• Solunumun kontrolü sinirsel ve kimyasal yollarla sağlanır. Sinirsel kontrol, beyindeki solunum merkezleri tarafından yapılır.
• Soluk alma merkezinden gelen impulslar (1) diyafram ve kaburgalar arası kasların kasılmasını sağlar ve soluk alınır.
• Diğer impuls (2) pnömotaksik merkeze ve oradan da soluk verme merkezine (3) gider.
• Aynı zamanda soluk alma ile akciğerlerde meydana gelen gerginliği algılayan reseptörlerden de vagus siniri ile soluk verme merkezine bir diğer impuls (4) ulaşır.
• 3 ve 4 numaralı impulsların soluk verme merkezine ulaşması,bu merkezden soluk alma merkezini inhibe edici bir diğer impulsun (5) gönderilmesine yol açar.
• Soluk alma merkezinin durması ile 1 numaralı impuls kesilir ve soluk verilir.
• Bu sırada 2 numaralı impulsun başlatmış olduğu olaylar ve 4 numaralı impuls da kesileceği için sonuçta inhibe edici 5 numaralı impulsun da kesilmesi görülür.
• Böylece, soluk alma merkezinin tekrar faaliyete geçmesine ve yukarıda sayılan olayların tekrarlanmasına sebep olur ve de soluk alıp verme olayları ard arda meydana gelir.

• Soluk alış veriş hızı kandaki CO2 miktarı ile ayarlanır.
• Kandaki CO2 artması asitliğin artmasına neden olur, kanın pH ı düşer. Asitliği artan kan omurilik soğanını uyarır.
• Otonom sinirler diyafram ve kaburga kaslarını uyararak kasılmalarını sağlar. Soluk alışveriş hızı artar.
• Hızla CO2 atılıp, O2 alınır. Kanın asitliği azalıp, pH normale döner.
• Homeostasi sağlanır.

Şemada verilen numaraların açıklanması:

• I. Soluk alırken O2 alveollere girer. Soluk verirken CO2 atılır.
• II. O2, alveollerden kana difüzyonla geçer. Aynı yolla CO2 alveol kılcallarındaki kandan alveole verilir.
• III. Oksijence zengin kan önce akciğerlerden kalbe, oradan da vücut hücrelerine gönderilir.
• IV. O2 kandan vücut hücrelerine, CO2 de vücut hücrelerinden kana difüzyonla geçer.
• V. CO2 ce zengin kan dokulardan kalbe, oradan da akciğerlere getirilir.
• VI – IX maddelerde kandaki CO2 miktarının yükselmesi ile oluşan değişiklikler görülmektedir.
• VI. Kandaki yüksek CO2 miktarı, kalpteki ve kan damarlarındaki kimyasal reseptörleri uyarır.
• VII. Bu reseptörler, sinir uyarılarını omurilik soğanındaki solunum merkezine gönderir.
• VIII. Solunum merkezi de diyafram ve kalbe uyarılarını gönderir. Fazla CO2 nin oluşması solunumu hızlandırır.
• IX. Kalbe gelen uyarılar kalbin çalışmasını hızlandırır.

Bundan dolayı çok daha fazla kan, akciğerlere pompalanarak temizlenir.

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Doku hücrelerinde oluşan CO2, kılcaldamarın toplardamar ucundan kana geçer. Kana geçen CO2 önce hemoglobinle birleşir, karboaminohemoglobini (karboksi hemoglobin) oluşturur.

• Alyuvarlarda CO2 nin büyük bir kısmı hemoglobinden ayrılır ve karbonik anhidraz enziminin etkisiyle H2O ile birleşerek ve karbonik asit (H2CO3) oluşturur. Karbonik asit iyonlaşarak H+ ve HCO3 – e (bikarbonat) dönüşür.

• Doku kılcallarında oluşan H+, hemoglobin ile bağlanarak akciğer kılcallarına taşınır. HCO3 – ise plazmada taşınır.
• Her ikisi de alt ve üst ana toplardamarlarla kalbe getirilir.
• Buradan akciğer atardamarı ile akciğere giderler. Akciğer kılcallarında, hemoglobine bağlı olan H+ ayrılır. Plazmadaki HCO3

– alyuvarlara girer. Burada H+ ve HCO3
– birleşerek

• H2CO3 oluşturur.
• H2CO3, karbonik anhidraz enziminin etkisiyle CO2 ve H2O ya ayrılır.
• CO2, akciğer kılcallarından alveole difüzyon ile geçer ve soluk verme ile dışarı atılır.

