Yazım Kuralları Konu Anlatımı 2

Yer ve Yön Adlarının Yazımı

Yer ve yön anlamını içeren sözcükler özel isimden önce kullanılırsa büyük harfle, özel isimden sonra kullanılırsa küçük harfle başlar.

Örnek:
– Anadolu’nun kuzeyi ormanlarla kaplıymış.

– Doğu Karadeniz, yurdumuzun en fazla yağış alan yeridir.

İkilemelerin Yazımı

İkilemeyi oluşturan sözcükler ayrı yazılır ve aralarına noktalama işareti getirilmez.

Örnek:
– Yeni işyerine yavaş yavaş alıştı.

Birleşik Sözcüklerin Yazımı

1.Bitişik Yazılanlar
Birleşirken ses türemesi veya düşmesine uğrayan sözcükler bitişik yazılır.

Örnek:
kayıt + olmak → kaydolmak
sabır + etmek → sabretmek
his + etmek → hissetmek
cuma + ertesi → cumartesi
ne + için → niçin

Birleşik sözcükler, birleşme sırasında sözcüklerden biri ya da ikisi gerçek anlamını kaybediyorsa bitişik yazılır.

keçi + boynuzu → keçiboynuzu
gece + kondu → gecekondu
kavun + içi → kavuniçi
akşam + sefası → akşamsefası

2. Ayrı Yazılan Birleşik Sözcükler
Birleşme sırasında ses düşmesi ve ses türemesi olmayan birleşik sözcükler ayrı yazılır.

Örnek:
– hasta olma, hizmet vermek

– terk etmek, karar vermek

Birleşme sırasında sözcüklerden hiçbiri gerçek anlamını kaybetmiyorsa birleşik sözcük ayrı yazılır.

Örnek:

– şeker pancarı, meyve suyu, köpek balığı…

Kısaltmaların Yazımı

 
Kısaltmalarda her sözcüğün ilk harfi, büyük olarak yazılır ve getirilen ekler de kısaltmanın okunuşuna göre olur.

Örnek:

– TDK’nin sözlüğünü aldım.

Ses Olayları ile İlgili Yazım Kuralları

 
Ünsüz yumuşaması kuralına uyulmalı ve gereksiz yere yumuşama yapılmamalıdır.

Örnek:

– kitapı (yanlış), Zonguldağ’ın (yanlış)

– kitabı (doğru), Zonguldak’ın (doğru)

Örnek:
– Sınıfda (yanlış)

– Sınıfta (doğru)

Ünlü düşmesi kuralına uyulmalıdır.

Örnek:
– kayıp oldu (yanlış)

– kayboldu (doğru)

Etmek, olmak yardımcı eylemleri ile oluşturalan bileşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi olduğunda bitişik yazılmalı, herhangi bir ses olayı olmadığında ayrı yazılmalıdır.

Örnek:
– yokolmak (yanlış), his etmek (yanlış)

– yok olmak (doğru), hissetmek (doğru)

Aşağıdaki birleşik fiillerden hangisi ayrı yazılmalıdır?
A) Kahrolmak B) Emretmek C) Varolmak D) Hissetmek

Birleşik fiiller, sözcükler birleşirken ses türemesi ya da ses düşmesi varsa bitişik, yoksa ayrı yazılır. Bu nedenle C seçeneğinde yazım yanlışı yapılmıştır; çünkü iki sözcük birleşirken ses olayı olmamıştır.
Varolmak (yanlış) Var olmak (doğru)
Yanıt C

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?
A) Mustafa Kemal, Atatürk soyadını 1934’de aldı.
B) 29 Ekim 1923’te Türkiye Cumhuriyeti kuruldu.
C) Mehmet Akif Ersoy, 27 Aralık 1936’da İstanbul’da öldü.
D) 12 Mart 1921’de Erzurum düşman işgalinden kurtuldu.

Yazım yanlışı A seçeneğinde yapılmıştır; çünkü “-de” hâl eki sert sessizle biten bir kelimeye geldiğinde sertleşir. Sayılara eklendiğinde de aynı kurala uyulur. Bu nedenle “1934’de” değil, “1934’te” olmalıdır.
Yanıt A

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
A) Mustafa Kemal, 27 Aralık 1919’da Ankara’ya ilk kez gelmişti.
B) Bütün Ankara’lılar, onu karşılamak için yollara dökülmüştü,
C) Seğmenler, seçkin misafirlerini Dikmen sırtlarında karşılamışlardı.
D) Küçük Anadolu kasabası Ankara, tarihi bir gün yaşam

Özel isimlere getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılırken, yapım ekleri ayrılmaz. “Ankara’lılar” değil, “Ankaralılar” olmalı.
Yanıt B

Örnek:

2. Zamir yapan “-ki”
Ek olduğu için kelimeye bitişik yazılır. İsim tam- lamasında tamlananların yerini tutar.

Örnek:
– Ayşe’nin elbisesi daha güzelmiş.

– Ayşe’ninki daha güzelmiş.

3. Bağlaç olan “ki”
Sözcük değeri taşıdığı için ayrı yazılır.

Örnek:
– Buraya geldim ki seni göreyim.
– Varsayalım ki sınıfı geçtin.

“ki” kalıplaşmış bazı bağlaçlarda bitişik yazılır.

