Düz Uyak

Art arda sıralanan mısraların uyaklı olmasıdır: aaaa, aaab, aabb…

Ellerim takılırken rüzgârın saçına
Asıldı arabamız bir dağın yamacına
Her tarafta yükseklik, her tarafta ıssızlık
Yalnız arabacının dudağında bir ıslık

a – saçına – ına = Redif
a – yamacına – aç = Tam kafiye

b – ıssızlık
– lık = zengin kafiye
b – ıslık

Sarma Uyak

Birinci dize ile dördüncünün, ikinci ile üçüncü dizenin uyaklı olmasıdır.

Her şey yerli yerinde; masa, sürahi, bardak
Serpilen aydınlıkta dalların arasından
Büyülenmiş bir ceylan gibi bakıyor zaman
Sensizlik dökülüyor bir yerde yaprak yaprak
(A. Hamdi Tanpınar)

– ak = Tam kafiye
– an = Tam kafiye

a – bardak
b – arasından T.K
b – zaman
a – yaprakT.K

Çapraz Uyak

Birinci dize ile üçüncünün, ikinci dize ile dördüncünün uyumlu olmasıdır.

Yaş otuz beş, yolun yarısı derer
Dante gibi ortasındayız ömrün
Delikanlı çağımızdaki cevher
Yalvarmak yakarmak nafile bugün

Şiir Türleri

Lirik Şiir

içten gelen heyecanları çoşkulu bir şekilde anlatan duygusal şiirlerdir. Eskiden “lir” adı verilen saz eşliğinde söylendiğinden bu adı almıştır.

Dışarda mevsim baharmış,
Gezip dolaşanlar varmış,
Günler su gibi akarmış…
Geçmiyor günler geçmiyor
(Sabahattin Ali)

Epik Şiir

Yurt sevgisi, kahramanlık, savaş gibi konuların işlendiği destansı şiirlerdir.

Atıldı, bir Mehmetçik, büyüyü bozdu
Bir düşman süngüsüne, göğsünden
Bu şehadetle kayalar yarıldı sanki
Dipçik gürültüsünden
(Fazıl Hüsnü Dağlarca)

Didaktik Şiir

Belli konuda öğüt, bilgi vermek, ahlaki bir ders çıkarmak amacıyla yazılan öğretici şiirlerdir.

UYARI!

Fabllar da, didaktik şiirlerdendir.

Tilki kapıp onu dedi ki: Efendiciğim
Size küçük bir ders vereceğim
Alıklar olmasa iş kalmaz açıkgözlere
Böyle bir ders de değer sanırım peynire.

Postoral Şiir

Doğa güzelliklerini; orman, kır ya da çoban yaşamını anlatan şiirlerdir.

Daha deniz görmemiş bir çoban çocuğuyum
Bu dağların en eski aşinasıdır soyum,
Bekçileri gibiyiz ebenced buraların.
Bu tenha derelerin, bu vahşi kayaların
Görmediği gün yoktur sürü peşinde bizi,
Her gün aynı pınardan doldururuz testimizi
Kırlara açılırız çıngıraklarımızla…
(Kemalettin Kamu)

Satirik Şiir

Günlük yaşamdaki aksaklıkların, düzensizliklerin kimi zaman içine güldürü öğeside katılarak eşleştirildiği şiirlerdir.

Benim bu gidişe aklım ermiyor
Fukara halini kimse sormuyor
Padişah sikkesi selam vermiyor
Kefensiz kalacak ölümüz bizim

Mısra (Dize)

Şiiri oluşturan satırlara denir.

Beyit

iki dizeden oluşan nazım birimidir.

Şiirde Ölçü

Hece Ölçüsü

Dizelerdeki hece sayısının eşitliğine dayanır.

Aruz Ölçüsü

Hecenin açık ya da kapalı olması durumudur.

Sonu sesli harfle bitenler açık hece, sessiz harfle bitenler kapalı hecedir.

Serbest Ölçü

Dizelerle ölçü ve uyakların birbirinden farklı olmasıdır.

Uyak (Kafiye) Düzeni

Redif

Mısra sonunda aynen tekrar edilen ve aynı görevde bulunan ek veya sözcüklerdir.

Bu ıslıkla uzayan, dönen kıvrılan yollar.
Uykuya varmış gibi görünen yılan yollar.

(Faruk Nafiz Çamlıbel)

– kıvrılan yollar
– yılan yollar Redif

Uyak (Kafiye) Çefiitleri

Yarım Uyak

Dize sonlarındaki tek ses benzerliğidir.

Yandırdın gönlümü aldın keman kaş
Gösterdin zülfünü eyledin bir hoş

– kaş – ş = Yarım uyak
– hoş

Tam Uyak

Dize sonlarındaki iki ses benzerliğidir.

Yollarda kalan gözlerimin nurunu yordum
Kimdir o, nasıldır diye rüzgârlara sordum
(Yahya Kemal Beyatlı)

– yordum – du-m = Redif
– sordum – or = Tam kafiye

Zengin Uyak

Dize sonlarında üç ya da daha fazla ses benzerliğidir.

Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak
Ve bir zaman bakacaksın semaya ağlayarak
(Ahmet Hafiim)

– yaprak
– rak = Zengin kafiye
– ağlayarak

Tunç Uyak

Uyaklı sözcüklerden birinin diğer sözcüğün içinde yer almasıdır.

Ne şair yaş döker, ne afiık ağlar
Beyhude seslenir, beyhude çağlar
(Faruk Nafiz Çamlıbel)

– ağlar
– ağlar = Tunç uyak
– çağlar

UYARI!

Tunç uyak, zengin kafiyenin bir çeşididir.

Cinaslı Uyak

Yazılışları aynı, anlamları farklı sözcüklerin dize sonunda yer almasıdır.
Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç
Birinci dizede “geç”, erkenin zıddı; ikinci dizede geçmek eylemi olarak kullanılmıştır.
(Yahya Kemal Beyatlı)

Örnek

“Kemal Paşa, yenilmez yiğit, şanlı komutan!
Savaşa girer gibi yetiş bize.
Yetiş bize çöllerde bile olsan,
inanç doldur, güç doldur içimize!

Bu dörtlüğün kafiye çeşidi aşağıdakilerden
hangisidir?

A) Tam kafiye B) Zengin kafiye
C) Yarım kafiye D) Cinaslı kafiye

a – komutan
b – bize
a – olsan
b – içimize
Tam kafiye
Tam kafiye
– an = Tam kafiye
– e = Redif
– iz = Tam kafiye

Yanıt A

Örnek

Sarı çiğdem yaz getirir,
Mor menekşe güz getirir,
Gurbet elde ölüm yitim,
ihtiyarlık tez getirir.

Dörtlükte kafiye çeşidi nedir?

A) Yarım B) Tam
C) Zengin D) Cinaslı

a – yaz getirir
a – güz getirir
b – yitim
a – tez getirir

Yarım uyak

– getirir = Redif
– z = Yarım uyak

Yanıt A

[sinif_6_sbs_turkce]

Türkiye’de pek az kimsenin haberdar olduğu dış Türkler, birçok yazı ve paylaşımımızda belirttiğimiz üzere Türk Ulusu için vazgeçilmez ve yegane kurtuluş yoludur. Doğu Türkistan‘da Uygur TÜRKlerinin zalim – komünist Çin’e karşı verdikleri var olma savaşı; Güney Azerbaycan Türklerinin İran‘daki Farslaştırma çabalarına karşı koyuşu ve Kerkük’teki Türkmen kandaşlarımızın ABD’nin maşası – sömürgesi hâline gelen Irak’taki oyunlara müdahil olmadan TÜRKlüklerini koruma mücadeleleri gibi Türkiye dışında yaşayan Türk soylu toplulukların büyük sıkıntılar içinde olduğundan çoğu kişi habersiz yaşıyor…

Yukarıdaki videoda Güney Azerbaycan’da yaşayan bir TÜRK kızının anadili Türkçeyi korumak, onu koruyarak gelecek kuşaklara aktarmak için seslendirdiği Bahtiyar Vahapzade‘ye ait “Ana Dili” adlı güzel bir şiir bulunuyor. Bu küçük bozkurt balasının, Türkiye’nin herhangi bir şehrinde yaşayan Türk kızlarından daha bilinçli olduğunu görmemek mümkün müdür? Türkiye Türkleri olarak bizler çocuklarımıza bu kadar anadil bilinci ve sevgisi aşılayabiliyor muyuz?

Küçük kızın vurgularına dikkat ederseniz, şiirdeki sözleri ne kadar içten söylediğini, yüreğini resmen şiiriyle ortaya koyduğunu çok iyi anlayabilirsiniz. İşte Türkiye dışında yaşayan milyonlarca TÜRK’ün yüreği, Türklük değerlerine böylesine büyük bir sevgiyle atıyor. Çünkü hepimizin ortak paydası olan ve hiçbir zaman vazgeçemeyeceğimiz bir değer olarak mezara kadar bizimle gelecek olan Türklük çatısı altında yaşıyoruz. Çünkü hepimiz Türk’ün ortak dili olan Türkçeyi konuşuyor, milyonlarca kilometrelik bir alana yayılmış olsak da aynı Türk yaşayışı içinde, aynı sanat ve edebiyatı paylaşıyoruz.

Bu şiiri dinledikten sonra hâlâ Güney Azerbaycan‘da yaşayan 40 milyon TÜRK’ün yüreğindeki sızılı Türklük aşkını görmezden gelebilecek misiniz?

Tanrı TÜRK’ü korusun!

Orkun KUTLU

Yürekli Türk balasının okuduğu “Ana Dili” adlı Vahapzade şiirini aşağıya ekliyorum:

Ana Dili

Dil açanda ilk defa ‘ana’ söylerik biz,
‘Ana dili’ adlanır bizim ilk dersliyimiz.
İlk mahnımız laylanı anamız öz südüyle,
İçirir ruhumuza bu dilde gile-gile.

