• Nem ve yağış yeryüzündeki su dolaşımı denilen döngünün parçasıdır. Atmosferdeki su buharının artması okyanus, deniz, akarsu, göl, baraj gibi su kütlelerinin sıcaklık yardımıyla buharlaşması sonucu gerçekleşir. Buharlaşma yeryüzündeki su kütlelerinin atmosfere karışmasıdır.
• Suyun yeryüzü ile atmosfer arasında yer değiştirmesine hidrolik çevrim veya su döngüsü denir. Yani yeryüzündeki su buharlaşarak atmosfere karışır ve yağışları oluşturur.
• Böylece su yeryüzüne tekrar geri dönmüş olur.
• Atmosferdeki nem genel olarak ovalarda, kıyılarda, yazın ve gündüz fazla olurken dağlık alanlarda, iç kesimlerde, kışın ve gece daha az olur.

Buharlaşmaya etki eden faktörler

Sıcaklık: Buharlaşmayla sıcaklık doğru orantılıdır. Gün içinde öğle vakitleri yıl içinde ise yaz aylarında en fazla buharlaşmanın olduğu anlardır. Sıcaklığın azaldığı Zamanlarda buharlaşmada azalır.
Bağıl Nem: Buharlaşma bağıl nem ile ters orantılıdır.
Rüzgar: Rüzgarın şiddeti buharlaşmayı olumlu yönde etkileyerek arttırır.

Su kaynakları: Buharlaşacak olan yüzey ne kadar büyük olursa buharlaşmada o kadar kuvvetli ve çok olacaktır. Ancak su kaynağının çok büyük olması sıcaklık olmazsa bir değer ifade etmez.
Örneğin; Kutup bölgelerinde bol su kaynağı vardır ancak sıcaklık düşük olduğundan buharlaşma miktarı çok azdır.
Bitki örtüsü: Bitkilerin üzerindeki su zerrecikleri buharlaşmayı olumlu etkiler ve katkıda bulunur.
Havanın nem miktarı: Hava kütlesinin içinde nem miktarı ne kadar çok olursa buharlaşma o kadar az olur. Nemin az olduğu yerlerde ise buharlaşma miktarı çoktur.
Çünkü; havanın neme ihtiyacı vardır.
Enlem: Ekvatordan kutuplara doğru genel olarak sıcaklık azaldığı için buharlaşma azalır.

• Atmosferdeki su buharı mutlak nem maksimum nem ve bağıl (Oransal, nisbi) nem olmak üzere 3’e ayrılır:

a. Mutlak Nem: 1m3 havanın içinde var olan nem miktarıdır. Mutlak nem sıcaklık ile doğru orantılıdır. Nem higrometre denilen aletle ölçülür ve gr/m3 olarak ifade edilir.
Kıyı bölgelerinde buharlaşmanın artışı mutlak nem miktarının artmasına neden olur. Sıcaklık doğrudan buharlaşmayı arttırdığı için mutlak nem miktarıda artar. Dünya’da mutlak nemin en fazla olduğu yerler ekvator çevresidir.

• Çöl ve karasal bölgelerde sıcaklık fazla olmasına rağmen buharlaşacak su kütlelerinin azlığı mutlak nemin az olmasına neden olmuştur.

Mutlak nem;
– Deniz kenarlarında çok, iç kesimlerde azdır.
– Ekvatoral bölgede çok, kutuplarda azdır.
– Vadilerde çok, yüksek yerlerde azdır.
– Ormanlık alanlarda çok, bozkırlarda azdır.
– Yaz döneminde çok kış döneminde azdır.

b. Maksimum (Doyuran) Nem (Doyma noktası): 1m3 havanın taşıyabileceği su buharının gram cinsinden değeridir. Sıcaklık ile maksimum nem doğru orantılıdır. Isınan hava genişleyeceğinden maksimum nemi de artar.

Maksimum nemin en fazla olduğu yerler sıcaklık ortalamasının en yüksek olduğu tropikal çöllerdir. Bu çöllerde sıcaklık maksimum nemi arttırmış ancak su azlığı ve buharlaşma mutlak nemin azalmasına neden olmuştur.

Nem açığı: Maksimum nemin fazla mutlak nemin az olduğu yerlerde görülen olaydır. Hava’nın nem açığı büyüdükçe yağış olasılığı azalır. Nem açığının azalması için temel şart havanın soğumasıdır.
c. Bağıl (Nisbi,oransal) Nem: Belli sıcaklıktaki hava kütlesinin mutlak neminin maksimum nemine olan yüzdelik oranıdır.

formülüyle gösterilir.