• Yüksek yerlerde atmosferik basınç ve buna bağlı olarak da O2 nin kısmi basınç değeri düşüktür.
• Böyle durumlarda akciğerlerden geçen kan, yeteri kadar oksijenlenemez ve hücrelere de eksik oksijen ulaşır.
• Böyle yerlerde sürekli yaşayanlar, daha derin nefes alırlar, vücutlarında alyuvarların sayısı deniz seviyesinde yaşayan insanlara oranla fazladır.
• Derin denizlerde ise basınç artar. Derine dalan dalgıçların kan ve vücut sıvılarındaki gazlar özellikle azot büyük miktarda çözünür.
• Dalgıç su yüzüne ani çıkarsa, vücut dışındaki basıncın ani düşmesi sebebiyle, çözünmüş olan azot tekrar gaz haline dönüşerek, hücreleri tahrip eder, damarları tıkar ve sinir sistemini etkileyerek felç olayına sebep olur. Bu olaya vurgun denir.

NOT: Hemoglobin CO (karbonmonoksit) ile kolayca birleşebilir fakat O2 gibi kolayca ayrılamaz. Bu durumdaki Hb, O2 taşıyamayacağından hücre ve dokular O2 siz kalır. Buna karbonmonoksit zehirlenmesi denir. Örneğin soba zehirlenmesi. Sigara kullananlarda CO, Hb nin O2 taşıma kapasitesini % 20 – 30 oranında azaltır.

[biyoloji_2_ygs_lys]

• İnsanda vücuda alınan oksijenin % 98 i alyuvarlardaki hemoglobinle, % 2 si kan plazması ile çözünmüş halde taşınır.
• Oksijen, alveollerden difüzyonla akciğer kılcallarına girer sonra kan plazmasından alyuvarlara geçer.
• Alyuvarlarda hemoglobinle birleşerek oksihemoglobini oluşturur.

• Oksihemoglobin akciğer toplardamarı ile önce kalbe gider.
• Kalpten aort atardamarı ile tüm dokulara pompalanır.
• Oksijenin hemoglobinle birleşmesi ya da ayrılması kandaki
• O2 yoğunluğuna bağlıdır. Akciğer kılcallarındaki O2 yoğunluğu fazla, CO2 az olduğu için oksijen hemoglobinle birleşerek oksihemoglobini oluşturur.
• Dokularda ise O2 yoğunluğu az, CO2 fazla olduğundan hemoglobin O2 ni serbest bırakır.

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Kanda bulunan solunum pigmentleri sayesinde kanın oksijen tutma ve taşıma kapasitesi yüksektir.
• Solunum pigmentlerinin yapısında protein bulunur. Ayrıca demir, bakır gibi elementler de yer alır.
• Pigmentler kana özel rengini verirler. Hayvan gruplarında pigmentlerin çeşidi ve kandaki yeri farklılık gösterir.

• Omurgalılar ile bazı omurgasızlarda solunum pigmenti hemoglobindir.
• Hemoglobin omurgasızlarda plazmada, omurgalılarda ise alyuvarda bulunur.
• Hemoglobin (hem + globin), demir taşıyan bir proteindir.
• Yapısında demirin yanında C, H, O, N ve S bulunur:
• Hemoglobin yapısındaki 4 demir (Fe) atomundan her biri, oksijen ve CO2 taşınmasında iş görebilmektedir.
• Çok büyük bir molekül olan hemoglobin, 4 polipeptit zincirinden oluşmuştur. Her zincir hem grubuna sahiptir.
• Demir, hem grubunda bulunur. Bu yüzden oksijen, hem grubuyla taşınır. Bir alyuvarda yaklaşık 280 milyon hemoglobin molekülü vardır.
• Hemoglobin, kanımızın oksijen taşıma kapasitesini 75 kat arttırır. Kanımızda hemoglobin olmasaydı, 5 kg kanı olan bir insanda 5 x 75 = 375 kg kan bulunması gerekecekti.
• Ayrıca hemoglobin, oksijen ve karbondioksitin kanın pH değerinde çok az değişmeye sebep olarak taşınmasını sağlar.

[biyoloji_2_ygs_lys]

İnsanda soluk alıp verme; kaburgalar arası kaslarla, diyafram kasının kasılıp gevşetmesiyle meydana gelir.