Bu dil bizim ruhumuz, eşgimiz, canımızdır,
Bu dil birbirimizle ehdi-peymanımızdır.
Bu dil tanıtmış bize bu dünyada her şeyi,
Bu dil ecdadımızın bize goyup getdiyi,
En gıymetli mirasdır, onu gözlerimiz tek,
Goruyub, nesillere biz de hediyye verek.

Bizim uca dağların sonsuz ezemetinden,
Yatağına sığmayan çayların hiddetinden,
Bu torpağdan, bu yerden,
Elin bağrından gopan yanığlı neğmelerden,
Güllerin renglerinden, çiçeklerin iyinden,
Mil düzünün, Muğanın sonsuz genişliyinden,
Ağ saçlı babaların aglından, kâmalından,
Düşmen üstüne cuman o gıratın nalından,
Gopan sesden yarandın.
Sen halgımın aldığı ilk nefesden yarandın.

Ana dilim, sendedir halgın aglı, hikmeti,
Ereb oğlu Mecnunun derdi sende dil açmış.
Üreklere yol açan Füzulinin sen’eti,
Ey dilim, gudretinle dünyalara yol açmış.
Sende menim halgımın gahramanlığla dolu,
Tarihi verağlanır.

Sende neçe min illik menim medeniyyetim,
Şan-şöhretim sahlanır.
Menim adım, sanımsan,
Namusum, vicdanımsan!
Milletlere halglara halgımızın adından,
Mehebbet destanları yaradıldı bu dilde.

Bu dil tanıtmış bize bu dünyada her şeyi,
Bu dil ecdadımızın bize goyup getdiyi,
En gıymetli mirasdır, onu gözlerimiz tek,
Goruyub, nesillere biz de hediyye verek.

Bahtiyar Vahapzade

Yetim kalmış şiirler Azerbaycan ilimde
Bir uluca şairin uçmağa göçü vardır.
O ki ağızlara bal, şerbet Türk’ün dilinde
O ki Türk’tür, Türkçüdür bu yüzden bahtiyardır.

İnlediniz yıllarca Moskof’un zulmü ile
Nice düşündüğünü yazamamıştır elin.
Yıldırmamıştır seni, O; en insafsız bile
Yıldırmadı soysuz ve kâfir dölü Stalin.

Senin çetin hayatın şiirle anlatılmaz
Şu acun var oldukça okunur her eserin.
Türk diline verdiğin emekler unutulmaz
Son Türkçü ölmedikçe silinemez tesirin.

Bizim geleceğimiz sayenizde şan dolsun
De ki: Bir Türk balası; şair Ertuğrul’um var.
Hep Turan’a nağmeler düzeceğim ant olsun
Seni şad edeceğim… Şad olasın Bahtiyar.

Mehmet ERTUĞRUL

Can Azerbaycan’ımızın büyük şairlerinden, Bahtiyar Vahapzede’yi rahmet ve minnetle anıyorum…

Bir umman gizlenmiş bendeki özde,
Gözünle gözüme dal istiyorum.
Su misali aksın, bağını çöz de,
Saçını omzundan sal istiyorum.

Kâh kül eyle…
Kâh buz eyle, kâh kül eyle.
Beni yakan saçlarından,
Perçem eyle, kahkül eyle.

Ne gece yarısı ne öğlen vakti,
Ayrılık olmasın dileğim tekti.
Yüzünü görmeyi bak, canım çekti;
Her zaman yanımda kal istiyorum.

Gör düğümü…
Gönlüme bak, gör düğümü.
Sen de âşık olmaz mıydın?
Görsen sende gördüğümü

Zemheri vuranda, talandır bağım,
Seninle duruldu en deli çağım.
Merhamet eyle ki, sen ey yandığım,
Beni kollarına al istiyorum.

Deva mı var?
Ben yanmışım, deva mı var?
Bilirim ki, yâr dilinden,
Çektiğimin devamı var.

Mehmet ERTUĞRUL

Birçok insan şiir sevmediğini söylemektedir. Bence onlar şiiri sevmediklerinden değil şiirin büyüleyici dünyasına giremedikleri için böyle düşünüyorlar. Okudukları şiirlere bir anlam yükleyemedikleri, şiirin duygu denizinde yüzemedikleri, yaşamsal birikimleri ile şiirle bütünleşemedikleri için şiiri sevmediklerini sanıyorlar. Oysa şiir insan demektir, insanın iç dünyasındaki sınırlanamayan duyguların çarpışmasıdır. Şiiri sevmemek, ya da güzel sanatların bir kolu olan edebiyatı (yazını) sevmemek insanın kendisini sevmemesi demek değil midir?