Bağıl nem bir bölgedeki yağış olasılığını ifade etmektedir.Bağıl nem ne kadar yüksek olursa yani % 100’e yakın olursa yağış olasılığıda fazla olur. Bir bölgede yağışın olması için bağıl nemin % 100’ü aşması gerekir ve havanın doyması gerekir.
Bağıl nem sıcaklık ile ters orantılıdır. Havanın bağıl nemi arttıkça bulutluluk oranı ve yağış oluşumu hızlanır. Ekvator’da hava sıcaklığı yüksek olmasına rağmen bağıl nem oranı yüksektir. Bu durumun sebebi, mutlak nem miktarının yüksek oluşudur. O nedenle bağıl nem mutlak nem ile doğru orantılıdır. Ancak bu durum sadece Ekvator çevresinde görülebilir.
Bağıl nemin yüksek olduğu yerler;
– Ekvator ve çevresi (Termik Alçak Basınç)
– 60° enlemlerinde okyanusların batı kıyıları (Dinamik Alçak Basınç ve okyanus akıntısı )
– Kutuplar ve çevresi (Havanın soğuması)

Yoğunlaşma ve yağış

Havadaki subuharının soğumayla beraber katı veya sıvı hale geçmesine yoğunlaşma, yoğunlaşan hava kütlesinin ise yeryüzüne ulaşmasına yağış denir.
Yoğunlaşmanın ve yağışın başlaması havanın nem bakımından doymasına bağlıdır. Havadaki nem miktarı %100’e ulaştığında doyma noktasına ulaşmıştır. Doyma noktası aşıldığı anda nem yeryüzüne katı veya sıvı halde düşer buna da yağış denir.

Yoğunlaşma çeşitleri

1. Bulut: Bağıl nemin artması ve %100’e yaklaşması sonucu havadaki su buharı su zerrecikleri halinde yoğunlaşarak bulutları oluşturur. Bulutlar oluştukları yere gör üçe ayrılır:

UYARI: 0°C’nin altında gerçekleşen yoğunlaşma şekilleri; kırağı, kırç, kar ve doludur. 0°C’nin üstünde gerçekleşenler; çiy, sis ve yağmurdur. Çiy, kırağı, kırç yeryüzünde gerçekleşirken diğerleri troposferde oluşuR.

[cografya_ygs_hazirlik]

Azot canlılar için önemlidir, protein ve DNA’nın bileşenlerindendir. Ayrıca topraktaki verimi büyük ölçüde etkiler. Azotun asıl kaynağı atmosferdir.

Doğada Azotun Dolaşımı

1. Atmosferde yıldırım ve volkanik faaliyetler sırasında ortaya çıkan elektrik boşalmaları sonucunda oksijen ile birleşerek nitrit ve nitratlara dönüşür. Yağışlarla toprağa girerek bitkiler tarafından kullanılır.
2. Topraktaki bazı bakteriler tarafından bağlanarak nitrata dönüşür.
3. Bitkiler topraktaki nitratları alır ve yapılarına katarlar.
4. Besin zinciri ile diğer canlılara geçerler.
5. Ölen bitki ve hayvanlar ayrıştırıcılar tarafından parçalanır, böylece döngüye katılır.

Hidroelektrik potansiyel

Ülkeler ihtiyaç duydukları elektrik enerjisini üretebilmek için akarsulardan yararlanmaya çalışırlar.

Hidroelektrik Santral için Yer Seçiminde Neler Önemlidir?
1. Debisi (taşıdığı su miktarı) yüksek olmalı
2. Akarsuyun yatak eğimi ve akış hızı fazla olmalı
3. Akarsu vadi yatağı (baraj yapmaya uygun olmalı
4. Baraj şeklinde yapılan hidroelektrik santralleri için akarsu vadisinin en dar yeri seçilmeli

Hidroelektrik santralleri iki tiptir.
1. Biriktirmeli Hidroelektrik santralleri (Baraj)
2. Biriktirmesiz Hidroelekrik santralleri (Nehir santrali)

Örnek:
“Türkiye’de akarsular, saniyede akıttıkları toplam su miktarı bakımından fazla zengin sayılmaz. ancak enerji potansiyeli bakımından oldukça zengindir.”
Bu durum aşağıdakilerden hangisine kanıt olabilir?
A) Akarsu rejimlerinin düzensizliğine
B) Akarsu havazlarının geniş olduğuna
C) Akarsuların kar suyuyla beslendiğine
D) Akarsu yataklarında eğimin fazla olduğuna
E) Akarsuların sık sık yatak değiştirdiğine