Soluk Alma

• Oksijence zengin havanın solunum yollarından geçerek alveollere dolmasına soluk alma denir.

Soluk alırken;

• 
  Diyafram kasılır (düzleşir).
• 
  Kaburgalar arası kaslar kasılır.
• 
  Göğüs boşluğu hacmi artar, iç basınç azalır.
• 
  Akciğerler genişler.
• 
  Karın boşluğu hacmi azalır, karın iç basıncı artar.
• 
  O2 alveollere geçer.

Soluk Verme

• Oksijeni azalmış havanın alveollerden vücudun dışına verilmesine soluk verme denir.

Soluk verirken;

• 
  Diyafram gevşer (kubbeleşir).
• 
  Kaburgalar arası kaslar gevşer.
• 
  Göğüs boşluğu daralır, iç basınç artar.
• 
  Akciğerler daralır.
• 
  Karın boşluğu hacmi artar, karın iç basıncı azalır.
• 
  CO2 dışarı atılır.

• İki akciğerde 3000 ml hava sürekli bulunur. Ergin bir insan,bir soluk almada yaklaşık 500 ml hava alır.
• 500 ml lik havanın 350 ml si alveollere ulaşalabilir, 150 ml si solunum yollarında kalır.
• Soluk verme sırasında vücut dışına atılan hava 350 ml, solunum yollarında kalan hava ise yine 150 ml dir.
• Dinlenme esnasında vücut hücreleri 24 saatte yaklaşık 300 litre oksijene ihtiyaç duyar.
• Hareket halinde olunduğunda ise bu on kat artar.

ÖRNEK: Aşağıdakilerden hangisinde verilen iki olayın birlikte gerçekleşmesi normal bir insanın soluk almasını sağlar?
A) Diyafram kasının kasılması / Karın iç basıncının azalması
B) Diyafram kasının kasılması / Göğüs boşluğu hacminin artması
C) Kaburgalar arası kasların kasılması / Göğüs boşluğu hacminin azalması
D) Diyafram kasının gevşemesi / Göğüs boşluğu hacminin azalması
E) Kaburgalar arası kasların gevşemesi / Karın iç basıncının azalması
1991 ÖYS

ÇÖZÜM: Soluk alma sırasında diyafram kası kasılır ve göğüs boşluğunun hacmi artar.
Yanıt B

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Solunum sisteminin, oksijeni alıp karbondioksiti vücuttan uzaklaştırmasının yanında başka görevleri de vardır.
• Konuşma seslerinin oluşması, mikroplara karşı vücudu koruma vb.
• Solunum sistemi organları, işlevlerini yapmak üzere özelleşmiş yapılara sahiptir.
• İnsanda solunum sistemi; burun, yutak, gırtlak, soluk borusu ve akciğerlerden oluşur.

Burun

• Burun iç yüzeyinde mukus bezi, koku alma reseptörleri, siller bulunur.
• Alınan hava mukus tarafından nemlendirilir.
• Burnun iç yüzeyindeki kılcal damarlar havayı ısıtır. Kıllar,yabancı cisimlerin (toz vs.) tutulmasını sağlar.

Yutak (Farinks)

• Ağız ve burun boşluğunun birleştiği yerdir. Yutak alınan havanın soluk borusuna geçmesini sağlar.

Gırtlak (Larinks)

• Soluk borusunun başlangıç kısmıdır.
• Yutak ile soluk borusunu birbirine bağlar.
• Gırtlağın üst açıklığına glottis denir ve yutma esnasında epiglottis (küçük dil) tarafından kapatılmasının dışında, sürekli açıktır.
• Gırtlak kıkırdaktan yapılmıştır, içinde ses telleri bulunur.
• Sakin durumda iken ses telleri birbirinden ayrı durur.
• Ses meydana gelirken birbirine yaklaşır ve kısmen temas ederler.
• Hava ses tellerini titreştirir, ses oluşur.
• Ağız, dil, diş, dudaklar, farinks (yutak) sayesinde gırtlakta oluşan ses konuşma şekline döner.