Sanat, şiir günlük hayatta yaşadığımız, gördüğümüz birçok olay ve varlıkların düşünce ve duygu gözüyle görülebilen insanca güzellikleri, duyarlılıkları bizim önümüze sermiyor mu? Fakat genellikle hayatımızı daha çok fiziksel ihtiyaçlarımız nesnelliğinde algılama alışkanlığımız şiiri de anlatmak istediği derinlikte yorumlamamıza engel olmaktadır. Şiiri okurken yürek kulaklarımızı açamıyoruz genellikle. İsterseniz bunu gelin hep birlikte örnek bir şiir üzerinde test edelim. Ne dersiniz? Örnek olarak benim çok sevdiğim Yahya Kemal’in “Sessiz Gemi” şiirinin ilk beyitiyle başlayalım.

Artık demir almak günü gelmişse zamandan,
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.

Y.Kemal BEYATLI

Bir çok kişi ile yaptığım bu şiirle ilgili söyleşimde şiirin bütününe yansıyan ilk bakışta bir gemi yolculuğunu anlatıyormuş gibi görünen anlatımın aslında ölüm temasıyla olan ilişkisini birinci beyitte simgesel kelimelerin anlamlarını tam olarak kavrayamamaları nedeniyle temanın derinliğini kaçırmış olduklarını fark ettim.Yaptığım araştırmalarımda edebiyat yorumcularının değerlendirmelerinde de böyle olduğunu gördüm.

Beyitte altı çizili kelime ve kelime gruplarının sözlük anlamları yanı sıra şiirin teması ile ilgili simgesel anlamlar içerdiğini biliyoruz.Sizden istediğim beyiti dikkatle okuyunuz. Daha sonra altı çizili kelime ve kelime gruplarına şiirdeki “ölüm” temasından hareketle birbiriyle de uygunluklarını (Tenasüp) düşünerek karşıladığı kavramları belirlemenizdir. Hadi bakalım şiiri okumaya doğru mu, yanlış mı başladık bir görelim.

Aşağıya tıklayarak kavramların doğru karşılıklarını yerine koyarak beyiti yeniden okuyunuz. Dil içinde ikinci bir dil olan şiir tadının ayrımına vardınız mı? Ne dersiniz! Şiirin tamamını şimdi okuyun ve tadına varın!

Demir almak: Ruhun bedenden ayrılışı.
Gün : An
Zaman : Fani dünya, yaşam.
Meçhul : Ahiret
Gemi : Ruh
Liman : Beden

Sevgiler.

Mehmet TANYERİ

The post Şiir Sevmeyen Sever mi? first appeared on Bilgicik.Com.]]> https://www.bilgicik.com/yazi/siir-sevmeyen-sever-mi/feed/ 16 https://www.bilgicik.com/yazi/kabus-siir/ https://www.bilgicik.com/yazi/kabus-siir/#comments Fri, 02 Jan 2009 20:05:58 +0000 https://www.bilgicik.com/?p=4577 Kabus Onurumuz yitirilen; Sahip çıkmak zormuş gibi… İhanetle bitirilen, Beş bin yıllık bir düş gibi… İnançlar tam, gayret yarım, Tarihtedir anılarım; Her asırda destanlarım, Bir yokmuş bir varmış gibi… Turan yurtta batı-doğu, Yaşamalı altın çağı, Fakat nice kahpe yağı, Etrafımı sarmış gibi… Kimi dinler, kimi anlar? Bu devirde yaşayanlar. Ecdadını unutanlar, Düzenini kurmuş gibi… Açık […]

Esiyordu tuğ, törenin gölgesinde.
Esmesinde tunç yollar akıyor Tanrı Dağı’na.
Koşuyordu atlar,
Suskunluğun asiliği yelelerinde,
Taşıyorlardı sırtlarında akınları, od yurduna.

Otağlar kuruluyordu kara ve ak.
Konukluğunu yaşıyordu budun, ötelenmiş düşlerde
Bozkır yaşama bulanıyordu,
Boz toprak ise Araz’a, Hazar’a…

Issık çalıyordu kopuzlar,
Susmuyordu ozanların korkut yüreği.
Söyleniyordu, “Mete” diyordu, “Çingiz” diyordu.
Adlarını sayarak atalarının yüreklerinde,
Türklerin uslu bilgeliğini adıyordu ezgilerine.

Kalem tutan eller Tonyukuk’a yakarıyordu.
Yazıyorduk Yollug Tigin’ce Tanrı Dağı’nın uçmağını.
Ataların gökçe ruhunu taşıyan ozan oluyorduk.
Korkutluk övüyordu kopuz tutan elleri,
Öğütlüyordu söz dizen yüreğimizi…

Al tuğ estikçe taşıyordu dizelerden küçük sözcüklerim.
Esmesinde taşınıyor börülüğüm Tanrı Dağı’na.
Koşuyordu imcelerim, koşuyordu Türkeli’ne.
Bağırışların sessizliği içlerinde,
Taşıyorlardı sırtlarında Türkçülüğe iye yüreğimi…

Sunkur Kağan…

Şiir sevdalılarından takip edenler bilirler, Elazığ‘da 1992’den beri her yıl “Hazar Şiir Akşamları” düzenlenir. Türk dünyasının birçok yerinden gelen birçok şairin buluşmasını sağlayan şiir akşamları, her yıl büyük bir coşku içinde yapılır ve Türk’ün sözü şiirlerle sunulur dizelere susamış gönüllere…