Çözüm:
Toplam su miktarı bakımından fazla zengin olmadıkları halde, akarsularımızın enerji potansiyeli bakımından zengin olmasının yatak eğimlerinin fazla olmasının sonucudur.Fazla eğim, akarsuyun akış hızını artırır, bu da enerji potansiyelini arttırır.
Yanıt D

Örnek:

Yukarıdaki tabloda altı ülkenin hidroelektrik potansiyeli verilmiştir.
Bu ülkelerin hepsinde akarsular ve bu akarsularda yıl boyunca yeterli akım olduğuna göre, tablodaki ülkelerin coğrafi koşulları göz önüne alındığında, hidroelektrik potansiyelin aşağıdakilerden hangisine bağlı olduğu söylenebilir?
A) Matematik konum
B) Yağış rejimi
C) Bitki örtüsünün gürlüğü
D) Yer şekillerinin engebeliliği
E) Yıllık sıcaklık ortalaması

Çözüm:
Türkiye’de Doğu Anadolu Bölgesinde hidrolik potansiyelin fazla oluşu yükselti ve engebeden kaynaklanmaktadır. fiemada yer şekilleri incelendiğinde engebenin azalması halinde enerji potansiyeli de azalmıştır.
Yanıt D
[cografya_lys_hazirlik]

Karbon atomları, canlı dokularını meydana getiren bileşikleri oluşturması nedeniyle tüm yaşamın temelidir.

Karbondioksit Tüketimi

1. Kara ve deniz bitkileri tarafından fotosentezde kullanılır.
2. Deniz hayvanlarının kabuk oluşumunda kullanılır.
3. Deniz hayvanlarının ve bitkilerin ölümü ile karbonatlı kayaçların bünyesinde depo edilirler.
4. Ölen canlıların bünyesindeki karbon zamanla basıncın etkisiyle petrol ve kömüre dönüşürler.

Not:Tüketilen miktarda CO2 sürekli olarak atmosfere dönmemiş olsaydı Fotosentez giderek azalacak ve sonuçta bitkiler organik madde üretemeyeceklerdi.Bunun sonucunda besin zinciri 30–40 yılda duracak ve yeryüzünde yaşam sona erecekti.

Uyarı:Karbon fotosentez için çok önemlidir. Karbondioksit günlük ve mevsimlik sıcaklıkların aşırı yükselmesi ve düşmesine engel olur.

Uyarı:Denizler ile Atmosfer arasındaki karbon alış verişi yok yavaştır. Denizler daha çok karbonun depolandığı yerlerdir.

Karbondioksitin açığa çıkması
1. Canlıların solunumu ile doğaya geri dönerler.
2. Ölen canlıların çürümesi ve orman yangınları ile doğaya geri dönerler.
3. Kayaçların çözülmesi sonucu doğaya dönerler.
4. Suyun hava ile teması sonucunda yüzeyde karbon alış verişi gerçekleşir.

Oksijen Döngüsü

Canlıların aldıkları besinleri enerjiye dönüştürebilmeleri için oksijen gereklidir. Atmosfer %21 oranında oksijen bulundurur.Sular da oksijen çözünmüş olarak bulunmaktadır. Oksijen atmosferde atomik oksijen (O), moleküler oksijen (O2) ve Ozon (O3) olmak üzere 3 şekilde bulunur. Moleküler oksijen solunum için gereklidir. Litosferde yaygın olarak bulunur. Ozon, biyosferi ultraviyole ışınlarının zararlarından korur.

Oksijen; solunum sırasında, kömür, gaz, petrol gibi maddelerin yanmasında ve organik besin maddelerinin yakılmasında tüketilir.
[cografya_lys_hazirlik]

Besin Zinciri

Dünyadaki bütün canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar.

Dünyada besin üretmek için gerekli olan her türlü madde(su, oksijen, azot gibi) bulunur. Bu maddelerin canlılar tarafından kullanılabilmesi için organik besinlere dönüştürülmesi gerekir. Bitkiler, algler ve bazı bakteriler fotosentez yoluyla inorganik maddeleri organik besinlere dönüştürülebilen canlılardır. Bitkilerde besin olarak depolanan enerji, bir besin zinciri biçiminde tüm canlılara dağılır.

