Hüseyin Rahmi naturalistken Ahmet Mithat romantiktir.Ahmet Mithat Tanzimat edebiyatı nda yer alırken Hüseyin Rahmi yer almaz. Servet – i Fünûn döneminde eser veren bağımsız bir sanatçıdır.C şıkkında ise toplum için sanat yapma eylemine yer verilmiş.Bu iki sanatçımız için de ortak bir özelliktir.Yanıt C

ÖRNEK:
I. Sadece aruz veznini kullanmıştır.
II. Fecr – i Ati topluluğu içinde yer almıştır.
III. Sembolizm ve parnasizm akımlarından etkilenmiştir.
IV. fiiir dışında diğer türlerde de eser vermiştir.
V. Çağdaşlarına göre dili daha sadedir.
Ahmet Haşim’le ilgili verilen numaralarda özelliklerde hangi ikisinde bilgi yanlışı vardır?
A) I –II B)II –III C)II – V D) III – V E) IV – V
ÇÖZÜM:
Ahmet Haşim sembolizmden etkilenmiştir. Fakat parnasizmden etkilenmemiştir. Çağdaşlarına göre ise sade değil tam tersine ağır bir dili vardır.Yanıt D

ÖRNEK:
Türk edebiyatının bazı dönemlerinde öne çıkan ve o dönemle özdeşleşen sanatçılar vardır. Örneğin Tanzimat edebiyatı denince akla ilk gelen fiinasi’dir. Aynı şekilde Fecr-i Ati edebiyatı denincede ……………….. akla gelir. Paragrafta boş bırakılan yere aşağıdaki sanatçılardan hangisi getirilmelidir?
A) Ahmet Resim
B) Ahmet Haşim
C) Hüseyin Rahmi Cahir Pınar
D) Cerap Şahbettin
E) Süleyman Nesif
ÇÖZÜM:
Fecr-i Ati topluluğunun öncüsü Ahmet Haşim’dir.Yanıt B

ÖRNEK:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sere eşleştirmesi yanlış yapılmıştır?
A) Ahmet Haşim – Falaka
B) Hüseyin Rahmi – Mürabbiye
C) Ahmet Haşim – Frankurt Seyahat
D) Fuad Köprülü – Tiryaki fiölen
E) Yakup Kadri – Yaban
ÇÖZÜM:
Tiryaki şölen adlı eseri Fuad Köprülü’ye değil, Servet-i funun sanatçısından Cenap fiehabetine aittir.Yanıt D

[edebiyat_lys]

ÖRNEK:
Tanzimat Dönemi şairlerinden Recizade M. Ekrem’in çevresinde toplanan gençler, artık kendi başlarına var olmanın yollarını ararlar ve bir dergide birleşirler.Bunların arasında,sonradan romancı olarak ün kazanmış iki yazarımız da vardır.Paragrafta sözü edilen dergi ile iki yazarımız aşağıdakilerin hangisinde bir arada verilmiştir?
A) Malumat; Hüseyin Cahit, Ahmet Rasim
B) Servet–i Fünun; Halit Ziya, Mehmet Rauf
C) Genç Kalemler; Halit Ziya, Ömer Seyfettin
D) Servet–i Fünun; Samipaşazade Sezai, Hüseyin Cahit
E) Malumat; Mehmet Rauf, Hüseyin Rahmi
1988 ÖYS
ÇÖZÜM:
Servet–i Fünun edebiyatının temelini Recaizade Mahmut Ekrem aynı adı taşıyan dergiyi yayın hayatına geçirerek atmıştır Ekrem, dergi etrafında tanıdığı sanatçıları toplamıştır. Servet–i Fünun romancıları ise Halit Ziya ve Mehmet Rauf’tur.
Yanıt B

ÖRNEK:
Aşağıdakilerden hangisi Servet–i Fünuncuların şiir özelliklerinden biri değildir?
A) Kafiyede, şekilden çok, ses benzerliğine önem verme
B) Konu birliği ve bütün güzelliğine önem verme
C) Nazmı nesre yaklaştırma
D) Konuyla vezin arasında bir ahenk ilgisi arama
E) Herkesin anlayabileceği bir dil kullanma
1992 ÖYS
ÇÖZÜM:
Servet–i Fünun sanatçıları ağır bir dil kullanmışlardır.Sözlüklerden herkesin bilmediği sözcükleri bulup eserlerinde
kullanmışlardır.Tanzimat edebiyatında sade bir dil kullanma ilkesi, Serveti–i Fünun’da ortadan kalkmıştır.
Yanıt E