1992 yılında, birkaç edebiyat gönüllüsü Elazığ‘da “Fırat Şiir Akşamları” adında bir etkinlik düzenlenmişti. Sanatsever Elazığ halkı, bu etkinliğe büyük ilgi gösterince bunun ikincisinin yapılmasına karar verildi. İkinci buluşmaya, edebiyat dünyasından birçok önemli isim katıldı. Sonrasında bu etkinliklerin Elazığ‘ın kültürel mirasının paylaşılması anlamındaki katkısı anlaşıldı ve etkinliğin adı “Hazar Şiir Akşamları” olarak değiştirildi. Bu tarihten sonra her yıl büyük heyecanla bütün Türk dünyasından gelen konuklar Elazığ‘da ağırlandı ve söze geldi yürekler şairlerin dilinde.

Bu yıl 16.’sı düzenlenen şiir akşamlarına Türkiye, Azerbaycan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan, Kazakistan, Tataristan, Kıbrıs, Kosova ve Kerkük’ten gelen konuklar katıldı. Üç gün boyunca düzenlenen etkinliklerle hem Elazığ halkı binlerce kilometre ötelerden gelen soydaşlarının içtenliğiyle buluştu hem de gelen konuklar Türk‘ü söyleyen dillere kucak açan Elazığ‘ı tanıdılar. Bir bayram coşkusu içinde geçen üç gün içinde, birçok konukla benim de tanışma olanağım oldu. Bazılarıyla, aşağıda sizlerle de paylaşacağım söyleşiler yapabildim.

Şiir akşamlarına Türkiye’den katılan Yavuz Bülent Bakiler, Cemal Safi ve Yahya Akengin gibi tanınmış kişilerin konuşmaları ve okudukları şiirler, oldukça ilgi gördü. Anadolu’dan büyük Türkistan’a açılan düşünceler, bu büyük şairlerimizin şiirleriyle dile geldi. Daha önceki yıllarda Cengiz Aytmatov ve Almas Yıldırım gibi büyük yazar ve şairlerimizin onuruna – anısına düzenlenen şiir akşamları, bu sene Azerbaycan’ın büyük şairi Bahtiyar Vahapzade‘nin onuruna düzenlendi. Fakat Bahtiyar Vahapzade, sağlık sorunları nedeniyle programa katılamadı.

Böyle bir programın düzenlenmesinde, elbette desteklerini hiçbir zaman eksik etmeyen Elazığ Belediye Başkanı Süleyman Selmanoğlu’nun ve Elazığ Valisi Muammer Muşmal’ın desteği büyüktür. Kültür mirasımızın gelecek kuşaklara aktarılmasını görev bilip, Türk dünyası kardeşliğine katkıda bulunmaktan şeref duyan idarecilerimize de, teşekkür etmek gerekiyor.

Bugün yaşayan büyük Türk şairlerinden biri olan Yavuz Bülent Bakiler‘in güzel ve akıcı Türkçesi, bütün gençlerde hayranlık uyandırdı. Kendisine “Dilini, tarihini ve kültürünü unutma tehlikesiyle karşı karşıya olan Türk gençliğine ne söylemek istersiniz?” diye sorduk. Sorumuza aşağıdan izleyebileceğiniz şu yanıtı verdi:

Yavuz Bülent Bakiler’in kökü de Azerbaycan‘a dayandığı için, onun için Azerbaycan’ın çok büyük bir önemi vardır. Bunu şiirlerine de yansıtan Bakiler, şiir akşamlarının ikinci gününde “Azerbaycan Yüreğimde Bir Şahdamardır” adlı şiirini dinleyicilere şöyle sundu:

Türk dünyasında yazılan hemen hemen bütün şiirleri ezbere bilen, yüksek hitap gücü ile dinleyenlerin yüreklerini bir kartal gibi uçurup ana yurdun çevresinde uçuran, Azerbaycan Türkleri’nden büyük şair ve ozan Zelimhan Yakup, şiir akşamları için geldiği Elazığ‘da geçirdiği üç dört günlük zamanı şöyle değerlendirdi:

Zelimhan Yakup, şiir akşamlarının üçüncü gününde okuduğu “Ezel Ahır Dünya Bizim Olacak” adlı şiiriyle ilk ve son andımız Turan‘ın yolunda, Türk Ulusu’nun oradaki bütün temsilcilerini heyecanlandırdı. Bu güzel şiirini Yunus Emre ile çıktığı yolculukta “Bu Yeşil Ağacın Altı Bizimdi” şiiriyle tamamlayınca, Zelimhan Yakup’un dizeleri arasında erimemek imkansız oluyor.

