Tek Yumurta İkizleri

Zigotun bölünmesiyle oluşan blastomerlerin birbirinden ayrılması sonucu iki birey oluşumu gerçekleşir.
Oluşan yavru bireyler genetik özellikler bakımından aynıdır. Kan grubu, cinsiyetleri, DNA larının nükleotid dizilişi gibi…
Bir yumurta ve bir spermin döllenmesiyle oluşmuşlardır.
Anne karnında tek bir plasentadan beslenirler.

Çift (Ayrı) Yumurta İkizleri

Aynı anda iki farklı yumurtanın iki farklı spermle döllenmesi sonucu oluşan iki zigottan meydana gelirler. 
Genotip ve fenotipleri farklı zamanlarda doğan iki kardeşinki gibi farklılık gösterir. Cinsiyetleri aynı ya da farklı olabilir. 
Anne karnında her bir zigot farklı plasentadan beslenir.

ÇÖZÜM: I ve II tek yumurta ikizleridir. Bu nedenle genetik özellikleri tamamen aynıdır. Kan grubu cinsiyetleri aynıdır. Ancak I ve III yada II ve III farklı yumurta ve spermlerin döllenmesiyle oluştuğundan genetik özellikleriyle ilgili kesin bir yorum yapılamaz.
Yanıt A

ÇÖZÜM: Amniyon sıvısı sürüngen, kuş ve memelilerde bulunur.Embriyoyu darbelere karşı korur. Vitellus kesesi embriyonun besin ihtiyacını karşılar. Plasentalı memelilerde embriyonun besin ihtiyacı plesenta aracılığı ile karşılandığı için bu canlılarda vitellus kesesi bulunmaz. Allantoyis embriyonun boşaltım organı olarak görev yapar. Balıklarda, kurbağalarda ve memelilerde bulunmaz. Kabuk dış döllenme yapan balık ve kurbağa yumurtalarında bulunmaz. Koryon zarı bütün omurgalıların yumurtasında bulunur.

Yanıt E

[biyoloji_1_ygs_lys]

• Ön beyinden uzanan optik çıkıntılar içeriye doğru çöker.
• Böylece göz kadehi (optik çukur) oluşur.
• Göz kadehi ilerleyerek başın ön kısmında bulunan deri ektodermi ile temas eder ve göz merceği meydana gelir.
• Mercek iris ile çevrilir.
• Sert tabaka oluşumu gözü dıştan çevreler ve gözün ön kısmında saydam tabakayı (kornea) oluşturur.

ÖRNEK:İnsanda gözün embriyolojik gelişiminde, yapıların birbirini izleyen oluşma sırası aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Önce gelişen yapı Sonra gelişen yapı
A) Retina Optik çukur
B) Optik çukur Optik çıkıntı
C) Baş ektodermi Göz merceği
D) İris Baş ektodermi
E) Göz merceği Optik çıkıntı
1994 ÖSS

ÇÖZÜM: Gözün gelişimi sırasında baş ektodermi gelişir. Göz kadehi ile baş ektoderminin birbiri ile teması sonucunda da göz merceği oluşur.
Yanıt C

[biyoloji_1_ygs_lys]

Doku ve organlar oluşurken embriyonik tabakaların arasındaki etkileşime embriyonik indüksiyon denir.
Spemann adlı bilim insanı semender embriyolarını kullanarak üç deney yapmıştır. Deneyde sinir dokusunun oluşumu araştırılmıştır.
Deney 1
Üst ektoderm çıkarılır. Çıkarılan bu ektoderm doku kültürüne konur ve canlı kalması sağlanır. Doku kültüründeki bu ektodermde ve ektodermi çıkarılan embriyoda sinir sisteminin gelişmediği görülür.
Sonuç: Ektoderm sinir sistemi oluşturması için embriyoya bağlı kalmalıdır.