ÖRNEK:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir bilgi yanlışlığı vardır?
A) Edebiyat–ı Cedide sanatçıları hikâye ve romanda realizm ve natüralizm, şiirde parnasizm ve sembolizm akımlarının etkisinde kalmışlardır.
B) Tanzimat edebiyatının ilk döneminde eser veren romancılarımızda romantizm akımının etkileri görülür.
C) Edebiyat–ı Cedide sanatçıları, şiir hikâye, roman, fıkra, makale türlerinde eser vermişlerdir.
D) Ömer Seyfettin, hikâyelerinin konularını, günlük hayattaki gözlemlerinden, çocukluk anılarından ve tarihten almıştır.
E) Türk edebiyatının ilk realist eseri, Recaizade Mahmut Ekrem’in İntibah adlı romanıdır.
1989 ÖYS
ÇÖZÜM:
Türk edebiyatında ilk realist yapıt Recaizade Mahmut Ekrem’in “Araba Sevdası” adlı romanıdır.”İntibah” ise Namık Kemal tarafından yazılmış batılı tarzda ilk romanımızdır.Yanıt E

ÖRNEK:
Yeni bir duyarlığı yeni bir şiir dilini oluşturmaya çalışırken Batı’yı hemen hemen günü gününe izlemişlerdir. Şiirlerinin imgelerle yüklü sanatlı bir yapısı vardır.Özellikle benzetmeler ve sıfatlarla varlıkların gerçek görünüşlerini değiştirmeye çalışmışlardır.Aşk, doğa, aile yaşamı kişisel tedirginlik ve yakınma temalarını şiirlerinde bol bol işlemişlerdir.Bu parçada sözü edilen edebiyat topluluğu ve onun üyelerinden biri aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
A) Tanzimat–Abdülhak Hamit Tarhan
B) Servet–i Fünun–Cenap fiehabettin
C) Garipçiler – Orhan Veli Kanık
D) Milli Edebiyat–M. Emin Yurdakul
E) Cumhuriyet Dönemi–Faruk Nafiz Çamlıbel
1993 ÖYS
ÇÖZÜM:
Özellikleri verilen Servet–i Fünun sanatçılarıdır.Onlar,özellikle Fransız edebiyatını kendilerine örnek almışlardır. Şiirde imgelerle yüklü sanatlı, ağır bir dil kullanmışlardır.
Yanıt B
[ad1]
ÖRNEK:
Çıkardıkları derginin adıyla anılan bir yazarlar topluluğunun üç büyük temsilcisinden biridir. fiiirlerinde kurduğu özgün imgelerle dikkat çeken, konularını daha çok doğadan alan, ülkemizde sembolizmin öncüsü sayılan bir şairdir.Şiir dışında yolculuk yazıları,piyesler,makaleler de yazmış olmasına karşın şiir ve özdeyişleriyle tanınan bir sanatçımızdır.Bu parçada sözü edilen şair ve yazar aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hamdullah Suphi
B) Tevfik Fikret
C) Cenap Şahabettin
D) Abdülhak Hamit
E) Süleyman Nazif
2007 ÖSS
ÇÖZÜM:
Bu parçada tanıtılan şair ve yazar Cenap Şahabettin’dir.Edebiyatımızda sembolizmin ilk temsilcisi odur. “Tiryaki Sözleri” adlı özdeyiş türünde yapıtı vardır.Yanıt C