Enerji Akışı

1. Güneş ekosistemlerin tek enerji kaynağıdır.
2. Güneş enerjisi üreticiler tarafından tutulur fotosentez yolu ile kimyasal enerjiye çevrilir.
3. Otçullar, bitkilerden aldıkları enerjiyi bünyelerine alarak yaşamsal faaliyetlerini sürdürürler.
4. Etçiller de otçulları yiyerek depo ettikleri enerjiyi kendi bünyelerine alırlar.
5. Ekosistemlerde enerjinin önemli bir kısmı ayrıştırıcılar tarafından kullanılır.

Madde Döngüleri

Güneş, ekosistemlere enerji sağlar, ancak yaşam için ihtiyaç duyulan su ve diğer kimyasal maddelerin kaynağı dünya’dır. Bundan dolayı yaşamın sürdürülebilmesi için bu maddelerin atmosfer, hidrosfer, litosfer ve biyosfer arasında bir döngü oluşturmasına bağlıdır.

Madde döngüsü, inorganik maddelerin, sürekli olarak cansız ortamdan alınıp canlı unsurlar arasında aktarıldıktan sonra tekrar cansız ortama verilmesi şeklinde çalışır.

Ekosistemlerde madde varlığı sınırlıdır, yerine konmadığı takdirde hızla tükenir.
[cografya_lys_hazirlik]

• Çayır–mera ve yaylaların aşırı otlatılması
• Toprak aşınması ve süpürülmesi (Erozyon)
• Nüfus artışına bağlı olarak şehirlerin yayılış alanının genişlemesi
• Tarımda kullanılan kimyasal maddeler
• Sanayi atıkları
• Evsel atıklar
• Ormanların tahrip edilmesi
• Orman yangınları

Örnek:
Aşağıdakilerden hangisi ormanların tahrip edilmesi sonucu ortaya çıkan sorunlardan biri değildir?
A) Yabani hayvan türlerinin azalması
B) Su taşkınlarının artması
C) Erozyonun artması
D) Hava kirliliğinin artması
E) Otlakların verimsizleşmesi

Çözüm:
Mera ve otlaklar orman dışı alanlardır. Orman tahribi sonucu otlaklar verimsizleşmez.
Yanıt E

Paleocoğrafya

a. Kıtaların Kayması
Jeolojik devirlerde kıtaların birbirinden ayrılması ve iklim değişiklikleri canlıların yeryüzüne dağılışını önemli ölçüde etkilemiştir.

b. İklim Değişiklikleri
İklim değişiklikleri bazı canlı türlerinin yok olmasında, bazı türlerin çevreye uyum sağlamasında veya göç etmesinde önemli bir etmendir. İklim değişikliğine bağlı olarak deniz seviyesinde meydana gelen değişimler kıyılarda canlı yaşamını olumsuz etkilemiş, bazı türler yok olmuştur.Buzullaşma da yeryüzünde canlıların dağılışını doğrudan etkilemiştir.

Canlılar hidrosfer, atmosfer ve litosfer ile sürekli etkileşim halindedir.

Ekosistem; niteliği, yapısı ve içindeki değişik elemanlarının oynadıkları rollerin zaman içinde sürekli gelişim göstermesi açısından dinamiktir.

Dünya ekosistemine ekosfer denir. Ekosfer kara, deniz ve tatlısu olmak üzere üç büyük ekosisteme ayrılır.

Su Ekosistemlerinin Doğal Sistemlerin İşleyişine Etkisi

• Su, bütün canlılarda yüksek oranda bulunur.

Örneğin;
İnsan vücudunun %65’i, bitkilerin ağırlığının %60–85’i sudur.

• Okyanuslarda bitki ve hayvan türlerinin çoğu güneş ışınlarının erişebildiği ilk 100 metre derinlikte yaşar.
• Okyanuslarda geniş kumluk alanlar, yüksek dağlar, bitki ve hayvan topluluklarını barındıran bölgeler bulunur.Okyanuslarda farklı boyutlarda çok sayıda ekosistemler yer alır.
• Okyanuslar iklim üzerinde önemli rol oynar. Yeryüzündeki ısı dağılımının yarısı okyanus akıntılarıyla taşınır.
• Okyanusların yüzeyinde dalgaların etkisiyle deniz tuzlarınca zengin su damlacıkları (Aerosoller) atmosfere fırlatılır. Bu süreç biyosfer dengesi için son derece önemlidir.

• Okyanuslardan atmosfere taşınan tuzlar yoğuşma ve yağış oluşumunda etkili olurlar. Aerosoller olmasaydı iklimler çok kurak olurdu.
• Yağmur damlaları ile yeryüzüne inen tuzlar tarım alanlarının verimini artırırlar.
• Akarsular, ekosistemlerin önemli bir parçasıdır.
• Akarsuların yer altına sızan kısmı akiferleri, yüzeysel akışa geçen kısmıda göl, deniz ve okyanusları besler.
• Akarsular birçok bitki ve hayvan türü için yaşam alanı oluşturur.
• Akarsuların hızı, fiziksel ve kimyasal özellikleri barındırdığı hayvan türü ve sayısı üzerinde etkili olur.
• Bir akarsuda eğim kesintileri ve çağayanların olduğu yerlerde biyolojik üretim ve çeşitlilik az olur.
• Akarsuların bol alüvyon taşıdığı ve bulanık aktığı yerlerde canlılar için olumsuz sonuçlar doğurur.
• Akarsuların yukarı çığırında engebe ve eğim fazla olduğu için akışları hızlıdır. Burada bazı böcekler ve alabalıklar yaşar. Orta çığırda eğim biraz azalır ve vadi genişler, bu kesimde balık türleri artar. Eğimin azaldığı ve akışın yavaşladığı aşağı çığırlarda plaktonlar artar. akarsu denize ulaşıyorsa ağız kesimlerinde tatlı su ile tuzlu su birbirine karışır. Buralar bitki ve hayvan türleri bakımından zengin alanlarıdır.

Su Döngüsü (Hidrolojik Döngü)

Su molekülleri; güneş enerjisi ve yer çekiminin etkisiyle litosfer, hidrosfer, atmosfer arasında hareket eder. Bu hareket sonucunda su döngüsü denilen sistem oluşur.

Okyanuslar, su döngüsünde önemli rol oynar.

Buharlaşma: Suyun sıvı halden gaz veya buhar haline dönüşmesidir. Okyanuslar, göller ve nehirler buharlaşma yoluyla atmosferdeki nemin yaklaşık %90’ını karşılar.
Terleme: Bitkilerin terlemesi ile olan buharlaşmadır. Atmosferdeki nemin yaklaşık %10’unu karşılar.
Yoğuşma: Havadaki su buharının sıvı hale geçmesidir.Yoğuşma, bulutları oluşturur.
Yağış: Bulutlardaki suyun katı veya sıvı halde yeryüzüne geri dönmesidir.
Yüzey akışı: Kar, buz erimeleri, yağışlar sonucu oluşan su ve bazı kaynak sularının eğim doğrultusunda akışıdır.Karaların yüzeyine düşen yağışın çok büyük bir bölümü akarsularla okyanuslara taşınır.
Yer altı akışı: Suyun yer altında oluşturduğu kanallar aracılığıyla akışa geçmesidir.

[cografya_lys_hazirlik]

İklim

Bitkilerin doğal ortamda gelişmesi ve büyümesi için belirli bir sıcaklığa ihtiyaç vardır. Çoğu bitki türü için sınırlayıcı en alt ve enüst sıcaklık –40°C ile +40°C arasındadır.Bitkiler farklı sıcaklık isteklerine bağlı olarak Ekvator’dan kutuplara ve deniz seviyesinden yükseklere doğru sıralanmıştır.

Örnek:

Yandaki grafik, Karadeniz bölgesinin denize bakan yamaçlarında orman katlarını göstermektedir. Bu yamaçlara düşen yağış miktarının yeterli olduğu göz önüne alınırsa, ağaç cinsinde görülen bu farklılaşma ne ile açıklanabilir?
A) Sıcaklık değişmesiyle
B) Toprak çeşidiyle
C) Toprak derinliğiyle
D) Denize olan uzaklıkla
E) Yamaçtaki eğim değişmeleriyle

Çözüm:
Yükselti arttıkça sıcaklık azaldığından, daha yüksek yamaçlarda ısı kaybını azaltan iğne yapraklı türlere geçiş olur.
Yanıt A

Örnek:
Aşağıdaki tabloda iklim tiplerine göre, bazı doğal bitki örtülerinin yetiştikleri yükselti aralıkları metre cinsinden verilmiştir.