Örnek:
hâlbuki, çünkü, oysaki

Ek olan “-ki”, yani sıfat veya zamir türeten “–ki” ünlü uyumlarına uymaz. Ünlüsü kalınlaşmaz veya yuvarlaklaşmaz.

Örnek:
– Duvardaki boyaları kazımak için çok uğraştık.

– Akşamki hüzün yeni yeni geçiyordu

Buna göre, aşağıdakilerden hangisini “A”
çekmecesine yerleştirmelidir?

“Mi”nin Yazımı
“Mi”nin soru eki kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır. Kendisinden önceki sözcüğün son ünlüsüne uyarak “mı, mu, mü” şekillerine girer

Örnek:
– Baban Ankara’dan geldi mi?

– Akşamları erken mi yatarsın?
Kendisinden sonra gelirse, bu ekler “mi” ye bitişik yazılır.

Örnek:

Örnek:
– Bahar geldi mi içim açılır. (zaman)

– Güzel mi güzel bir filmdi. (pekiştirme)

– Düzenli çalıştın mı başarırsın. (koşul)

– Birden onu karşımda görmeyeyim mi? (şaşırma)

– Masadaki kitabı verir misin? (rica)

Burcu, “mi”nin yazımında yanlışlık yapılmış tişörtü sepete atacaktır.

Aşağıdakilerden hangisini sepete atabilir?


“mi” eki soru anlamının dışında da kullanılsa her zaman ayrı yazılmalıdır. Bu nedenle D seçeneğinde “mi”nin bitişik yazılması yanlıştır.
Yanıt D

“De”nin Yazımı

1.Hâl eki olan “-de”
Ek olduğu için isimlerin sonuna bitişik yazılır. Cümleden çıkartılamaz.

Örnek:
– Toplantıda bu konuyu tartıştık.

– Evde bizi beklediğini söyledi.
Hâl eki olan “-de” sertleşmeye uğrayıp “–te,–ta” olabilir.

Örnek:
– Sınıfta, Çiçekte…
2.Bağlaç olan “de”
Sözcük değeri taşıdığı için ayrı yazılır. Cümle- den çıkartılınca cümlenin anlamı daralsa bile bozulmaya uğramaz.

Örnek:
– Sen de beni gördün mü?

– Bu kitabı daha önce de okudum.
Bağlaç olan “de” sertleşmeye uğramaz, “ta, te” şekli yoktur.

Örnek:
– Kutlama için çiçek de aldım.

– Yanına kitap da almış.

Aşağıdaki cümlelerde yer alan “de” lerden
hangisi, kelimeye bitişik yazılmalıdır?
A) Aldığımız kitaplar sen de kalsın.
B) Kardeşim eve de dönmüş olabilir.
C) Okulun bahçesini de ağaçlandırdı.
D) Dün Ahmet’de buraya gelmiş.

B, C ve D seçeneğindeki “de”ler bağlaç olduğu için ayrı yazılması doğrudur. A seçeneğindeki “–de” hâl eki olduğu için kelimeye bitişik yazılmalıdır.
Yanıt A

Ay ve Gün Adlarının Yazımı
Belirli bir tarihi bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar.

Örnek:
– 11 Eylül 2006 Pazartesi günü okullar açılı- yor.

– Önümüzdeki pazartesi tiyatroya gideceğim.

– Onu Nisan’ın 5’inde arayalım.

Şener Öğretmen’in tahtaya yazdığı cümlele- rin hangilerinde ay ve gün adlarının yazımıy- la ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) 1 ve 2 B) 3 ve 4 C) 2 ve 3 D) 1 ve 4

Önünde rakam bulunan ve kesin bir tarihi bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. Bu nedenle 3 ve 4. cümlelerde bir yanlışlık yoktur. Ama 1 ve 2. cümlelerde yazım yanlışı yapılmıştır çünkü ay ve gün adları küçük harfle başlar.
Yanıt A

Tarihlerin Yazımı
Gün ve ay bildiren tarihler değişik şekilde yazılabilir.

Örnek:
– 02.01.2004

– 02/01/2004

– 02 Ocak 2004

Sayıların Yazımı
Sayılar, genelde rakamla yazılır; ama bazı durumlarda yazısıyla da yazılabilir.
Rakamla yazılan sayılara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

Örnek:

Yazıya geçirilmiş sayıların rakamlarını gösteren yapılması için sayıyı oluşturan sözcükler bitişik yazılır.

Örnek:
– Sınava iki yüz otuz kişi girdi.

Çek, senet ve banka işlemlerinde değişiklik yapılması için sayıyı oluşturan sözcükler bitişik yazılır.

Örnek:
Otuzikibinaltıyüzon

“-(i)nci” eki, rakamlardan sonra geldiğinde kesme işaretiyle ayrılır.

Örnek:
– Kuruluşumuzun 13’üncü yılında sizi de aramızda görmek isteriz.

Ege’nin arkadaşına gidebilmesi için üzerinde yazım yanlışı yapılmış yönden gitmesi gerekmektedir.
Buna göre, numaralanmış yönlerin hangisinden gitmelidir?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4

A, C ve D seçeneklerinde yazım yanlışı yoktur. B seçeneğindeyse “ondört” sayısı “on dört” olarak ayrı yazılmalıydı.
Yanıt B

12.Saray, köşk, han, köprü, anıt, kale gibi yapı adlarının bütün kelimeleri büyük harfle başlar.
Örnek: