Divân Edebiyatında Rubâî:

İranlılara ait bir nazım şeklidir. Rudegî isimli bir şair ile bu şeklin ortaya çıktığı düşünülmektedir. Araplar rubâî yerine Farsça dü-beyit (iki beyit) Farslar ise Arapça rubâî kavramını kullanırlar. Felsefî ve tasavvufî konular ele alınırken bu nazım şekli tercih edilmiştir. Yoğun fikir örgüsüne sahiptir. Bunun için keskin bir zekâya ihtiyaç vardır. Şairlerin insanı zekâsıyla şaşırtması gerekir. İlk üç mısra fikrin hazırlayıcısıdır. Söylenmek istenen fikir dördüncü mısrada çarpıcı bir şekilde söylenir. En güzel örneklerini Ömer Hayyam vermiştir. Eski Türk şiirine uygun olmasından dolayı bizde çok rağbet görmüştür. Türk edebiyatına Mevlânâ ile girmiştir.

Rubâîlerde her mısranın aynı vezinle yazılması zorunlu değildir. Her mısra farklı bir vezinle yazılabildiği gibi, iki mısra aynı diğer iki mısra farklı bir vezinle kaleme alınabilir. Kıt’a, nazm ve tuyugdaki gibi mahlas kullanılmaz. Fakat bazı şairler mahlas kullanmıştır (Haletî, İbrahim Hakkı)

Kafiyelenişi ‘aaxa’ şeklindedir. Bazen xaxa, aaaa şeklinde de kafiyelendiği olmaktadır. Bütün mısraları birbiriyle kafiyeli olan(aaaa) rubâîlere rubâî-yi musarra veya terane adı verilir. Terane zaman içinde bestelenmek için yazılmış rubâîlerin de adı olmuştur. Terane tarzı rubâîleri en fazla söyleyen şair Erzurumlu İbrahim Hakkı’dır. Rubâîler hezeç bahrinin özel rubâî kalıplarıyla yazılırlar. Rubâîyi tuyug ve nazmdan ayıran belli başlı hususiyetlerden biri de budur.

16. yüzyılda Fuzûlî ve Kara Fazlî güzel örneklerini vermişlerdir. Kara Fazlî Türk edebiyatının en çok rubâî yazan şairi olmuştur. 17. yüzyılda Azmizâde Haletî büyük bir örnek teşkil etmiştir. Rubâîlerinin hem sayı hem değer bakımından özel bir yeri vardır. 18. yüzyılda ise Erzurumlu İbrahim Hakkı rubâî söylemiştir. 20. yüzyılda Yahya Kemal, Arif Nihat Asya ve Nazım Hikmet rubâî yazmıştır.

Son büyük rubâî şairi ise Erzurum’da öğretim üyesi olan Tacettin Şimşek’tir.

Edebiyatımızda sadece rubâî söylemekte kullanılan 24 aruz kalıbı bulunmaktadır. Bunlardan mef’ûlü ile başlayanlar ‘ahreb’, mef’ûlün ile başlayanlar ‘ahrem’ adını alırlar. En fazla ahreb kalıpları kullanılmıştır.

Hakkî nice bin safa ki etdün düşdür

Her ne ki görüb diyüb işitdün düşdür

Etrâfa segirdüb başa gitdün düşdür         Terane

Bu kim oturub râhata yetdün düşdür

İbrahim Hakkı

Ahvâl-i cihânı her zaman söyleşelim

Amma gam-ı aşkımız nihân söyleşelim

Ey vâkıf-ı râz-ı aşk olan ârif-i cân

Ney gibi seninle bî-zebân söyleşelim

Azmizâde Haletî

Divân Edebiyatında Kaside

Belli amaçla yazılmış şiir anlamına gelen kaside Divan edebiyatının nazım şekillerinden olup genellikle din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla kaleme alınmıştır. Kab bin Züheyr Peygamber efendimizin (s.a.v.) huzurunda bir kaside okuyunca Allah’ın resulü ona hırkasını vermiştir. Okuduğu 

kaside de buna bağlı olarak ‘Hırka Kasidesi’ ismini almıştır. Yıllar sonra kasidenin sunulduğu kişinin kaside sunana para, mal, mülk vermesi peygamber sünnetinden sayılmıştır. Kaside sunma geleneği bunun üzerine kurulmuştur.

Kaside Arap edebiyatından İran edebiyatına geçmiştir ve burada çok olgun örneklerini vermiştir. Daha sonra ise Türk edebiyatına geçen bu nazım şeklinin ilk örneklerini Sultan Veled ve Âşık Paşa gibi şairler verirken en güzel şekilde kaleme alan ise ilk Şeyhî’dir. Kasidenin üstadı ise Nef’î’dir.

Şekil olarak kaside gazelle benzerlik gösterir. Gazelden ayrıldığı tek nokta ondan daha uzun oluşudur. Genel itibariyle 9-99 beyit arasında olur. Bu sayılardan daha çok ya da daha az olarak meydana getirilmiş kasidelerimiz de vardır. Kasidenin en güzel beyitine ‘taç beyit’ adı verilmektedir.

Kaside bölümlere şunlardır:

1. Nesib-Teşbib: İlk bölümdür. Eğer aşk, sevgi tasviri yapılırsa nesib, tabiat tasviri yapılırsa teşbib adını alır. Zamanla iki kavramda birbirinin yerine kullanılmaya başlanmıştır.

2. Girizgâh: Genellikle tek beyi

   ttir. Şair methiyeye geçeceğini bildirir. Girizgâh konuya uygun, nükteli ve başarıyla söylenmiş olmalıdır.

3. Methiye: Ana bölümdür. Kasidenin sunulacağı kişi övülür. Kimi zaman bir padişah kimi zaman peygamber övülür. Övülen kişinin üstün özellikleri vurgulanır.

4. Tegazzül: Kaside içinde gazel söylemektir. Her kasidede bu bölüm bulunmak zorunda değildir. Şair kasidenin istediği bölümüne bunu yerleştirebilir.

5. Fahriye: Şairin kendini övdüğü bölümdür. Bazen acizliğinden bahseder. İhtiyaç duyduğu şeyleri anlatır ve talep edeceği şeyi talep eder.

6. Dua: Şair kendisi ve övdüğü kişi için dua eder. Naat yazdıysa Hz. Peygamber (s.a.v)den şefaat diler. Allah’ın varlığından ve birliğinden bahsettiyse(tevhid) bağışlanmayı ister ve şiiri neticelendirir.

Bir kaside revisi, redifiyle(su, sünbüliye) yahut nesib-teşbib(bahariye, şitaiye) bölümü düşünülerek adlandırılır.

Arapça bir kelime olan gazel, kadınlar için söylenen güzel ve aşk dolu söz anlamındadır. Divan edebiyatında en çok kullanılan nazım şekli gazeldir. Başlangıçta Arap edebiyatında müstakil bir şekil olarak karşımıza çıkmayan gazel, kasidelerin içinde bulunan ve tegazzül denilen bir bölümü ifade ederdi. Daha sonraları, özellikle Emeviler döneminde tek başına bir şeklin adı olmuştur.

Eski Arap edebiyatında gazeller kasidelerin nesib veya teşbib bölümlerinden sonra gelirdi.

Gazel daha sonra İran edebiyatında ondan sonra ise Türk edebiyatında kullanılmaya başlanmıştır. Türk edebiyatında ilk gazel tecrübeleri 12.-13.yy da başlar. Ahmet Yesevî’nin Divan-ı Hikmet adlı eserinde bazı şiirlerin gazel nazım şekliyle söylendiği görülür. Mevlânâ şiirlerinde Türkçeyi kullanmamasına rağmen gazel nazım şeklinin gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Oğlu Sultan Veled Türkçe gazelleri ile Anadolu coğrafyasında bu nazım şeklinin ilk ve mühim örneklerini ortaya koymuştur. Yine bu yüzyılın hatırlanması gereken gazel şairleri Şeyyâd Hamza ve Yûnus Emre’dir.

Divan edebiyatında gazel, beyitler halinde yazılır ve beyit sayısı 4-15 arasında değişir. Ancak 4 beyitten oluşan gazellerin azlığı bu aralığı 5-15 arasında kabul etmemize neden olur. Gazeller daha ziyade 5-7-9 gibi tek numaralı beyitler olarak karşımıza çıkarlar. Bir gazelin kendi içinde kafiyeli olan ilk beyitine matla, onu takip eden ve matla beyitine göre daha güzel olması beklenen ikinci beyitine hüsnü matla denilmektedir. Gazelde son beyite makta, ondan bir önce gelen ve makta beyitinden daha güzel olması beklenen beyite ise hüsnü makta ismi verilmektedir. Matla beyite genelde şairin mahlasının bulunduğu yer olduğu için mahlas beyit ismi de verilmektedir. Gazelin en güzel beyitine ise beytü’l-gazel yahut şah beyit denilir. Kafiye dizilişi aa-xa-xa-xa şeklindedir.