ÖRNEK:
O güne kadar yazınımızda anı, yazınsal değerde bir tür değildi. Modern anlamda romancılığımızın kurucusu sayılan yazarımız,ilk kez yazınsal değerde anılar yazmıştır.Hem yazınsal, hem siyasal nitelikte olan bu anılarını dokuz ciltte toplamış ve kırk yılı kapsayan ilk beş cildine “Kırk Yıl” adını vermiştir.Bu parçada aşağıdaki yazarların hangisinden söz edilmektedir?
A) Hüseyin Rahmi Gürpınar
B) Recaizade Mahmut Erkem
C) Yakup Kadri Karaosmanoğlu
D) Reşat Nuri Güntekin
E) Halit Ziya Uşaklıgil
1993 ÖYS
ÇÖZÜM:
Parçada, anı türünü edebiyatımıza kazandıran, modern anlamda romancılığımızın kurucusu, Mai ve Siyah,Aşk–ı Memnu romanlarıyla Halit Ziya Uşaklıgil’dir “Kırk Yıl” isimli yapıtı onun anı türündeki eseridir.Yanıt E

ÖRNEK:
Aşağıdaki şairlerden hangisi, toplum sorunlarını tartışmak, bunlarla ilgili düşüncelerini açıklamak için sanatı bir araç olarak kullanmıştır?
A) Recaizade Mahmut Ekrem
B) Tevfik Fikret
C) Abdülhak Hamit
D) Cenap fiehabettin
E) Ahmet Haşim
1994 ÖYS
ÇÖZÜM:
Servet–i Fünun topluluğu dağıldıktan sonra Fikret,yazdığı şiirlerinde toplumsal konuları ele almıştır. Bireysellikten
toplumsallığa kayan bir sanat anlayışı vardır.Yanıt B

ÖRNEK:
Divan edebiyatı ile Servet–i Fünun edebiyatının ortak bir özelliğini belirten yargı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Dil, yabancı sözcükler ve yabancı dil kurallarıyla yüklüdür.
B) Arap ve Fars edebiyatlarından alınan, kaside, kıta,mesnevi gibi nazım biçimleri kullanılmıştır.
C) Konu ile ölçü arasında bir uyum olmasına özen gösterilmiştir.
D) Uyağın göz için değil, kulak için olduğu görüşü egemendir.
E) Beyit başlıbaşına bir bütün sayılmış ve düşünceleri anlatan cümleler bir beyit içinde tamamlanmıştır.
1994 ÖYS
ÇÖZÜM:
A’da verilen dil, yabancı sözcükler ve yabancı dil kurallarıyla yüklüdür özelliği hem Divan edebiyatının hem de
Servet–i Fünun edebiyatın ortak özelliğidir.Yanıt A

ÖRNEK:
Bir dergi çevresinde toplanan, yeni bir duyarlığı, yeni bir şiir dilini yerleştirmeye çalışan bu şairlerin şiirleri, bir arayış döneminin bütün karışık etkilerini içermektedir. Romantik ve simgecidirler. Onların şiirlerinde, düşle gerçek çatışması, karamsarlık, kaçış temaları egemendir.Hem dönemin siyasal koşulları hem de benimsedikleri sanat
anlayışı, onların içine kapalı, bireyci bir şiire yönelmelerine yol açmıştır.
[m2]
ÖRNEK:
Bu parçada tanıtılan şairler aşağıdakilerin hangisi içinde yer alır?
A) Tanzimtçılar
B) Edebiyat–ı Cedideciler
C) Fecr–i Aticiler
D) Yedi Meşaleciler
E) Milli Edebiyatçılar
2006 ÖSS
Bir dergi çevresinde toplanmaları,şiirde hayal–hakikat çatışmasına girmeleri,içine kapanık olmaları Servet–i Fünuncular yani Edebiyat-ı Cedideciler’i akla getirmektedir.Yanıt B

ÖRNEK:
Çürüyen, yozlaşan İstanbul ve bu İstanbul’un çürümüş,yozlaşmış insanları… Mithat Cemal Kuntay’ın romanından sürekli olarak bir küf kokusu gelir burnunuza. İstanbul’un birbirini izleyen üç dönemini yansıtmak isteyen yazar gözlerini hep bu kokuşmuşluğa dikmiştir.Yalnız kişisel çıkarları peşinde koşanlar, dalkavuklar, jurnalciler…Bir pislik, bir kokuşmuşluk perdesine bürünmüş olarak anlatır.
İstanbul’u.Aşağıdaki şairlerden hangisi İstanbul’u, şiirlerinde bu parçada belirtilen yönleriyle yansıtmaya çalışmıştır?
A) Cenap fiahabettin B) Tevfik Fikret
C) Mehmet Emin D) Mehmet Akif
E) Celâl Sahir
1990 ÖYS
Tevfik Fikret, şiirlerinin bazılarında İstanbul’u ve insanı ele almıştır. “Sis” şiirinde döneminin İstanbul’unu yansıtmaya çalışmıştır. Yanıt B