Kerkük‘teki Türkmenler’in sesi olan “Türkmeneli Tv“de haber sunucusu olan Timur Beyatlı ağabeyimiz, bize o zor koşullar altında “TÜRK” kalabilmenin güçlüğünü anlattı. Hayranlıkla izleyebileceğiniz kocaman bir yüreğe sahip bir kişi olan Timur Beyatlı’nın, bizler için aşağıda şöyle bir konuşması oldu:

Şiir akşamlarının düzenlendiği her üç gün de, Azerbaycan’dan gelen “Mugam Üçlüsü” büyük beğeni aldı. Kopuzla Bahtiyar Vahapzade’nin şiirleri okundu ve Güldeniz Ekmen Agiş tarafından Vahapzade’nin bestelenen iki şiiri takdim edildi. İşte kopuzuyla Vahapzade’nin şiirlerini buluşturup bizlere sunan Ramin Garayev‘in Elazığ Öğretmenevi önünden bir görüntüsü:

Kerkük’ten katılan Şemsettin Küzeci‘nin okuduğu bir bayat da, Kerküklü soydaşlarımızın Türkiye’ye sitemlerini belirtmesi açısından anlamlı oldu. İşte Şemsettin Küzeci’nin konuşması:

Büyük güçlüklerle savaşarak ‘TÜRK’çe yaşayabilmeye çalışan büyük şair Bahtiyar Vahapzade, “Ey öz doğma dilinde danışmağı ar bilen fasonlu edebazlar, ruhunuzu oxşamır qoşmalar, telli sazlar. Bunlar qoy menim olsun, ancaq veten çöreyi sizlere qenim olsun.” diyerek milli bilincin uyanması için yüreğini ortaya koymuştur. Büyük şair Vahapzade’yi, Zelimhan Yakup anlatıyor:

Programa katılan şairlerin tamamında, büyük bir içtenlik vardı. Hepsi, geldikleri Türk ilindeki bütün soydaşlarımızın yüreğini de getirmişlerdi sanki. Şiire ve şaire değer veren bir halk karşısında, onlar da en içten duygularla döküyorlardı yüreklerini şiirlerle. Ve hepsinin yüreği, büyük TURAN ülküsüyle yanıp tutuşuyordu. Bu nedenle sözlerin çoğu, büyük Türkistan’ı anlatıyordu.

Son etkinlik olarak düzenlenen Esat Kabaklı konseri ise, zaten büyük bir duygu yoğunluğu yaşayan bizleri, hepten alıp götürdü. “Dedem Korkut“u dinledik türküleriyle, ve “Çırpınırdı Karadeniz” diyip “Tuna Nehri“ni andık bir kez daha.

Üç gün içinde çekilen resimlerden birkaçı ise şöyle:

(Büyük Şair Yavuz Bülent Bakiler)

(Ünlü Şair Cemal Safi)

(Akgün Otel’in Önünde, -soldan sırayla- Ahmet Turan Sinan, Sadık Gavayev, Abdullah Satoğlu ve Doğan Akdal)

(Baskil’deki Oturuma Başlamadan Önce…)

(Baskil’de Hazar Şiir Akşamları Kapsamında Düzenlenen Oturum)

(Baskil’deki oturumun ardından Kömürhan’da yemek yiyorken…)

(Elazığ Öğretmenevi’nin Önünde Mehter Takımı)

(Elazığ Öğretmenevi’nin Önünde Mehter Takımı)

|» Resimlerin Devamına Bak! « |

Üç gün içinde yaşanılanlar, Türk dünyasından gelen konuklarla birlikte, onlarla buluşanların ortak duyumsayışlarıydı. Şiirlerin şehri Elazığ‘da Türk birliğini düşleyenlerin bir arada toplanması, bize büyük bir güç verdi. Umuyoruz ki şiirleri ruhunun derinliklerinde hisseden toplumumuzun verdiği destekle, şairlerimiz kurarlar gönül köprülerini Türk illerine…

Mehmet Emin Yurdakul‘un şu güzel sözünü yeniden anımsamak gerekiyor: “Unutma ki şairleri haykırmayan bir millet, sevenleri toprak olmuş öksüz çocuk gibidir.“

Yavuz TANYERİ

Bir yaşam düşünün ki, annesinin inek sağmaktan dönerken yolda doğum yapmasıyla başlıyor; henüz dünya güzelliklerini görmeye başladığı yedi yaşında gözlerini kaybederek devam ediyor; yaptığı evlilikte de yüzü gülmeyerek eşi kaçırılıyor; annesi, babası ve çocukları ölüyor… Bu kadar büyük sıkıntılar geçirerek “Bu kadarını hak ediyor muyum?” diye düşünerek içine kapanıyor ve zaman geçirmek için eline tutuşturdukları bağlamasıyla büyük aşıkların türkülerini çalıp söyleyerek yüreğindekileri dökmeye çalışıyor. Ustalarından aldığı izle, bir zaman sonra destanlar ve şiirler dökülüveriyor ağzından. Sonra en büyük Türk, Atatürk’e yazdığı şiirini, O’na okumak için büyük yolculuklar yapıyor ve nihayetinde yüreğindeki o mükemmellik, keşfedilerek dillere düşüyor…