Eskiden gazellerin bestelenerek okunduğu da bilinmektedir. Hatta bestelenmek üzere yazılmış gazeller de vardır. Gazelleri makam ile okuyan kişiye ise gazel-han, gazel-gû, gazel-pervaz adı verilmektedir. Eğer gazel baştan sona aynı konuyu işliyor, aynı anlam dairesinde devam ediyorsa böyle gazellere ‘ yek-ahenk’ ismi verilmektedir. Gazelin tamamı aynı söyleyiş güzelliğine sahipse böyle gazellere de ‘ yek-avaz’ ismi verilmiştir.

Matla

Ey fitnesi çok kavli yalan yandım elinden

Bir nâz ile bin gönül alan yandım elinden

Hüsnü matla

Sen şem gibi gayr ile meclisde gülersin

Ben akıtırım yaş ile kan yandım elinden

Ney gibi delindi ciğerim aşkın elinden

Her dem ederim âh u figân yandım elinden

Beytü’l gazel

Yandı dü-cihân âteş-i âhımla velîkin

Ben senin eyâ şâh-ı cihân yandım elinden

Şol sunduğun âteş midir ey sâki bana kim

Sen aldın ele câm hemân yandım elinden

Hüsnü makta

Her hâl ile sen sohbet edersin dün ü gün ben

Derdin ederim mûnis-i cân yandım elinden

Makta

Ahmed çeke cevrini ve lütfun göre ağyâr

Ey şefkati az şûh-ı cihân yandım elinden

Ahmed Paşa

Cihân-ârâ cihan içredür ârâyı bilmezler

O mâhiler ki deryâ içredür deryâyı bilmezler

Yek-avaz gazel

Harâbât ehlini dûzah azâbın anma ey zâhid

Ki bunlar ibn-i vakt oldu gam-ı ferdâyı bilmezler

Hayâlî fakr şalına çekenler cism-i uryânı

Anunla fahr ederler atlas u dîbâyı bilmezler

Hayâlî

Gazeller işledikleri konu açısından da isimlendirilir. Aşktan ve onun ızdırabından bahseden gazeller âşıkâne, içkiden servetin malın geçiciliğinden, hayattan zevk almanın gereğinden bahsedenler rindâne, sevgilinin güzelliğinden veya ona duyulan dünyevi aşktan bahseden gazeller şuhâne, öğretici, didaktik gazellere ise hikemî gazel veya hâkimhâne ismi verilir.

15 beyiti aşan gazellere ise mutavvel veya müzeyyel gazel denir. Şairin tamamlamaya imkân bulamadığı gazellere ise nâ-tamam gazel ismi verilir.

13. yüzyılda Hoca Dehhanî 14. yüzyılda Kadı Burhaneddin Âşık Paşa ve Ahmedî gazel nazım şeklini kullanmış şairler olarak öne çıkar. 15.yüzyılda Şeyhî, Ahmet Paşa, Hamdullah Hamdi, Eşrefoğlu Rumî, Ruşenî, Muradî, Avnî, Adlî gibi daha birçok şair Anadolu sahasında gazel söyleyen isimlerdir. Bu yüzyılın önemli gazel şairlerinden biri de Çağatay edebiyatının en güçlü temsilcisi olan Alî Şîr Nevâyî’dir. Ortaya koyduğu eserler ve sanat anlayışı bakımından divan şairlerini derinden etkilemiş ve üstad mevkine yükselmiştir. 16. yüzyıl divan edebiyatının en güçlü şairlerinin yetiştiği dönem olarak dikkat çeker. Fuzûlî, Bakî, Taşlıcalı Yahya, Edirneli Nazmî, Bağdatlı Ruhî, Hayalî Bey, Muhibbî yüzyılın önemli şairleridir. 17. yüzyılda İsmetî, Neşatî, hikemî üslubun temsilcisi Nâbî, bu anlayışın dışında kalan Şeyhülislam Yahya, Şeyhülislam Bahaî, Nef’î gibi şairler gazelleriyle tanınan isimlerdir. 18. yüzyılda Nedîm, Şeyh Gâlib, Koca Ragıp Paşa, Nahifî, Sünbülzâde Vehbi dikkat çeken gazel şairleridir. 19. yüzyılda Enderunlu Vasıf, Yenişehirli Avnî, Enderunlu Fazıl, Arif Hikmet gazelleriyle tanınan şairlerdir. 20. yüzyılda ise Yahya Kemal dönemin ünlü gazel şairidir.