ÖRNEK:
Aşağıdakilerden hangisi Servet–i Fünun Edebiyatı’ nın özeliklerinden biri değildir?
A) Sone, terza–rima gibi nazım biçimlerinin benimsenmesi
B) Aruz vezninin kullanılması
C) Romanlarda, olayların genellikle İstanbul dışında geçmesi.
D) Nazmın nesre yaklaştırılması
E) Yabancı sözcüklerle yüklü bir dil kullanılması
1989 ÖYS
ÇÖZÜM:
Servet–i Fünun yazarları roman türü yapıtlarında İstanbul dışına çıkmamışlardır. Olaylar her zaman İstanbul’da geçer.
Yanıt C

[edebiyat_lys]

SERVET–İ FÜNUN EDEBİYATI (Edebiyatı Cedide)
II. Abdülhamid’in saltanat yıllarında siyasetten bahsetmemek şartıyla fenni ve edebi birçok dergi çıkarılır. Servet–i Fünun bu dergiler arasında en uzun müddet yaşayanlardan olacaktır.(1944 senesine kadar muhtelif baskılarla 2464 sayı) “Fenlerin,ilimlerin zenginliği” anlamına gelen Servet–i Fünun bu derginin yalnız 1896–1901 yılları arasındaki beş-altı senelik bir müddeti içine alır.Edebiyatımızın belki kısa fakat zengin bir çağını teşkil eden bu devreye Edebiyat–ı Cedide denmiştir.Servet–i Fünun sanatçıları aile yapıları bakımından ortak bir nesle mensupturlar. Tevfik Fikret’in babası küçük bir memur; Mehmet Rauf bir şehit binbaşının oğludur. Halit Ziya’nın babası ticaretle uğraşır. Böylece Tanzimat sanatçılarına nazaran saraydan da uzak ve halka daha yakın bir çevreden yetişmişlerdir. Yetişme tarzları da Tanzimatçı lara nazaran daha farklıdır. Daha dergi etrafında toplanmadan önce, aralarında arkadaşlık ve öğretmen– öğrenci ilişkisi vardır.Tevfik Fikret,Recâizade Ekrem’in öğrencisidir.Halit Ziya,İzmir’de Ekrem Bey’le mektuplaşırdı. Servet–i Fünun edebiyatının ortaya çıkışı “eski–yeni” çatışmasına dayanır. Recaizade Ekrem çevresinde bulunan sanatçılarla, Muallim Naci çevresinde toplanan sanatçılar arasındaki tartışma “kafiyede sözcüklerin yazımının mı, seslerinin mi temel alınması gerektiği” konusunda olur.Söz konusu gençlerin Servet–i Fünun mecmuası etrafında
toplanması sonucunda bu edebi hareket doğmuştur.

Sanatçıları:
Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin, Halit Ziya Uşaklıgil,Mehmet Rauf, Ali Ekrem, Hüseyin Siret, Celal Sahir, Hüseyin
Cahit, Ahmet Hikmet.

UYARI:
Servet–i Fünun dergisi 1901’de Hüseyin Cahit Yalçın’ın “Edebiyat ve Hukuk” adlı çevirisi yüzünden kapatılınca Servet–i Fünun topluluğu da dağılır.

Özellikleri

*Batı edebiyatı özellikle de Fransız yazarları örnek alınmıştır. Servet – i Fünuncular; Realizm, natüralizm,parnasizm ve sembolizm akımlarından etkilenmişlerdir.

*”Sanat için sanat” görüşüne sıkı sıkıya bağlıdırlar.Aydın kesime seslenilmiş, salon edebiyatı oluşturulmuştur.Topluma seslenilmemiş, ferdiyetçilik öne çıkarılmıştır.