Bu bilgilere dayanarak, tabloda verilen doğal bitki örtüleri, iklim tipleri ve yükselti aralıkları için aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
A) Dağ çayırı ve iğne yapraklı orman, verilen iklim tiplerinin tümünde görülebilir.
B) Belli bir doğal bitki örtüsünün yetişme sınırı, Ekvatoral iklim bölgesine yaklaşıldıkça yükselir.
C) Belli bir doğal bitki örtüsünün yetişmesi için uygun koşullar, farklı iklim tiplerinde farklı yükselti aralıklarında bulunur.
D) Belli bir doğal bitki örtüsünün görüldüğü yükselti aralıkları, bazı iklim tiplerinde bir ölçüde örtüşür.
E) Karışık ormanın, ortak kuşak karasal ve subtropikal iklim tiplerinde görülmemesi aynı nedene bağlıdır.

Çözüm:
Dağ çayırları ve iğne yapraklı orman sınırının Ekvator’a doğru yükseğe çıkması güneş şıınlarının düşme açısıyla ilgilidir. Orta kuşakta, karasal iklim alanlarında karışık orman bulunması enlemle ilgili değil deniz etkisine kapalı olduğundan sıcaklığın düşük oluşuyla ilgilidir.
Yanıt E

Su, bitkiler için yaşamsal önem taşır. Bitkiler ihtiyaç duydukları suyu yağış, hava ve toprağın neminden alırlar.
Bitkiler yapılarında bulunması gereken su miktarını sağlayamazlarsa yaşamsal fonksiyonlarını yitirirler.

Bitkilerin yeryüzüne dağılışı, hayvanların dağılışını doğrudan etkiler. Her iklim kuşağında bulunan bitki örtüsünün, kendine özgü hayvan toplulukları vardır.

Sıcaklık ve nemin azaldığı yerlerde hayvan ve bitki türleri azalış gösterir.

Bitki ve hayvan türleri yaşamlarını sürdürebilmek için bulundukları ortamın iklim koşullarına uyum sağlamak (adaptasyon) zorundadır. Dünyanın farklı bölgelerinde adaptasyon nasıl gerçekleşir, örnekleyelim.

Tropikal Yağmur Ormanları

Tropikal yağmur ormanları Ekvatoral kuşağın uzun boylu, geniş (yayvan) yapraklı ve sık ağaçlarından oluşur. Yapraklarını dökmezler yılboyunca yeşil kalır.

Sürekli ve bol yağış ile yüksek sıcaklık yağmur ormanlarının oluşmasını sağlamıştır.

Not:Ekvatoral yağmur ormanları dünyanın en zengin doğal yaşam alanlarıdır. Yeryüzündeki bitki ve hayvan türlerinin %70’ini barındırır.

Çöller

Tropikal (sıcak) Çöller: Aşırı kuraklık ve yüksek sıcaklığa sahiptir.

Yüksek sıcaklık ve yağış azlığı bitki ve hayvan yaşamını sınırlandırmıştır. Bu nedenle çöller bitki ve hayvan türleri bakımından fakirdir.

Çöllerde suyun azlığı bitkiler ve hayvanlar için en önemli sorundur.

Kutup (soğuk) Çölleri: buzlarla kaplı olduğu için yağış alan kıyı kesimleri dışındaki yerlerde bitki ve hayvan yaşamı yoktur.

Kutuplarda yaşayan hayvanlar düşüksıcaklıklara ve besin yetersizliğine uyum sağlamak zorundadır. Bu yüzden derileri kalın ve yağlıdır.

Yer Şekileri

Yer şekillerinin engebeli olduğu dağlık bölgelerde, birbirine çok yakın alanlarda görülen iklim farklılığı, canlı yaşamı üzerinde de çeşitliliklere neden olmuştur. Dağların denize bakan yamaçlarında ılıman iklim koşullarına bağlı olarak tür çeşitliliği fazla iken, içe bakan yamaçlarda azdır.

Örneğin;
Toroslar ve Kuzey Anadolu sıradağlarının kuzey ve güney kesimleri farklı bitki türlerinin yayıldığı yerlerdir. Kara ve denizlerin dağılımı, canlıların yeryüzüne yayılışını etkiler. Denizler karalarda yaşayan canlılar için, karalar ise denizlerde yaşayan canlılar için yayılmaya engeldir.

Boğazlar, kanallar ve geçitler kara ve denizler arasında canlı türlerinin geçişine imkan sağlayabilir.

Örneğin;
Süveyş kanalının açılmasıyla Akdeniz, Kızıldeniz ve Hint okyanusu arasında bitki ve hayvan türü geçişleri olmuştur.

Toprak

Toprağın fiziksel yapısı, kimyasal özellikleri, nem, sıcaklık ve canlı organizmalar bitki ve hayvanların yaşam alanı seçimlerinde etkili olur.
[cografya_lys_hazirlik]