14. yy. da temelleri sağlamlaşan Divan edebiyatı hem mesnevî sahasında hem de diğer nazım şekillerinde kuvvetli eserler vermeye başlamıştır. 15. yüzyılın önemli bir şairi Fatih Sultan Mehmet’tir. Avnî mahlasıyla şiirler yazan Fatih’in ‘divançe’ hacminde bir eseri vardır. Hakeza oğlu II. Bâyezîd de Adlî mahlasıyla şiirler yazan bir şairdir.
Bu dönemin padişah sülalesine mensup en velud kalemi Fatih’in küçük oğlu Cem’dir. Türkçe ve Farsça divanları ile Cemşîd ü Hûrşid Cem Sultan’ın bilinen eserlerindendir. Dönemin bir diğer şairi Halimî mahlasıyla şiirler yazan Şehzâde Korkut’tur. Şeyhî’nin yeğeni Cemâlî de yüzyılın divan sahibi şairlerindendir. Hüma vü Hümayun, Miftahü’l- ferec Cemâlî’nin eserleri cümlesindendir.
Karamanlı Nizamî, Melihî, Mesihî bu yüzyılın şairleri arasında zikredilmektedir. Mesihî’nin Edirne Şehrengizi türün bildiğimiz ilk örneğidir.
Bu dönemde kadın divan şairlerimiz de ortaya çıkmıştır. Zeynep Hanım ve Amasyalı Mihrî Hatun bunlardandır.
Bu yüzyılın önemli mutasavvıf şairlerinden biri Eşrefoğlu Rûmî’dir. Hacı Bayramı Velî’nin müridi ve damadı olan şair Yunus Emre ve Âşık Paşa tarzında hece ve aruzla şiirler söylemiştir. Yüzyılın bir diğer mutasavvıf şairi Ümmî Kemâl’dir.

15. yy. mesnevî sahasında da velud bir yüzyıldır. Halilî’nin Firkat-nâme’si, Tacizade Cafer Çelebi’nin Heves-nâme’si, Yazıcıoğlu Mehmet Bîcân’ın Muhammediye’si, Abdulvasi Çelebi’nin Halil-nâme’si, Kemal Ümmî’nin 40 Armağan’ı dikkate değer mesnevîlerdir. Ümmî’nin 40 Armağan’ı 40 hadis geleneğinin edebiyatımızda bilinen ilk örneğidir.
Hatipoğlu’nun Ferah-nâme’si, Elvân-ı Şirâzî’nin (Âşık Paşa’nın oğlu) Gülşen-i Râz tercümesi, Abdurrahim Karahisari’nin Vahdet-nâme’si, Dede Ömer Ruşenî’nin Külliyat’ı İbrahim Tennûrî’nin Gülzâr-ı manevi’si dönemin önemli mesnevîleri arasında yer alır. Ayrıca Kaygusuz Abdal’ın Gevher-nâme’si, Müridi’nin Pend-nâme’si, Ahmed-i Rıdvan’ın Hüsrev ü Şirin’i, Bekâyî’nin Yusuf u Züleyhâ’sı, Edirneli Şahidi’nin Gülşen-i Uşşak (Leylâ ile Mecnûn)’ı yine dönemin önemli mesnevîleridir.
Şahidi’nin Leylâ ile Mecnûn’u Anadolu edebiyatında tespit edebildiğimiz ilk Leylâ ile Mecnûn’dur. Eser bütün Leylâ ile Mecnûn’lar arasında da en hacimli eser olarak tanınır. 4 nüshası vardır.
15. yy Divan edebiyatının en karakteristik tarafı padişahlar ve şehzâdeler etrafında toplanmış olmasıdır. Fatih’in etrafında 185 civarında şairin bulunduğu ve bunların bir kısmının maaşa bağlandığı bilinmektedir. İkinci halka II. Bâyezîd’in etrafında oluşmuştur. Cafer Çelebi, Sinoplu Seyfi, Mihrî Hatun gibi şairler bu halkada yer almışlardır. Şehzâde Cem’in etrafında kümelenen şairler ise (Kandî, Sadî, Lal’î, Türabî ve Şahidi) Cem Şairleri olarak tanınırlar. Dördüncü grup ise Sadrazam Mahmut Paşa etrafında teşekkül etmiştir. Adnî mahlasıyla şiirler söyleyen bu sadrazam Tursun Bey, Sarıca Kemâl ve lügatiyle tanınan Halimî’yi çevresinde toplamıştır.
15. yy. dil, estetik zevk, mazmunlar, nazım şekilleri bakımından 16. yüzyılı hazırlamış ve Türkçe bu yüzyılda Divan edebiyatına intibak sürecini tamamlamıştır.