*Tanzimat dönemiyle başlayan dilin sadeleşmesi rafa kaldırılmış, Servet–i Fünuncularda yeniden ağır bir dile dönülmüştür.Servet–i Fünuncular,o zamana kadar kullanılmayan pek çok sözcüğü sözlüklerden bularak şiir ve nesirlerinde kullanmışlardır.

*Servet–i Fünun şiirlerinde güçlü bir musiki vardır. Bu musiki özelliği, şekil kusursuzluğu bakımından daha çok Tevfik Fikret’in manzumelerinde görülür.

*Göz için değil kulak için uyak anlayışı benimsenmiştir.

*Divan edebiyatı geleneği sadece nazım ölçüsünde vardır. fiiirde aruz ölçüsünün kullanılması, hemen hemen hiç hata göstermeksizin başarıyla uygulanmıştır.

*Divan edebiyatı nazım biçimleri tamamen terk edilmiş, Batı edebiyatının “sone”,”balad” ve “terza–rima” türleri kullanılmıştır. Servet – i Fünuncular Serbest müstezat şeklinin en güzel örneklerini vermişlerdir.

*Roman ve hikâye türü, Batılı örneklerinin düzeyine Servet–i Fünuncular sayesinde ulaşmıştır. Romanlarda konu ve karakter seçimine dikkat edilmiştir. Psikolojik tahliller geniş yer tutar. Çevre tasvirlerinde ise ayrıntlara girilmiştir. Konular İstanbul’la sınırlı kalmıştır.

*Bazen bir iki kelimelik çok kısa cümlelerin yanında, bağlı cümlelerden meydana gelen bir sayfa uzunluğunda cümleler de kullandıkları olmuştur. Nazım nesre yaklaştırılmıştır.

*Roman ve öykü kahramanları eğitim görmüş, sanat ve edebiyattan anlayan, ait oldukları sosyal tabakaya göre konuşturulan aydın kişilerdir. Bazen öykülerde halktan kişiler de ele alınmıştır.

*Tiyatro ihmal edilmiştir. Bu türde neredeyse hiç eser yazılmamıştır. Ancak Halit Ziya, Cenap Şahabettin bazı çeviri ve uyarlama piyesler yazarak tiyatro alanında varlık göstermeye çalışmıştır.

Tevfik Fikret (1867–1915)
Servet–i Fünun Edebiyatı’nın kurucularındandır. Bu dönemin en tanınmış şairidir. Yalnızca şiir yazmıştır. 1901 yılına kadar topluma kapalı, toplum sorunlarıyla uğraşmayan, bir sanatçıdır.Bireysel konulara değinmiş, tabiatı lirik bir yaklaşımla ele almıştır.Divan tarzında ve Muallim Naci’yi taklit eden şiirler yazmıştır. Bu dönemde “sanat için sanat” anlayışında olan şair parnasizmin etkisinde kalmıştır. Fikret’i etkileyen şair ise parnasizm akımının temsilcilerinde
Coppee’dir.Tevfik Fikret’e edebiyatımızdaki asıl yerini kazandıran dönem ise, Servet–i Fünun’un kapatılmasından sonra
yenilikçi, toplumcu, mücadeleci bir şair olarak verdiği dönemdir.Fikret bu devrede “Toplum için sanat” ilkesini benimser.Türkçeyi aruza büyük bir ustalıkla uydurmuş, nazmı nesre yaklaştırmış, şiirin biçiminde ve söylenişinde yenilikler yapmıştır. Çocuklar için yazdığı “fiermin” isimli şiir kitabında hece ölçüsünü kullanmıştır.Şermin 30 şiirden oluşan son eseridir.Fikret, şiirlerinde noktalama işaretlerine önem vermiştir.Bunun nedeni kendi okuyuş tarzını tamamıyla yazıya aktarabilme düşüncesidir. Oğlu Haluk şiirlerinde idealize ettiği gençliğin sembolüdür. Parnasizmin etkisinde kalan Fikret, şiirin konusunu genişletmiştir.
Eserleri
Rübab–ı Şikeste (Kırık Saz),Haluk’un Defteri , Şermin