Soluk Borusu (Trake)

• Soluk borusu, gırtlağın devamı olup yemek borusunun ön tarafında yer alır ve bronşlara kadar uzanır.
• Çapı 2 cm, uzunluğu 10 – 12 cm kadardır. Üst üste dizilmiş yarım ay şeklindeki kıkırdak halkalardan oluşur.
• Epitel hücreleri silli (titrek tüylü) dir. Burada mukus salgılayan goblet hücreleri bulunur.
• Mukus, soluk borusunun iç yüzeyinin nemli kalmasını sağlar ve havadaki küçük tozları tutar.
• Bu tozlar, sillerin yutağa doğru hareketleri sayesinde mukusla birlikte ağızdan dışarı atılır.
• Soluk borusunu astarlayan içteki dokudan sonra düz kas demetleri yer alır.
• Soluk borusu akciğerlere yaklaştığında iki kola ayrılır. Bu kollardan her birine bronş denir.
• Bronşlar, akciğer içinde bronşçuk denilen daha ince borucuklara ayrılır.
• Bronşçuklar da alveollere açılır.

Akciğerler

• Akciğerler göğüs kafesindeki boşlukta bulunur.
• Göğüs boşluğu ile karın boşluğu diyafram kası ile ayrılır.
• Diyafram, akciğerleri alttan çevreler.
• Akciğerler sağ ve sol akciğer olmak üzere iki tanedir.
• Sağ akciğer üç bölmeli (loplu), sol akciğer iki bölmeli (loplu) dir.
• Sol akciğerin sağ akciğerden daha küçük olmasının sebebi alt tarafında kalbin bulunmasıdır.

• Akciğerlerin üzeri pleura zarı ile örtülüdür. Bu zar iki katlı dır. Akciğerleri basınç ve darbeden korur.
• Akciğerlerde gaz değişimini sağlayan çok sayıda hava keseleri yani alveol bulunur. Alveoller akciğer solunum yüzeyini arttırırlar.
• Tek katlı epitel dokudan oluşan alveollerin etrafı çok sayıda kılcal kan damarları ile çevrilidir.
• Alveollere giren havanın oksijeni difüzyonla kılcal damarlara geçer, alyuvarlardaki hemoglobin ile birleşir.
• Karbondioksit ise kandan difüzyonla alveollere geçer, dışarı atılır.

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Hayvanlar aleminde solunum organları hayvan gruplarına göre çeşitlilik gösterir.
• Bunlar deri, trake, solungaç ve akciğerdir.

Solunum organlarının ortak özellikleri:

• 
  Geniş solunum yüzeyi bulundururlar.
• 
  İnce bir epitel doku ile örtülüdürler.
• 
  Trakeler hariç yapılarında bol miktarda kılcal kan damarı bulunur.
• 
  Yüzeyleri nemlidir.
• 
  Su canlılarında dışa, kara canlılarında (kuruma tehlikesinden dolayı) içe doğru gelişme gösterirler.

NOT: Sünger ve sölenterlerde gaz alışverişi vücut yüzeyinden difüzyonla yapılır.

1. Deri Solunumu

• Solucanlarda, yumuşakçalarda, kurbağalarda görülür.
• Oksijenin difüzyona uğrayabilmesi için derinin nemli olması gerekmektedir.
• Bu da deride bulunan mukus bezleri ile sağlanır. Oksijen, nemli deriden çözünerek difüzyonla kılcaldamarların içindeki kana geçer.
• Kan oksijeni alır ve hücrelere taşır. Karbondioksit de aynı yolla dışarı verilir.

2. Trake Solunumu

• Eklembacaklılarda görülür. Doku hücrelerine oksijeni en hızlı taşıyan sistem trakedir.
• Solunum sistemi, dolaşım sistemiyle bağlantılı değildir.
• Oksijen ve karbondioksit kanla taşınmadığından, alyuvar ve solunum pigmenti bulunmaz. Kan renksizdir.
• Trakeler, vücut boyunca dallanan çok sayıda küçük borucuklardan meydana gelmiştir.

• Vücut dışında stigma denilen bir açıklıkla başlar.
• Stigma; böceklerde karın halkalarının alt tarafında her bölmede bir çift bulunan deliktir.
• Trake vücut içine doğru dallanırken, giderek incelir. Hücrelere  ulaştığında, artık mikroskobik borular biçimindedir.
• Bu çok incelmiş trake uzantılarına trakeol denir. Göğüs bölgesinden başlayan trakeler, bacak ve kanatların içine de uzanır.
• Trakeler, içine giren oksijeni trakeollerle hücrelere kadar götürür.
• Bu sırada hücrelerde oluşan karbondioksit de trakeollere geçer.
• Trakeollere geçen karbondioksiti trakeler vücut dışına çıkarınca, hücrelerle dış ortam arasında gaz değişimi sağlanmış olur.
• Böcekler vücutlarını kasıp gevşeterek stigmalardan hava giriş çıkışını kontrol ederler. Vücut genişleyince hava girer, kasılınca hava çıkar.
• Trake sisteminde borular kitinle desteklenmiş olup, tıkanmaz ve yapışmaz.
• Örümcek ve akreplerde trakelerin dallanma biçimi, sayfaları açılmış kitap görünümündedir. Bu türlü dallanmış trakelere kitapsı akciğer denir.

3. Solungaç Solunumu

• Kurbağa larvaları, kabuklular, yumuşakçalar ve balıklarda solungaç solunumu görülür. Solungaçların bir çok şekilleri vardır.
• Saçaklı ve tüy şeklinde olup doğrudan doğruya vücut dışına uzanan solungaçlara dış solungaç denir.
• Akciğerli balıklarda ve kurbağa larvalarının ilk dönemlerinde bu tip solungaç görülür.
• İç solungaçlar ise yaprak şeklindedir. Solungaç yaprakları kemik ve kıkırdaktan yapılmış olup, solungaç yaylarını taşır.
• Solungaçlar, dallanmalar yaparak geniş yüzey oluşturur ve kan damarları bakımından çok zengindir.
• Yuvarlak ağızlı ve kıkırdaklı balıklarda solungaç yarıklarının her biri ayrı ayrı dışarı açılırken, kemikli balıklarda solungaç kapağı (operkulum) ile örtülüdür.

• Balıklarda solungaçlarda gaz değişimi şöyle olur; başlangıçta solungaç kapağı kapalıdır. Ağız açılır ve su alınır.
• Suda çok miktarda erimiş oksijen bulunur. Ağız kapatılır, solungaç kapağı açılır. Basınçla su solungaç yarıklarına girer.
• Oksijen difüzyonla kılcaldamarlara ve hücrelere geçer. Hücrelerde metabolizma artığı olan CO2 zıt yönde hareket eder.
• CO2 solungaç kılcal damarlarına geçer,solungaçlardan suya yani dışarı atılır.
• Balıkların solungaç kılcallarındaki kanın bu bölgeden geçen suya ters yönde akışı, sudan alınan oksijen miktarını arttırır.
• Bu durum su içindeki oksijen basıncının, kılcaldamarlardan daha fazla olmasını sağlar. Bu yüzden kan sürekli oksijene doyar. Balık, akıntıya ters yüzer.
• Sudaki oksijen miktarı, suyun sıcaklığı ile ters orantılıdır.
• Dolayısıyla soğuk sularda oksijen miktarı, sıcak sulara göre daha fazladır. Soğuk suların balıkları daha hızlı büyür ve iri yapılıdır.
• Oksijence fakir sularda yaşayan balıklar, hava kabarcıklarını yutarak solunumu destekler. Bu kabarcıklar, solungaçlar arasında tamamen emilinceye kadar alınır.
• Bazı kemikli balıklarda yüzme keseleri bulunur. Yüzme kesesi balığın bulunduğu derinlikte çevresindeki suyun yoğunluğuna göre kendi yoğunluğunu ayarlamasını sağlar.
• Böylece su içinde batmadan kalır.

4. Akciğer Solunumu

• Ergin kurbağalar, sürüngenler, kuşlar ve memelilerde görülür.

Kurbağalarda

• Akciğerler basit, bölmesiz yapıdadır. Doğrudan bronşla ağız boşluğuna açılır. Soluk borusu (trake) yoktur.
• Ağızları açıkken solunum yapamazlar. Dış burun kapakçıkları açılarak hava ağıza dolar, basınçla akciğerlere gider.
• Kurbağalar aynı zamanda nemli olan derileriyle de solunum yaparlar.

Sürüngenlerde

• Su yılanı ve timsah dahil akciğer solunumu görülür.
• Genellikle yılanların sol akciğerleri körelmiştir. Akciğer aveolsüzdür, iç yüzeydeki kıvrım sayısı kurbağalarınkinden daha çoktur.