Divan Edebiyatının Tarihi Gelişimi

Divan edebiyatı, Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonra meydana gelen yazılı edebiyattır. Arap ve Fars edebiyatı etkisi altında gelişmiştir. Bu etki, Arapca ve Farsça sözcüklerin Türkçeye girmesinin yanı sıra, bu dillerin anlatım biçimlerinin benimsenmesiyle de kendini gösterir. Bu edebiyata Divan edebiyatı denmesinin sebebi, şairlerin şiirlerini divan denen el yazması kitaplarda toplamış olmalarıdır.

Divan edebiyatının ilk örnekleri 13. yüzyılda verilmiştir. Bu edebiyatın ilk ürünlerini veren Mevlana Celaleddini Rumi bütün yapıtlarını Farsça yazdı. Aynı yüzyılın bir başka büyük şairi Hoca Dehhani’ydi. Horasan’dan gelip Konya’ya yerleşen Dehhani, özellikle İranlı şair Firdevsi’nin etkisinde şiirler kaleme aldı. 14. yüzyılda Konya, Niğde, Kastamonu, Sinop, Sivas, Kırşehir, İznik, Bursa gibi kültür merkezlerinde şairler ve yazarlar Divan edebiyatının yeni örneklerini verdiler. Bunların çoğu kahramanlık hikâyeleri, öğretici, eğitici ve dinsel yapıtlardı.

Bu arada İran edebiyatının konuları da Türk edebiyatına girmeye başladı. Mesud bin Ahmed ile yeğeni İzzeddin’in 1350’de yazdıkları Süheyl ü Nevbahar, Şeyhoğlu Mustafa’nın 1387’de yazdığı Hurşidname, Süleyman Çelebi’nin (1351–1422) Vesiletü’n-Necât başlığını taşımakla birlikte Mevlid adıyla bilinen ünlü yapıtı, İran edebiyatının etkisiyle yazılmıştır. Divan edebiyatı, özellikle şiir alanında en parlak dönemini 16. yüzyılda yaşadı. Bâkî ve Fuzuli Divan şiirinin en iyi örneklerini verdiler. 17. yüzyıla girildiğinde Divan edebiyatının ulaştığı düzey, İran edebiyatınınkinden geri değildi. Şairler, şiirlerinde “fahriye” denen ve kendilerini övdükleri bölümlerde şiir ustalığının doruğuna çıkmışlardı.

Öğretici şiirleriyle tanınan Nabi ve bir yergi ustası olan Nef’i bu yüzyılın ünlü şairleriydi. Divan edebiyatı, en özgün şairlerinden olan Nedim’in ve Şeyh Galib’in ardından, 18. yüzyılda bir duraklama dönemine girdi. Daha sonraki şairler özellikle bu iki şairi taklit ettiler ve özgün yapıtlar ortaya koyamadılar. 19. yüzyılda Divan edebiyatı artık gözden düşmüş ve eleştiri konusu olmuştu. İlk eleştiriyi getiren Namık Kemal’di. Tanzimat’la birlikte Türk edebiyatında Batı etkisinde yeni biçimler, konular denenmeye başlandı.

Divan edebiyatı böylece önemini yitirmekle birilikte, Tevfik Fikret, Mehmet Âkif Ersoy ve Yahya Kemal Beyatlı, Türk edebiyatının aruz ölçüsüyle son şiirlerini yazdılar.

|» “Divan Edebiyatı” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Edebiyat, Türk Edebiyatı, Divan Edebiyatı, Halk Edebiyatı, Tanzimat Edebiyatı, Milli Edebiyat, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati, Edebiyat, Türkçe

Divan Edebiyatında Düz Yazı (Nesir)

Divan, şiire ağırlık veren bir edebiyattır. Düzyazı, ancak bilimsel çalışmalarda, tarihlerde, kimi sanatsal metinlerde ve gezi türü eserlerde kullanılmıştır. Divan edebiyatında üç tür düzyazı biçimi vardır. Yalın düzyazı, süslü düzyazı ve orta düzyazı. Yalın düzyazıda halkın konuştuğu dil kullanılmış, halk kitapları, halk öyküleri, Kur’an tefsirleri, hadis açıklamaları bu türde yazılmış eserlerdir.