Cenap Şahabettin (1870–1934)
Servet–i Fünun döneminin en tanınmış şairlerinden ve nesir yazarlarından biridir.Edebiyatımızda sembolizmin öncüsü sayılır. “Edebiyatta güzellikten başka gaye tanımam.” görüşünde olan sanatçının, ağır bir anlatımı vardır. Serbest
müstezatı çokça kullanan Şahabettin, aruza ve ahenge büyük değer verir.Şairliğin yanı sıra bir düzyazı ustasıdır. Makale, gezi ve tiyatro gibi daha birçok türde eserleri vardır.
Eserleri
Makale: Evrak–ı Eyyam, Nesr–i Harp,Nesr–i Sulh
Tiyatro: Yalan, Körebe
Gezi: Hac Yolunda, Avrupa Mektupları
Özdeyiş: Tiryaki Sözleri
Şiir: Tamât

Halit Ziya Uşaklıgil (1866–1945)
Servet–i Fünun edebiyatının öykü ve romancısıdır.Türk edebiyatında modern romancılğımızın öncüsüdür.Batılı roman ölçülerine göre romanlarını yazmıştır.Romanlarında aydın kesim ve çevreleri; öykülerinde ise halktan kişileri
anlatmıştır.Realist romanın Batı ölçülerine uygun ilk başarılı örneklerini o vermiştir. Yapıtlarında Fransızca cümle yapısına uygun yeni bir söz dizimi görülür.Yapıtlarında ağır bir dil kullanan Halit Ziya, son dönemlerinde eserlerinin bir bölümünün dilini sadeleştirerek dilde sadeleşme akımına ayak uydurmuştur.”Mai ve Siyah” adlı yapıtında Ahmet Cemil, Servet–i Fünun kuşağını, ideallerini, beklentilerini gerçekler karşısındaki yenilgilerini anlatır. “Kırık Hayatlar” da halk yaşamından izler sunmuş; intihar eden oğlu ile ilgili anılarını “Bir Acı Hikâye”de toplamıştır.
Eserleri
Öykü: Bir Muhtıranın Son Yaprakları , Solgun Demet, Aşka
Dair, Bir Hikaye–i Sevda, Kadın Pençesi, Hepsinden Acı.
Roman: Bir Ölünün Defteri, Mai ve Siyah, Aşk–ı Memnu,Kırık Hayatlar.
Anı: Kırk Yıl, Saray ve Ötesi, Bir Acı Hikâye
Deneme: Sanata Dair I–II–III
Şiir: Mensur fiiirler, Mezardan Sesler.
Tiyatro: Kâbus, Füruzan (adaptasyon)

Mehmet Rauf (1875–1931)
Roman, öykü, mensur şiir türlerinde yapıtlar vermiştir. Edebiyatımızda ilk psikolojik roman olan “Eylül” onun en başarılı yapıtıdır.Mensur şiir türünün en güzel örneğini döneminde vermiştir.Eylül romanında kahramanlar yerlidir. Olaylar çok iyi bilinen semtlerde geçer. Eserdeki kişiler, hayal dünyasında yaşayan, aşk peşinde koşan kişilerdir.
Eserleri
Roman: Eylül, Genç Kız Kalbi, Karanfil ve Yasemin, Böğürtlen, Son Yıldız …
Öykü: Son Emel, Aşkın Tarihi.
Mensur Şiir: Siyah İnciler.

Eylül – Mehmet Rauf
Süreyya karısı Suat’la birlikte babasının evinde oturmaktadır ama ikisi de bu halden memnun değildirler.Babası hem yaşlı, hem dediği dediktir. Bu yüzden her yaz taş ocağına benzeyen bir köye gelirler ve orada vakit geçirirler.Daha sonraları Suat ile Süreyya birlikte mutlu bir şekilde yaşayabilmenin yolunu arar ve bulurlar.Suat Hanım gizlice babasından para isteyip eşi için bir yalı kiralar.Kocası bu duruma çok sevinir.Necip de hem dostları hem de akrabaları olarak Suat ve Süreyya’nın yanına gelir. Süreyya için yelkenle gezmek ve balık tutmak vazgeçilmez bir zevktir.Süreyya bu alışkanlıklarını sürdürürken Suat da Necip’le birlikte piyano çalmaktadır.Başbaşa geçen bu uzun yaz tatilinin sonlarında Necip Bey Suat Hanım’a aşık olduğunu anlar.Bu durumdan kurtulmaya çalışsa da başarılı olamaz. Sonunda çare
olarak onların yanından ayrılmaya karar verir. Giderken de Suat’ın eldivenlerinden bir tanesini izinsiz olarak hatıra olması için alır.Daha sonraları Necip’in tifoya tutulduğu öğrenilir.Süreyya ve Suat buna çok üzülürler.Tehlike devresi geçince Necip’in yanına giderler.Necip hastalığın etkisiyle sinir yorgunluğu içerisindedir. Hacer Necip’in hastalığı sırasında yanında bulunmuş ve o sıralarda Necip’in kendinden geçmiş olduğu sırada yastığının altından bir bayan eldiveni bulmuştur.Hep birlikte hasta hakkında konuşurlarken Necip’in annesi eldiveni gösterir.Suat kendi eldivenini görünce şok olur ve olayı anlar fakat kimseye sezdirmez.O sırada Necip de sapsarı olur, utancından ve çaresizliğinden ne yapacağını bilemez.Necip hastalıktan sonraki iyileşme devresini yalıda geçirilmeye mecbur edilir.Halbuki o,onlardan
kaçmak için uğraşmaktadır.Yaz mevsimi sessiz ve olaysız bir şekilde geçmiştir.Eylül gelince Süreyya konağa gider.Bu gidiş beklenen bir gidiş değildir.Suat bu duruman anlam veremez.Ama Süreyya bir şeyleri sezmiş olduğu için gitmiştir.
Konağa geri dönülür.Necip artık eskisi kadar yalıya gelmemektedir.Hele Hacer’in davranışları,onların her bakışlarından anlam çıkarmaya çalışan tavrı her ikisini de deliye döndürür.Birbirlerini buldukları anda,ister istemez kaybedeceklerdir. Suat kendisinden kalan, Necip’in aldığı eldivenin diğerini de verir. Bunun sebebi ise artık hayatın Suat için yaşamaya değer bir tarafının kalmamasıdır.O gece konakta yangın çıkar. Herkesi bir telaş ve korku alır. Canlarını zor kurtarırlar. Ama Suat ortalıkta yoktur.Süreyya alevlerin içine doğru atılmıştır ve Suat diye inlemektedir.Ancak daha ileri gidip Suat’ı kurtarmaya cesaret edemez.Necip bir haykırışla içeriye fırlar. Hem Necip
hem de Suat çöken tavanın altında can verir.

Hüseyin Cahit Yalçın (1874–1957)
Servet–i Fünun Edebiyatı döneminde roman ve öyküleriyle tanınan, siyasi yönüyle dikkat çeken sanatçı daha sonra siyasi yazılara ağırlık verir.Özlü ve etkileyici bir anlatımı vardır.Hikâye ve romanlarında gözleme değer vermiş, ayrıntılı
betimlemelerinden uzak durmuştur.Batı edebiyatını ve kültürünü savunmuş, “Edebiyat ve Hukuk” isimli makalesi Servet–i Fünun dergisinin kapatılmasına ve topluluğun dağılmasına yol açmıştır.
Eserleri
Öykü: Hayat–ı Muhayyel,Niçin Aldatırlarmış.
Roman: Nadide, Hayal İçinde
Eleştiri: Kavgalarım
Anı: Edebi Hatıralar, Malta Adasında

Ahmet Hikmet Müftüoğlu
Türkçülük ve Yeni Lisan akımlarını benimsemiştir.Öykülerini yerli ve milli konularda,sade,anlaşılır bir dille yazmıştır.Servet–i Fünun hareketinin ortak dil ve üslubunu kullanır.
Eserleri
Roman: Gönül Hanım
Öykü: Haristan ve Gülistan, Çağlayanlar.

NOT:
Tanzimat döneminde Ahmet Mithat Efendi’nin başlattığı “halk için sanat” anlayışını Servet–i Fünun döneminde sürdüren bağımsız sanatçılar vardır.Bu sanatçılar İstanbul halkının yaşamını,Şakirlerini sade bir dille yansıtmış,geniş okuyucu kitlesine seslenmişlerdir.(Hüseyin Rahmi Gürpınar, Ahmet Rasim)

[edebiyat_lys]

[edebiyat_lys]