“Üç yüz onda gelmiş idim cihana.” diyen Veysel Şatıroğlu, 1894’te Sivas‘ın Şarkışla adlı ilçesine bağlı olan Sivrialan Köyü’nde dünyaya geliyor. Yörede “Şatıroğulları” diye bilinen bir ailenin ve “Karaca” lakaplı Ahmet adında bir çiftçinin oğlu olan Veysel‘in doğduğu sıralarda tüm yurtta olduğu gibi Sivas’ta da “çiçek” hastalığı bir sürü can almaktadır. Kendisinden önce iki kardeşinin ölümüne neden olan bu hastalık Veysel‘i, annesinin ona diktiği elbiseyi kendisini çok seven Muhsine Kadın’a göstermek için gittiği yerden eve dönerken bir çamura düşmesi sonucunda yakalıyor. Çiçek hastalığına yakalanan Veysel, sol gözünü kaybediyor.

Bir zaman sonra sol gözündeki rahatsızlıktan mıdır bilinmez, sağ gözüne de “pus” iniyor. Sağ gözüyle az çok etrafını gören ve en azından aydınlığı seçebilen Veysel‘e, bir gün çok başarılı bir doktor ile sağ gözünü açabilecekleri söyleniyor. Doktora gitmeleri planlanırken, doğduğundan beri sıkıntılar içerisinde yaşayan Veysel‘in başına bir talihsiz olay daha geliyor ve kendisini görmek için yanına gelen babasına aniden dönen Veysel‘in gözüne, babasının elindeki değnek batıveriyor. Bir ümit açılabilecek olan sağ gözü de, bu olaydan sonra akıp gidiyor.

Ailesi bu talihsiz olaylara çok üzülüyor ve Veysel‘in üzüntülerinin azalması ve yaşadığı acıların biraz dinmesi için ona bir bağlama alıyor. Ailesinin de saz kültürüne yakın olması ve çevresinde çokça âşık bulunması dolayısıyla, Veysel kısa zamanda bağlama ile bütünleşiveriyor. O dönemde Âşık Veysel‘in yaşadığı bölge, deyim yerindeyse “âşık / ozan fışkıran” bir yerdir. Babasının ona halk türküleri ezberletme ve yakınlarına gidip sürekli türküler söyleme gayretiyle, Veysel artık saza bağlanmıştır. Komşuları olan Molla Hüseyin’in de sazının tellerini düzenlemesi, ona gayret veriyor ve büyük âşıkların / ozanların türkülerini çalıp söylüyor. Gel zaman git zaman, yazılan sözler kendini tam olarak ifade etmeye yetmiyor ve Veysel ahenkli, uyaklı şiirler yazmaya başlıyor.

Yukarıda sıraladıklarımızın dışında, Veysel‘in yüreğini acıtan çok büyük bir derdi daha vardır. Bu anlatılan dönem, seferberlik dönemidir ve o dönemde arkadaşları / yaşıtları askere gitmiştir. Vatanın Veysel gibi ulus ve vatan aşkıyla yanıp tutuşan kahraman erlere en fazla ihtiyacının olduğu dönemde, Veysel eli kolu bağlı, çaresizce evinde oturmaktadır. Düşmanların işgali karşısında, hiçbir şey yapamadan oturmak, Veysel‘i derinden yaralıyor. Nitekim Veysel, bir şiirinde de bunu şöyle dile getiriyor:

“Ne yazık ki bana olmadı kısmet,
Düşmanı denize dökerken millet,
Felek kırdı kolumu, vermedi nöbet,
Kılıç vurmak için düşman başına.

Bugünler müyesser olsaydı bana,
Minnet etmez idim bir kaşık kana,
Mukadder harici gelmez meydana,
Neler geldi bu Veysel’in başına.”

Ailesi, “Belki biz ölünce, kardeşinin ona bakmaya gücü yetmez.” diye düşünüp, Veysel‘i evlendiriyor. Bu evlilikten bir oğlu bir de kızı oluyor Veysel‘in. Fakat oğlu daha on günlükken tam açamadığı gözlerini, yeniden yumuyor. Oğlunun ölümüyle yanıp tutuşan Veysel‘in acıları, bununla da bitmiyor. O dönemde ağabeyi Ali ile aynı evde yaşıyorlar ve ağabeyinin bir kızı daha olunca, evdeki işlere bakmak için bir “azap” (hizmetkâr) tutuyorlar. İşte bu hizmetkâr, Veysel‘in karısını kandırıyor ve onu da alıp kaçıyor. Veysel, altı aylık kızıyla baş başa kalıyor. İki yıl kadar kucağından indirmiyor o zavallı kızı. Fakat kader, o kızın da yaşamını karartıyor ve kız iki yaşında ölüyor.

Neyse, bir zaman sonra Veysel ikinci evliliğini yapıyor. Aynı dönemde Sivas’ta edebiyat öğretmenliği yapan Ahmet Kutsi Tecer ve arkadaşları, “Halk Şairlerini Koruma Derneği“ni kuruyorlar. Cumhuriyet’in onuncu yılını kutlama için şiir yarışması düzenleniyor ve Âşık Veysel için bu yarışma, resmen bir dönüm noktası oluyor. Yarışma için Veysel‘in yazdığı şiir çok beğeniliyor ve Ahmet Kutsi Tecer’in Âşık Veysel‘i keşfetmesiyle, Veysel‘in yaşamında yeni bir dönem başlıyor. Yazdığı destansı şiiri Ata’ya sunmak isteyen Âşık Veysel‘i, Ankara’ya göndermek istiyorlar. Fakat Veysel, “Gerek yok, ben kendim Ata’ma giderim.” diyerek vefalı arkadaşı İbrahim’i de yanına alarak, karakışta yalınayak dağları tepeleri aşıp, köyünden Ankara’ya kadar yürüyerek, tam üç ayda Ankara’ya gidiyor. Bir sürü maceralar atlatan ve nihayetinde aylar sonra memleketine dönebilen Veysel, 21 Mart 1973’te 7 yaşından beri karanlık olan dünyasına, gözlerini temelli yumuyor.

Yaşamı hakkındaki bilgilerden anlayacağınız üzere, arı bir gönül taşıyan ve dünyayı bu gönül penceresinden görüp yansıtan Veysel‘in, edebî yönü de inanılmayacak güçtedir. Her şeyden önce dili çok yalındır. Şiirlerinde ses uyumlarına, ahenge, uyak ve rediflere dikkat etmiş; fakat hiçbir zaman şiirlerinin temeline “estetik kaygıyı” koymamıştır. Zaten bu, Veysel‘in yapmaya çalıştığına da aykırıdır. Çünkü o, yaşamı boyunca karşılaştığı talihsizlikler gölgesinde kalan bir hayat yolculuğunu çevresiyle paylaşmaktan başka bir şey düşünmemektedir. Hâl böyle olunca, olabildiğince yalın, açık ve anlaşılır yazmak gerekir. Zaten eğitim almayan ve halkın içinde yaşayıp, öylece vefat eden Veysel‘in, çok süslü ve ağır bir dil kullanması da pek beklenir bir şey değildir. O, olduğu gibi yaşadığına benzer şekilde, olduğu gibi yazmıştır.

Sanatçıların duruşlarını, yaşadıkları bölgenin ekonomik, siyasi ve kültürel yapısının etkilediğini düşünürsek, Veysel‘in de sanatını ve düşünce yapısını yaşadığı çevrenin oldukça etkilediğini söyleyebiliriz. Sivas’taki Sivrialan Köyü’ndeki aileler, tarım ve hayvancılık yaparak geçinirler, pek çağdaş olmayan koşullarda eğitim görürler, hasılı yoksulluklar içerisinde pek dışa açılmadan yaşayıp giderlerdi. Veysel de bu yapıyı, etkin olarak katılmadığı hâlde şiddetli şekilde yaşamıştır. Yoksulluk şiirlerine yansıyacak kadar etkilemiştir Veysel‘i…

Pek çok konuda şiirler yazan Âşık Veysel, yüreğindeki yaraları “feleğe çatarak” dağlamaya çalışmıştır. Genellikle insanî güzelliği vurgulamış ve dinî konulara pek girmemiştir. Ulus sevgisini, şiirlerine de yansıtmış ve yazının sonunda paylaşacağım “Atatürk’e Ağıt” adlı eserini yazarak, Türklüğe ve Atatürk‘e ne kadar bağlı olduğunu ortaya koymuştur.

O değerli şahsiyet hakkında ne kadar düzgüler sıralasak, Türkçenin sınırlarını zorlayacak kadar övgüler dizsek de, karanlık dünyasında en az gözleri görenler kadar güzellikler gören büyük ozanımız Âşık Veysel‘i, ölümünün 35. yılına denk gelen bugünde (21 Mart) saygıyla, şerefle ve rahmetle anıyorum…

Tanrı, mekânını cennet, ruhunu şâd etsin.

Büyük ozanımızın, en beğendiğim şiirlerinden birisini de buraya ekliyorum. Dileyenler buraya tıklayarak açılacak pencereden aşağıdaki şiiri, Âşık Veysel‘in kendi sesinden dinleyebilirler…

Atatürk’e Ağıt

Ağlayalım Atatürk’e
Bütün Dünya kan ağladı,
Süleyman olmuştu mülke,
Geldi ecel, can ağladı,

Atatürk’ün eserleri,
Söyleyecek bundan geri,
Bütün dünyanın her yeri
Ah çekti, vatan ağladı.

Bu ne kuvvet, bu ne kudret,
Var idi bunda bir hikmet
Bütün Türkler, İnönü İsmet,
Gözlerinden kan ağladı.

Uzatma Veysel bu sözü
Dayanmaz herkesin özü,
Koruyalım yurdumuzu,
Dost değil, düşman ağladı.

Aşık Veysel Şatıroğlu