Süslü düzyazıda (nesirde) hüner ve marifet göstermek amaçlanmıştır. Bu türe genellikle medrese öğrenimi görmüş, Osmanlıcayı iyi bilen yazarlar yönelmiştir. Çok uzun cümlelerin, bol söz ve anlam oyunlarının göze çarptığı bu türün en belirgin örneklerini Veysi ve Nergisi vermiştir. Süslü düzyazıda çok ürün verilmiş bir alan da tezkire’dir. Bu türün ilk örneğini, 16. yüzyılda Âşık Çelebi yazmış ve tezkire geleneği 19. yüzyılda Fatih Efendi’ye gelene kadar sürmüştür.

Orta düzyazı (nesir) ise, divan edebiyatının hemen hemen bütün klasik yazarlarının yazdığı bir türdür. Belirgin özellikleri, söz ve anlam oyunlarından, hüner ve marifet göstermekten kaçınılmış ve içeriğin ön planda tutulmuş olmasıdır. Özellikle tarih, gezi, coğrafya ve din kitapları bu türde (orta nesirle) yazılmıştır.

Divan Edebiyatı’nda düzyazılar, yazılış amacı ve dil tutumu dikkate alınarak üçe ayrılır:

1. Sanatlı(süslü) Düzyazı: Söz ustalığı göstermek amacıyla yazılır. Sinan Paşa’nın Tazarru’at adlı eseri, bu türün en tanınmış örneğidir. Sanatlı düzyazıya inşa denir

2. Orta Düzyazı: Yer yer ağır ve süslü, yer yer sade bir dille yazılan düzyazılardır. Genellikle tarih kitaplarında bu düzyazı türü görülür. Osmanlılar zamanında tarihçilik,’vakanüvis’ adı altında yürütülen bir tür memurluktu. Sarayda görevlendirilen vakanüvisler, önemli önemsiz her olayı günü gününe notlar halinde yazarlardı. Bu eserler, olay anlatımına dayalı olduğundan, bilimsel tarih anlayışıyla bağdaşmaz. Divan döneminin başlıca tarihçileri arasında Aşıkpaşazade ,Ali, Ebülgazi Bahadır Han,Naima, Peçevi, Mütercim Asım sayılabilir.

3. Sade Düzyazı: Dil ve anlatım ustalığının değil, ele alınan konunun önem taşıdığı düzyazı türüdür. Bu anlayış nedeniyle, sade düzyazılarda ustaca söz söyleme çabası görülmez; dil açık, yalın, doğaldır. Bu düzyazı türünü kullananlardan başlıcaları şunlardır: Mercimek Ahmet , Katip Çelebi, Evliya Çelebi (Eseri:Seyahatname).

Din Dışı Yazı Türleri: Tezkire, Tarih, Seyahatnâme, Sefaretnâme, Siyasetnâme, Münazara, Münşeat

|» “Divan Edebiyatı” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Edebiyat, Türk Edebiyatı, Divan Edebiyatı, Halk Edebiyatı, Tanzimat Edebiyatı, Milli Edebiyat, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati, Edebiyat, Türkçe

Divan Edebiyatının Genel Özellikleri

Divan edebiyatı Türklerin İslâm dinini benimsemesinden sonra ortaya çıkan yazılı edebiyattır. Arap ve Fars edebiyatının etkisi altında gelişmiştir. Bu etki, Arapca ve Farsça sözcüklerin Türkçe’ye girmesinin yanı sıra, bu dillerin anlatım biçimlerinin benimsenmesiyle de kendini gösterir. Bu edebiyata Divan edebiyatı denmesinin nedeni, şâirlerin şiirlerini divan denen el yazması kitaplarda toplamış olmalarıdır.

İslâm dininin benimsenmesinden sonra, Kur’an’ın Arapca olmasından dolayı pek çok toplumun kültür dili değişime uğradı. İranlılar 9. yüzyılda edebiyat ürünlerini, Yeni Farsça diye adlandırılan bir dille vermeye başladılar. İran edebiyatının bu ürünlerinden Türk edebiyatı büyük ölçüde etkilenmiştir.