Deney 2
Embriyonun sadece sırt mezodermi çıkarılır ve ektodermi bırakılır.
Embriyoda yine sinir sisteminin oluşmadığı görülür.
Sonuç: Ektoderm sinir sistemini oluştururken mezoderm ile etkileşir

[ad1]
Deney 3
İki semender embriyosu kullanılır.
1. embriyonun sırt mezodermi ve 2. embriyonun karın mezodermi çıkarılır. 1. embriyodan çıkarılan sırt mezodermi, 2. embriyonun karın mezoderminin yerine konur.
1. embriyoda sinir sistemi oluşmaz. 2. embriyoda iki tane sinir sistemi oluşur.
Sonuç: Ektoderm ve sırt mezoderminin etkileşimi ile sinir sistemi oluşur.

ÖRNEK: Aşağıdakilerden hangisi embriyonik indüksiyonu incelemek amacıyla yapılan bir deney değildir?
A) İki blastomerli evrede hücrelerden birini öldürme
B) Sırt mezodermini kesip embriyodan ayırma
C) İki blastomerli evrede hücreleri canlı olarak birbirinden ayırma
D) Optik çıkıntılarla ektoderm arasına bir plak koyma
E) Bir spermanın çekirdeğini çıkarıp, bunu çekirdeği çıkarılmış bir yumurtaya aşılama
1992 ÖSS

ÇÖZÜM: Embriyonik tabakaların birbirini etkileyerek nasıl organlar ve sistemler olarak farklılaştığını incelemek için yapılan çalışmalarla embriyonik indüksiyon araştırılabilir. Sperm
henüz embriyo oluşumuna katılmamış bir hücredir. Embriyonik indüksiyon incelenemez.
Yanıt E
[ad2]
ÖRNEK: Omurgalı bir hayvanın sinir borusu gelişimindeki embriyonik indüksiyonla ilgili olarak Spemann’ın yaptığı deneylerin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sinir borusu üç embriyonik tabakanın katılmasıyla oluşur.
B) Değişik bölgelerdeki üç parça sırt ektodermi aşılanmış bir embriyoda üç adet sinir borusu gelişir.
C) Sinir borusu geliştikten sonra mezoderm tabakası oluşur.
D) Karın mezoderminin üzerine aşılanan sırt ektoderminden sinir borusu gelişir.
E) Altında sırt mezodermi bulunan ektodermden sinir borusu gelişir.
1991 ÖSS

ÇÖZÜM: Spemann yaptığı deneyler sonucunda; sırt mezoderminin ektoderm tabakasını etkileyerek sinir borusu oluşumuna katkıda bulunduğunu göstermiştir.
Yanıt E

[biyoloji_1_ygs_lys]

Embriyo başlangıçta besin ve oksijen ihtiyacını difüzyon ile sağlar. Embriyo uterusa ulaştıktan sonra plasenta oluşur. Gebeliğin ilk haftalarında koriyon zarı uterus dokusu içine uzayarak villus uzantılarını oluşturur. Villuslarda bol miktarda kılcal damar bulunur. Kılcal damarlar sayesinde beslenme yüzey alanı artmış olur. Villuslar ve uterus duvarlarının dokuları plasenta adını alır. Plasenta, amniyon zarı, allantoyis zarı ve vitellus kesesinden oluştuğu göbek bağı ile embriyoya bağlıdır. Göbek bağı yapısında atar damar ve toplar damar bulunur.
Embriyodan plasentaya giden atar damar, embriyoda meydana gelen artıkları, üre ve karbondioksiti taşır. Anne kanındaki besin ve oksijen ise göbek bağındaki toplar damar ile embriyoya ulaşır. Anne ile embriyonun kanı birbirine karışmaz. İkisi arasındaki madde alış verişi pasif ya da aktif taşıma ile gerçekleşmektedir.

ÖRNEK: Aşağıdaki canlılardan hangisinin sindirim sistemi, embriyonik gelişim evresinde işlem yapmaz?
A) Kurbağa B) Yunus C) Kertenkele D) Leylek E) Köpekbalığı
1997 ÖSS

ÇÖZÜM: Plasentalı memelilerde embriyo gelişimi ana vücudunda olmaktadır. Embriyo ihtiyacı olan besini anneden hazır alır. Bu nedenle embriyonun sindirim sistemi çalışmaz.
Yunus, memeli olduğu için embriyonik gelişiminde; solunum ve sindirim sistemleri çalışmamaktadır.
Yanıt B