Kuşlarda

• Akciğerlerinde alveol bulunmaz, hava keseleri bulunur.
• Hava keseleri, uçmayı kolaylaştırır, yedek hava deposu görevi yapar.
• Hava keseleri, kan damarları yönünden fakirdir.
• Bu keseler oksijen absorblayıp karbondioksit dışarı atamazlar.
• Akciğerlerde havanın sürekli olarak tek yönlü olmasını sağlar.
• Akciğerlerdeki hava geri çıkarken keselerdeki hava akciğere dolar ve bronşçuklarda gaz değişimine yardımcı olur.
• Böylece akciğerdeki kılcaldamarlar her zaman bol oksijen içeren hava ile temas eder.

• Nefes alırken taze hava (yeşil) arkada yer alan hava keselerine çekilir.
• Az miktarı da akciğerin arka kısmına girer.
• Sistemde daha önce bulunan hava (mavi) aynı anda akciğerler boyunca ileriye doğru hareket ederek öndeki hava keselerine dolar.
• Öndeki hava keselerinden hava dışarıya verildiğinde, arkadaki hava keselerinden hava öne doğru hareket ederek akciğere dolar ve gaz değişim yüzeyleriyle karşılaşır; bu hareket, hava keselerinin kasılmasından etkilenir.
• Nefes alırken ve nefes verirken oksijence zengin hava akciğerler boyunca tek yönde hareket eder.
• Havanın akış yönü ile kanın akış yönü ters olduğundan oksijensiz kan, oksijeni az havadan oksijeni alarak zengin oksijenli havaya doğru ilerler.
• Hava akciğerden çıkarken kanın oksijen miktarını daha da arttırır.

Memelilerde

• Akciğerlerin yüzeyi alveollerle genişletilmiştir. Alveoller ince çeperli ve nemli olup, çok sayıda kılcal kan damarları ile çevrilmiştir.
• Bazı hayvanlarda birden fazla solunum organı görülür.
• Bunun en tipik örneği Afrika’nın bazı nehirlerinde yaşayan
• Dipneusti (akciğerli balık) denilen bir balık çeşididir.
• Bu balıklar hem solungaçlara, hem de akciğer benzeri hava keselerine sahiptir.
• Nehir suları azalınca, hava keseleriyle havanın serbest oksijeninden yararlanır ve yaşamını sürdürür.

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Bitkiler hücre solunumunda oluşan karbondioksit ve suyu, fotosentezde; fotosentez sonucu oluşan besin ve oksijeni de hücre solunumu için kullanırlar.
• Fotosentez sonucu oksijenin fazlası atmosfere verilir, ihtiyaç halinde atmosferden karbondioksit alınır.
• Bitkiler gündüz hem fotosentez hem solunum, gece ise sadece solunum yaparlar.

Bitkilerde gaz alışverişinde etkili olan yapılar:
– Stomalar (gözenekler)
– Lentiseller (kovucuklar)
– Köklerdir.

Stoma (Gözenek)

• Yapraklarda bulunan gözenekler, turgor basıncı değişimi ile açılır ve kapanır.
• Fotosentez ve solunumda görev alır.

Lentisel (Kovucuk)

• Çok yıllık odunsu bitkilerde gövdede bulunan lentiseller, solunumu sağlar. Hücreleri cansızdır, stomalarda olduğu gibi açılıp kapanma hareketleri görülmez.

Kök

• Topraktaki hava boşluklarından kök hücrelerine oksijen girer, karbondioksit ise hücrelerden dışarıya atılır.
• Bataklık bitkilerinde ise hava kökleri, oksijeni havadan alır.

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Bir hücrelilerde solunum yani gaz alış verişi hücre yüzeyi ile yapılır.
• Dış ortamla doğrudan temas halinde olduklarından özel bir solunum sistemine gerek yoktur.
• Difüzyonla gaz alışverişi sağlanır.

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Canlıların büyüyüp gelişmesi, hareket etmesi, üremesi ve tüm sistemlerini çalıştırabilmesi için enerjiye gereksinimleri vardır.
• Bu enerji, besin maddelerinin hücrelerde parçalanmasıyla elde edilir.
• Canlıların çoğu besin maddelerini oksijenle yıkarak enerji sağlarlar. Oksijen alabilmek için bir çok yardımcı organ gelişmiştir.
• Solunum organlarıyla yapılan gaz alışverişine dış solunum denir.
• Hücrelerle kan ya da diğer vücut sıvıları arasındaki gaz alışverişine iç solunum (hücre solunumu) denir.

[biyoloji_2_ygs_lys]