Öte yandan Anadolu’da kurulan Türk devletleri, resmi yazışma dili olarak Arapca ve Farsça’yı kullandılar. Bu durum edebiyat dilinin değişmesine de yol açtı. Özellikle saray çevresindeki şairler ve yazarlar, yapıtlarını Arapca ve Farsça yazmaya başladılar. Osmanlı Devleti döneminde Arapca ve Farsça‘nın yoğun etkisinde kalmış olan Osmanlıca dili divan edebiyatında kullanılan ana dildir.

1. Nazım birimi genellikle beyittir ve cümle beyitte tamamlanır. Beyit, cümleye egemendir.
2. Nazım ölçüsü “aruz“dur.
3. Dili Arapca, Farsça, Türkçe karışımı olan Osmanlıca”dır.
4. Şiirlerde tam ve zengin uyak kullanılmıştır.
5. Şiirlerin konuyu içeren başlıkları olmadığı için nazım biçimlerine göre adlandırılmışlardır.
6. Klişe bir edebiyattır. Duygu ve düşünceler değişmez sözlerle (Mazmun) anlatılır.
7. Anlatılan şey değil, anlatış biçimi ön plandadır.
8. Soyut bir edebiyattır. İnsan ve doğa gerçekte olduğundan farklı ele alınmıştır.
9. Aydın zümrenin edebiyatıdır. Medrese kültürü hakimdir. Genellikle saraya ve çevresine seslenir.
10. Sanatlara bolca yer verilmiş, sanat yapmak amaç durumuna gelmiştir.
11. Ulusal bir edebiyat olmayıp dinin etkisiyle şekillenmiştir. Arap ve İran edebiyatının etkisi çok fazladır.
12. Şiirde daha çok aşk, sevgili, içki, din ve kadercilik gibi konular işlenmiştir.
13. Nazım ön planda tutulmuş, nesre pek az yer verilmiştir.
14. Nesir alanında tezkireler (edebiyat tarihi görevini gören biyografik eser), münşeatlar (mektuplar), tarihler, dini metinler ve nasihatnamelere de rastlanmaktadır. Bunlarda da sanat yapma amacı ön plandadır.
15. 13.yüzyılda gelişmeye başlamış 16. ve 17. yüzyıllarda en olgun dönemini yaşamış, 19.yüzyılın sonlarına kadar sürmüştür.

|» “Divan Edebiyatı” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Edebiyat, Türk Edebiyatı, Divan Edebiyatı, Halk Edebiyatı, Tanzimat Edebiyatı, Milli Edebiyat, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati, Edebiyat, Türkçe

Tarihi Gelişimi
Genel Özellikleri
Önemli Temsilcileri
Divan Şiirinin Konuları ve Özellikleri
Divan Edebiyatında Düz Yazı (Nesir)
Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri

|» “Türk Edebiyatı Dön.” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Edebiyat, Türk Edebiyatı, Divan Edebiyatı, Halk Edebiyatı, Tanzimat Edebiyatı, Milli Edebiyat, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati, Edebiyat, Türkçe

The post Divan Edebiyatı first appeared on Bilgicik.Com.]]> https://www.bilgicik.com/yazi/divan-edebiyati/feed/ 41 https://www.bilgicik.com/yazi/divan-edebiyati-turkce-edebiyat-testler-sorular-oks-lgs-oss-kpss-icin/ https://www.bilgicik.com/yazi/divan-edebiyati-turkce-edebiyat-testler-sorular-oks-lgs-oss-kpss-icin/#comments Thu, 27 Dec 2007 23:25:04 +0000 https://www.bilgicik.com/yazi/divan-edebiyati-turkce-edebiyat-testler-sorular-oks-lgs-oss-kpss-icin/ Divan Edebiyatı (Testler – Sorular) (Yanıtlar, soruların bitimindedir…) 1) Divan edebiyatı nazım biçimlerinden biri olan kasidenin belirli bölümleri vardır: Bahar mevsiminin ya da bayram günlerinin tasvir edildiği birinci bölüme “teşbib” (I) , Asıl konuya geçiş ifade eden bir ya da birkaç beyitten oluşan bölüme “girizgah” (II) , Şairin kendini övdüğü bölüme “mehdiye” (III) , araya […]