[biyoloji_1_ygs_lys]

Embriyonik gelişme dört grupta incelenir.
1. Segmentasyon
2. Gastrulasyon
3. Nörolasyon
4. Organogenez

1. Segmentasyon

Yumurta ile spermin döllenmesinden sonra oluşan zigot hızlı bir şekilde mitoz bölünmeler geçirir. Bu şekilde oluşan her bir hücreye blastomer denir.
Blastomer sayısı artarken hücrelerin büyüklüğü azalır. Zigotun hacmi ise değişmez. Fakat bölünürken besin tüketildiği için ağırlık azalır.
Zigot bir kez bölündüğünde ikili blastomer oluşur. Bir kez daha bölündüğünde dörtlü blastomer oluşur. Bu şekilde mitoz bölünmeler devam ederken çok sayıda (32 – 64 blastomer) blastomer morula adı verilen yapıyı oluşturur. Morula evresindeki embriyo başlangıçtaki zigottan daha hafiftir. Moruladaki hücreler kenarlara doğru hareket ederek içi sıvı dolu, tek sıra hücrelerle çevrili küre şeklindeki yapıya dönüşür. Bu yapıya blastula denir. İçindeki sıvıya blastosöl sıvısı denir.

Blastula evresinde farklılaşma olmaz. Hücreler birbirinin aynısıdır. En dışta bulunan tek sıra dizili hücreler ektoderm tabakasını oluşturur.
[ad1]

2. Gastrulasyon

Blastula evresinin ardından bir grup hücre içe doğru çökmeye başlar. Bu şekilde ilk sindirim boşluğu arkenteron oluşur. Embriyo artık iki tabakalıdır. Dışta ektoderm içte ise hücrelerin çökmesiyle oluşan ikinci tabaka endoderm bulunur. Ektoderm ve endodermden ayrılan hücreler farklılaşarak üçüncü bir tabakayı mezodermi oluşturur. Mezodermin gelişmesiyle oluşan ikinci vücut boşluğuna (karın boşluğu) sölom (gastrosöl) denir. Bu evredeki yapıya gastrula, gastrula oluşumuna da gastrulasyon (tabakalaşma) denir. 
Sünger ve sölenterler ektoderm ve endoderm tabakalarından oluşur. Bu canlılarda mezoderm tabakası bulunmaz. Yassı solucanlardan itibaren diğer tüm hayvanlarda mezoderm tabakası bulunmaktadır.

3. Nörolasyon

Embriyo yapısı bir disk şeklindeyken notokard denilen sırt ipliği oluşur. Notokard mitoz bölünmelerle nöral levhayı oluşturur. Nörol levha içeri çöker ve nöral tüp oluşur.Nörol tüpün geniş kısmından beyin, dar kısmından ise (omurgalılarda) omurga oluşur. Sinir dokusunun ve sinir sisteminin gelişmesini sağlayan farklılaşma evresine nörolasyon denir.

4. Organogenez

Embriyo tabakalarından organ sistemlerinin meydana gelmesine organogenez denir. Organogenezde hücre bölünmesi, hücre göçü ve hücre farklılaşması gibi olaylar sonucu organlar meydana gelmektedir. Hücrelerde genler aynı olmakla birlikte artık gen faaliyeti farklılık göstermektedir. Hücreler arasında kümeleşme ve karşılıklı etkileşim, bazen hücre ölümleri organogenezde etkilidir (el ve ayak parmakları oluşurken hücre ölümleri görülür).

[ad2]
ÖRNEK: İnsanın normal gelişme ve çoğalma evrelerinde, I. Zigotun bölünmeye başlaması
II. Yumurta hücresinin oluşumu
III. Sperm hücresinin oluşumu
IV. Gastrula (üç tabakalı embriyo) oluşumu
V. Blastula (içi sıvı dolu top görünümlü embriyo) oluşumu
olaylarından hangilerinde mayoz bölünme gerçekleşir?
A) I veII B)II veIII C)IV ve V D) I, II ve III E) I, IV ve V
1999 ÖSS

ÇÖZÜM: İnsanlarda gamet oluşumu sırasında mayoz bölünme gerçekleşir. Yumurta ve sperm gametlerinin oluşumu mayozla sağlanır. Zigotun bölünmeleri, blastula ve gastrula
evrelerindeki bölünmeler mitoz bölünmeyle gerçekleşir.
Yanıt B

[biyoloji_1_ygs_lys]

Ovipar Olanlar

İç döllenme, dış gelişme görülür. Örneğin Kuş ve sürüngenler.

Ovovivipar Olanlar

Döllenmiş yumurta, ana vücudundan bağımsız olarak vücut içinde gelişir. Besin ihtiyacını anneden değil, yumurtadaki vitellustan sağlanır. Anne koruyucudur. Örneğin Köpek balığı, lepistes balığı

Vivipar Olanlar

İç döllenme, iç gelişme görülür. Örneğin Plasentalı memeliler.

Embriyonik Örtüler

1. Koruyucu Örtü

En dışta yer alan örtüdür. Balık ve kurbağalarda çok incedir. Kuş ve sürüngenlerde ise CaCO3 ile kaplı kabuk yapısı bulunur. Kabuk diğer embriyonik örtüleri dış etkilerden korur. Kabukta yer alan gözenekler gaz alış – verişine yardımcı olur.

2. Koriyon Zarı

Kabuğun altında bulunur. Embriyoyu ve diğer embriyonik örtüleri korur. Dış ortam ile embriyo arasında gaz alış –verişini sağlar. Memelilerde farklılaşarak plasenta ve göbek bağını oluşturur.

3. Amniyon Zarı

Embriyoyu saran içi sıvı dolu zardır. İçindeki sıvıya amniyon sıvısı denir. Amniyon sıvısı, embriyoyu sarsıntılara, çarpmalara karşı korur. Ayrıca ısı farkından etkilenmesini önler. Balık ve kurbağalarda bulunmaz.

4. Allantoyis Kesesi

Embriyonun sindirim borusunun dışarıya doğru uzaması yla oluşmuştur. Amniyon ve koriyon arasında bulunur. Embriyonun boşaltım artıklarının toplandığı yerdir. Koriyon ile birlikte gaz alış – verişini sağlar. Balık ve kurbağalar suda yaşadıklarından artık maddeleri difüzyonla suya bırakabilirler. Bu nedenle balık ve kurbağ alarda allantoyis bulunmaz. Plasentalı memelilerde de körelmiştir. Artık maddeler plasenta aracılığıyla ortamdan uzaklaştırılır.

5. Vitellus Kesesi

Embriyonun besin ihtiyacını karşılayan kesedir. Kurbağalarda vitellus normal fakat embriyonun gelişimi için yetersiz, balıklarda normal, kuş ve sürüngenlerde bol miktarda bulunur. Memelilerde çok az bulunur. Memelilerde embriyo anne tarafından beslenir.

Amniyon kesesi, amniyon sıvısı, koriyon zarı karasal adaptasyonlardır. Sürüngen, kuş ve memelilerde ortak olarak bulunur

ÖRNEK: I. Embriyonun amniyon örtüsüyle korunması
II. Embriyonun atık maddelerinin allantoyis kesesinde toplanması
III. Vitellus kullanılarak embriyonal gelişimin ana bireyin üreme kanalında tamamlanması
Yukarıdaki özelliklerden hangileri kuşların ve memelilerin filogenetik sınıflandırmada aynı grup altında toplanmasını sağlayan kanıtlardır?
A) YalnızI B)YalnızII C)Yalnız III D) I ve II E) II ve III
1998 ÖYS

ÇÖZÜM: Embriyonun amniyon örtüsüyle korunması kuş ve memelilerde ortaktır. Allantoyis kesesi ise kuşlarda bulunur,
memelilerde körelmiştir. Plasentalı memeliler besin ihtiyacını plasenta ile karşılarken, kuşlar besin ihtiyacını vitellustan sağlar ve gelişimini dış ortamda tamamlar.
Yanıt A

ÖRNEK: Kuşlarda;
I. Yumurta kabuğu
II. Koriyon
III. Amniyon
IV. Vitellus kesesi
V. Allantoyis
örtülerinden hangileri embriyo gelişimiyle oluşan koruyucu örtülerdir?
A) I veII B)I ve V C)II ve III D) III ve IV E) IV ve V
1996 ÖSS

ÇÖZÜM: Yumurta kabuğu döllenmemiş yumurtada da bulunur. Vitellus besin sağlar, allantoyis artık maddeleri depolar. Amniyon ve koriyon ise embriyo oluşumundan sonra görülen
koruyucu örtülerdir.
Yanıt C

[biyoloji_1_ygs_lys]

Eşeyli üreyen hayvanlarda gelişme evrelerinin görülmesinden önce, gamet oluşumu (gametogenez) ve döllenme gerçekleşmektedir. Gamet oluşumu tamamlandıktan sonra, yumurta ve sperm hücreleri döllenir. Döllenme, meydana geldiği yere göre dış ve iç döllenme olmak üzere iki grupta incelenir.

Dış Döllenme

Yumurta ve spermin birleşmesi suda gerçekleşir. Gametlerin oluşum ve suya bırakılma zamanları aynıdır. Gametlerin suda döllenme şansını arttırmak için bol sayıda yumurta ve sperm üretilir. Gametler genelde durgun sulara bırakılır. Dış döllenme ile çoğalan canlılarda çiftleşme organı gelişmemiştir.Yavru bakımı görülmez. Yumurta küçük ve kabuksuzdur.
Embriyo besin ihtiyacını yumurta içindeki vitellüsten sağlar. Gaz alış – verişi ve artık maddelerin atılması ise difüzyonla sağlanır. Dış döllenme balıklarda (köpek balıkları hariç), kurbağalarda görülür.

İç Döllenme

Yumurta ve sperm dişi bireyin vücudunda yumurta kanalında birleşir. Özelleşmiş çiftleşme organları vardır. Spermler, çiftleşme organları ile dişi üreme kanalına geçer. Döllenme burada olur. Böylece yumurtalar ve spermler dış ortamın olumsuz etkisinden korunmuş olur. İç döllenme yapan canlılarda yumurta sayısı azalmıştır. Sperm sayısı ise fazladır. Döllenme şansı yüksektir. Karada yaşayan tüm hayvanlarda (Böcek, sürüngen, kuş, memeli…) ve bazı su canlılarında (Köpek balıkları, bazı akvaryum balıkları) görülür.

Dış Gelişme

Balık ve kurbağalarda suda döllenme olduktan sonra döllenmiş yumurta gelişimi suda devam etmektedir. Yavru gelişimini suda tamamlar. Yumurta içindeki vitellus embriyonun besin ihtiyacını karşılar. Kurbağalarda gelişim için vitellustaki besin yeterli değildir. Bu nedenle yavru gelişimini tamamlayamadan yumurtadan çıkar. Suda yosunlarla beslenerek gelişimini
sürdürür. Bu evredeki kurbağa yavrusuna iri baş (larva) denir. Larva bir süre sonra farklılaşır. Kuyruk kopar, solungaç yarıkları kapanır, akciğerleri gelişir. Ergin hale geçer.

Yumurtadan çıkan bireyin bir süre sonra farklılaşarak, ana bireye benzer hale gelmesi (ergin birey) sürecsine başkalaşım (metamorfoz) denir. Kurbağa ve böceklerde görülür.
Kuş ve sürüngenlerde ise döllenme içeride olur ancak döllenmiş yumurta gelişimini dışarıda tamamlar. Döllenmiş yumurtalar dış ortama bırakıldığından kara ortamına uyum sağlayan özelliklere sahiptir (yumurtanın dış kısmında bulunan kabuk gibi).

İç Gelişme

Döllenmiş yumurtanın gelişimini ana vücudunda tamamlamasıdır. Memelilerde görülür. Ancak bazı memelilerde farklı gelişim evreleri görülmektedir.

Plasentalı Memeliler

Embriyo uterus duvarına tutunur. Göbek bağı ve plasenta oluşur. Embriyonun beslenmesi O2 ve CO2 değişimi bu yapılar sayesinde gerçekleşir.
NOT: Embriyonun gelişimi sırasında solunum ve sindirim sistemleri çalışmaz. Embriyonun belirli evrelerinden sonra ise dolaşım, endokrin ve sinir sistemlerinin çalıştığı görülmektedir.

Gagalı Memeliler

Bol vitellüse sahip döllenmiş yumurta dış ortama bırakılır. Gelişim dışarıda tamamlanır. Yavru yumurtadan çıktıktan sonra anne sütüyle beslenir (platipus, ornitorenks).

Keseli Memeliler

Vitellus az olduğundan yumurtadan çıkan yavrular kese denilen kısımda yer alan süt bezlerinden beslenerek gelişimlerini tamamlar.
Örneğin
Kanguru, keseli sincap.

ÖRNEK:I. Embriyonun gelişmesi
II. Mayoz bölünmenin oluşması
III. Gametlerin olgunlaşması
IV. Döllenmenin sağlanması
olaylarından hangileri, omurgalı hayvanların tümünde üreme organlarında gerçekleşir?
A) I veII B)I veIII C)I ve IV D) II ve III E) II ve IV
1991 ÖYS

ÇÖZÜM: Embriyonun gelişimi bazı canlılarda vücudun dışında gerçekleşmektedir (balık, kurbağa gibi). Döllenme de suda yaşayan canlılarda (balık ve kurbağalarda) dış ortamda
olmaktadır. Oysa, gamet oluşumu (gametogenez), gametlerin olgunlaşması, mayoz bölünme tüm omurgalılarda üreme organlarında gerçekleşir.
Yanıt D

Örnek: Hayvanlarda dış döllenme ile ilgili uyum aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çok sayıda yumurta ve spermanın meydana gelmesi
B) Çiftleşme organlarının gelişmesi
C) Dişilerde döl yatağının oluşması
D) Yumurtalama zamanları arasındaki sürenin uzaması
E) Yavru bakımının gelişmesi
1988 ÖYS

Çözüm: Dış döllenme yapan canlılarda gametlerin karşılaşamaması, bazı hayvanlara yem olması gibi olumsuzluklara karşı döllenme şansını arttırmak amacıyla çok sayıda yumurta ve sperm oluşturulmaktadır.
Yanıt A

[biyoloji_1_ygs_lys]

Oksin

Hücre bölünmesi, hücre farklılaşması, hücre büyümesini sağlar. Bitkinin boyca uzamasını, simetrik ya da asimetrik büyümesini sağlar. Diğer bitkisel hormonların etkisiyle de yaprak dökümü, çiçek açma, meyve verme gibi olaylarda da etkilidir.

Örneğin
Yaprak dökülmesinde etilen ve oksin beraber etkilidir. Oksinin azalması yaprak dökülmesine yol açar. Oksin hormonu, bitki büyümesine en etkili hormondur.
Oksinin ışığın ters yönünde yoğunlaştığı ya da ışığın olduğu kısımda inaktif olduğuna dair görüşler vardır. Böylece ışığın geldiği kısma doğru yönelme gerçekleşmektedir.

Giberellin

Tohum çimlenmesine uyarıcı etki yapar. Meyve ve tohumlarda bol miktarda bulunur. Bazı bitkilerde gövde uzamasını ve meyve büyümesini hızlandırır. Hücre bölünmesinde
ve soymuk borusu (şoem) hücrelerinin farklılaşmasında etkilidir.

Sitokinin

Tomurcuk gelişmesi, tohum çimlenmesi, yaprakların geç yaşlanması gibi olaylarda görev alır. Hücre bölünmesi, hücre büyümesi, kloroplast gelişimi ve yumru oluşumunda etkilidir. Sitokininler ve giberellinler daha çok erken gelişme döneminde etkili olurken; oksinler gelişmeden sonra etkili olmaktadır.

Absisik Asit

Uygun olmayan koşullarda tohumun çimlenmesini engelleyerek, uyku halini (dormansi) sağlar. Gelişmeyi durdurucu bir etkiye sahiptir. Kloroplastlarda sentezlenir. Stomaların kapanmasını uyarır ve böylece su kaybını azaltmış olur.

Etilen

Yaprak dökümü ve meyve olgunlaşmasında etkilidir. Kökün büyümesini engeller. Yaşlanmayı düzenler. Çiçeklerin solmasına yol açar. Bu hormon üretildiği yerde etkilidir.

Örnek: I. Absisik Asit – Yaprak dökümü
II. Sitokinin – Tomurcuk gelişimi
III. Etilen – Meyve olgunlaşması
Yukarıda verilen bitkisel hormonlar ve görevleriyle ilgili olarak hangilerinde yanlış eşleştirme yapılmıştır?
A) YalnızI B)YalnızII C)Yalnız III D) I ve II E) II ve III

Çözüm: Absisik Asit tohum çimlenmesini engeller. Yaprak dökümünde etilen hormonu ve oksinin az salgılanması etkilidir.
Sitokinin tomurcuk gelişiminde, etilen meyve olgunlaşması ve yaprak dökümünde rol oynar.
Yanıt A

[biyoloji_1_ygs_lys]

Bitkilerde gelişme ve büyüme, zigot oluşumundan sonra başlar ve yaşam boyu devam eder. Bitkilerde eşeyli ve eşeysiz üreme şekilleri görülebilir. Bazı bitkiler vejetatif üreme ile çoğalır. Bazen bir dal parçasından, yapraktan, sürgün gövdeden ya da patateslerdeki gibi gözlerden eşeysiz üreme gerçekleşebilir. Birbirinin aynısı yeni bitkiler elde edilir. Sporla çoğalan bitkilerde (eğrelti otları, kara yosunları…) spor keselerinin çatlayıp sporların etrafa yayılmasıyla sporlar çimlenir ve (n) kromozomlu gametofit bitkiler oluşur.
Gametofit bitkiler gerçek bitkiye benzemezler. Gametofitlerden mitozla oluşturulan gametlerin döllenmesiyle (2n) kromozomlu zigot oluşur. Zigot gelişimiyle sporofit bitki meydana gelir. Sporofit (2n) kromozomludur (Diploit).
Eşeyli üreyen bitkilerde üreme tohum ile sağlanır. Gelişme tohum içinde başlar ve tohumun çimlenmesiyle devam eder.
Tohum içinde embriyo; çenek (kotiledon), embriyonik kök (hipokotil), embriyonik gövde (epikotil) ve besi dokusu (endosperm) yapılarını bulundurur. Embriyo besin üretemez heterotroftur. Besin ihtiyacını endospermden karşılar.

Tohumun Çimlenmesi

Tohumun uygun ortam şartları sağlandığında yeni bitkiyi oluşturmasına çimlenme denir. Ortamda yeterli miktarda su, sıcaklık ve oksijenin bulunduğu koşullarda çimlenme gerçekleşir.

Çimlenme İçin Gerekli Olanlar

Nem

Sıcaklık

Oksijen
Çimlenme Sırasında
Tohum içine su girişi olur, embriyo ve endosperm su alarak şişer. Tohum kabuğu çatlar. Embriyonik kök dışarıya doğru uzar. Embriyonik kök yerçekimi doğ rultusunda büyür ((+) geotropizma) 
Daha sonra embriyonik gövde toprak üstüne çıkar ve gelişir. Gövde yerçekimine zıt yönde büyür ((–) geotropizma) 
Tohumda O2 tüketimi, mitoz bölünme hızı ve sıcaklık artar.
Besi doku (endosperm) azalır. Tohumun kuru ağırlığı zamanla azalır.
Embriyonik kökten, gerçek kökler oluşur.
Embriyonik gövdeden, bitkinin gövde ve yapraklarıoluşur. Yaprakların oluşmasıyla fotosentez yapılır.Artık çeneklere ihtiyaç kalmamıştır. Dikotiledon bitkilerde çenekler zamanla kuruyup dökülür. Monokotiledon bitkilerde ise çenekler toprak altında kalır.

Bitkilerde büyüme sınırsızdır. Kök, gövde, dal uçlarında sürgen (meristem) doku bulunmaktadır. Bitkinin boyca büyümesini sağlayan meristem dokuya, primer meristem denir. Bitkisel dokuların bölünme yeteneğini kaybedenleri de meristem doku tarafından oluşmaktadır (Parankima,Destek, Salgı, İletim, Koruyucu dokular).
Bitkilerde kök ve gövdenin enine kalınlaşmasında ise sekonder meristem doku görevlidir. Sekonder meristem çok yıllık bitkilerde ilkbahar ve sonbahar aylarında bölünerek enine büyümeyi sağlar.
Sekonder meristem içe doğru bölünerek iç kambiyumu, dışarıya doğru bölünerek dış kambiyumu oluşturur. İç kambiyum yaş halkalarını, dış kambiyum ise mantar dokuyu oluşturur.

Örnek: Çimlenmekte olan bir tohumda, fotosentez yapana kadar geçen süreçte, aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmez?
A) Mitoz bölünme B) Besin depolama C) Hücresel farklılaşma D) Enerji üretimi E) Enzim faaliyeti
2007 ÖSS
Çözüm: Çimlenmekte olan bir tohum endospermdeki besini kullanarak beslenmektedir. Gerçek yapraklar oluşana kadar fotosentez gerçekleşmez. Fotosentez yapılmadığına göre
besin üretimi ve besinin depolanması gerçekleşmez.
Yanıt B

Örnek: Çimlenmekte olan bir bitki, aşağıdakilerden hangisi gerçekleşinceye kadar tohumunda bulunan çeneklerde depolanmış besini kullanır?
A) Kök hücrelerinin solunum yapmaya başlaması
B) Büyüme hormonlarının salgılanmaya başlaması
C) Tohumun su alması sonucunda kabuğunun çatlaması
D) Emici tüylerin oluşup, topraktan su almaya başlaması
E) Bitkinin kendine yeterli fotosentez yapmaya başlaması
1988 ÖYS

Çözüm: Çimlenmekte olan bitki, yaprak oluşup fotosentezle yeterli besin üretilene kadar, çeneklerde depolanan besini kullanmaktadır.
Yanıt E

[biyoloji_1_ygs_lys]

Eşeyli üreyen canlılarda (n) kromozomlu yumurta ve sperm hücresi birleşerek (2n) kromozomlu zigotu meydana getirir. Bu olaya döllenme denir. Döllenmenin ardından birey oluşana kadar geçen aşamalara gelişme denir.
Canlılarda gelişme; hücre bölünmesi, büyüme ve farklılaşma olmak üzere üç grupta incelenir.

1. Hücre Bölünmesi

Zigot oluştuktan sonra mitoz bölünmeler başlar. Canlının yaşamı boyunca devam eder. Bazı dokularda mitoz hızı yüksek, bazılarında yavaştır. Bazı dokularda ise mitoz yeteneği kaybolabilir.

2. Büyüme

Canlılarda madde miktarının artması olayıdır. Böylece hücre bölünmeleri ve büyümesi ile hücre sayısı artmış olur. Büyüme hızı belli yaş evrelerinde daha hızlıdır. Bitkiler meristem dokuları sayesinde yaşamları boyunca büyümeye devam ederken hayvanlarda büyüme belli bir zaman sonra durmaktadır.

3. Farklılaşma

Zigotun bölünmesiyle oluşan hücreler bir süre sonra genetik yapıları değişmeden, şekil ve görev bakımından değişikliğe uğrar.

Örneğin
Kas, sinir, karaciğer hücreleri aynı kalıtım materyalini taşınmasına karşın şekilleri ve görevleri farklılaşmıştır.
Yapı ve görev bakımından benzer olan hücreler dokuları, dokular organları, organlar sistemleri, sistemler de organizmayı (canlıyı) oluşturur. Bu şekildeki oluşuma organizasyon denir.

Örnek:İnsan embriyosunun normal gelişiminde,
I. Mitoz
II. Mayoz – I ve mayoz II
III. Farklılaşma
olaylarından hangileri görülür?
A) YalnızI B)YalnızII C)I ve II D) I ve III E) II ve III
2004 ÖSS

Çözüm: İnsan embriyosunun normal gelişiminde mitoz bölünmeler, büyüme ve farklılaşma süreçleri gerçekleşir. Ancak mayoz I ve mayoz II eşey hücrelerinin (yumurta – sperm hücreleri) oluşumunda görülür.
Yanıt D

[biyoloji_1_ygs_lys]