ÖRNEK:
Hayır, hayal ile yoktur benim alış verişim;İnan ki her ne demişsem görüp de söylemiştim.Yukarıdaki mısralar; aşağıdaki edebiyat akımlarından hangisinin temel niteliğini yansıtır?
A) Klasisizm B) Romantizm C) Realizm D) Sembolizm E) Sürrealizm
ÇÖZÜM:
Realizmde gözleme önem verilmiş; doğayı, toplumu ve olayları olduğu gibi anlatmak esas alınmıştır.Şiirde, hayal ile yoktur benim alışverişim dizesinde gerçekçilik anlatılmıştır.Yanıt C

ÖRNEK:
Ortaya çıkış zamanlarına göre, sanat ve edebiyat akımlarının doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Romantizm / Realizm/ Klasisizm / Sürrealizm / Natüralizm
B) Klasisizm / Romantizm / Sürrealizm / Natüalizm / Realizim
C) Klasisizm / Natüralizm / Romantizm / Realizm / Sürrealizm
D) Realizm / Klasisizm / Natüralizm / Romantizm / Sürrealizm
E) Klasisizm / Romantizm / Realizm / Natüralizm / Sürrealizm
1975 ÖYS
ÇÖZÜM:
17.yüzyılda Fransa’da ilk olarak ortaya çıkan akım klasisizmdir.
19. yüzyılın ilk yarısında klasisizme tepki olarak romantizm doğar. 19. yüzyılın ikinci yarısında ise romantizme tepki olarak realizm akımı başlatılır.19. yüzyılın sonlarına doğru realizmin ileri bir aşaması olan natüralizm ortaya çıkar. 1924 yılında ise Fransa’da ortaya çıkan akım sürrealizm’dir. Yanıt E

ÖRNEK:
Klasisizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden hangisi, Divan edebiyatında da vardır?
A) Kişilerin ruh durumlarının gerçeğe uygun olması
B) Sanatçının yapıtında kişiliğini gizlemesi
C) Yapıtlarındaki dilin ulusal olması
D) Konuya değil, konunun işlenişine önem verilmesi
E) Üslubun yalın, açık ve sağlam olması
1978 ÖYS
ÇÖZÜM:
Divan edebiyatında içerikten çok konunun işleniş biçimi önemlidir. Klasisizmde de aynı özellik görülür.Yanıt D

ÖRNEK:
“Bencilliği tüm ilkelliği içinde vurgulayan Eugenie Grandet, inanılmaz serüvenlere girişen ve türlü acılara katlanan
Donkişot, yükseklere tırmanma tutkusunu belirleyen Kırmızı ve Siyah (Kızıl ile Kara), bize hep insan doğası ve insan ruhu üzerine bilgiler vermişlerdir.Bu parçada adı geçen üç yapıtın yazarları kimlerdir?
A) Emile Zola–Cervantes–Paul Bourget
B) Gustave Flaubert–Alphonse Daudet–Halit Ziya
C) Honore de Balzac–Moliere–Marcel Proust
D) Emile Zola–Alphonse Daudet–Sabahattin Eyüboğlu
E) Honore de Balzac–Cervantes–Stendhal
1981 ÖYS
ÇÖZÜM:
Parçada adı geçen üç yapıt: Eugenie Grandet, Balzac’a Donkiflot, Cervantes’e; Kırmızı ve Siyah, Stendhal’a aittir. Yanıt E

ÖRNEK:
“Romancı eserinde bir bilim adamı tarafsızlığıyla gerçeği yaşatmak istediği için konuşma biçiminde bir çığır açmış, kişilerini hangi sosyal gruptan seçmişse o grubun diliyle konuşturmuştur. Burada sözü edilen romancı, hangi edebiyat akımına bağlı olabilir?
A) Klasisizm B) Romantizm C) Realizm D) Natüralizm E) Sembolizm
1985 ÖYS
ÇÖZÜM:
“Bilim adamı tarafsızlığı” ifadesinden natüralizme bağlı kalındığı çıkarılabilir.Yanıt D

ÖRNEK:
Duyularımız dış dünyayı bize olduğu gibi değil, onun gerçek görünüşünü değiştirerek ulaştırır. Bunun için de bizim anlattıklarımız, dış dünya değil, bu dünyanın hayalimizle bezenmiş bizdeki izlenimleridir.Bu görüş aşağıdaki edebiyat akımlarından hangisiyle en çok ilgilidir?
A) Romantizm B) Klasisizm C) Realizm D) Sürrealizm E) Empresyonizm
1986 ÖYS
ÇÖZÜM:
Empresyonizm sözcüğünün dilimizdeki karşılığı “izlenimcilik” tir. Parçanın en son sözcüğü bize bu ipucunu vermektedir.
Yanıt E

ÖRNEK:
Yazar, romanı yazarken ortadan çekilir. Duyduğu heyecanı kendine saklar. Yalnız gördüğünü ortaya koyar. Yazarın birinci kaygısı, gözlerinizin önüne gerçek belgeleri sermektir. Buradan roman için şöyle bir tanım çıkabilir:Roman, yazarın gözlemlerinden yararlanarak insan üzerinde yaptığı bir deney uygulamasıdır.
Yukarıda özellikleri belirtilen roman, hangi edebiyat akımına bağlı olabilir?
A) Romantizm B) Natüralizm C) Klasisizm D) Sembolizm E) Realizm
1987 ÖYS
ÇÖZÜM:
Realizmde gözleme değer verme vardır. Ancak natüralizmde toplum büyük bir laboratuar, insan deney konusu, sanatçı da bilgin sayılmıştır. Bu parçada natüralist bir romanın özellikleri verilmiştir.
Yanıt B

ÖRNEK:
Bir Kral Oidipus için değil, İlahi Komedi, Hamlet, Faust gibi anıt eserler için de sorulabilir bu soru:Nereden geliyor bunların eskimezliği?Bu parçada eseri anılmayan yazar aşağıdakilerden hangisidir?
A) Shakespeare B) Aristophanes C) Sophokles D) Goethe E) Dante
Çözüm:
Kral Oidipus ==>Sophokles’e
İlahi Komedi ==>Dante’ye
Hamlet ==>Shakespeare
Faust ==>Goethe’ye aittir.
Aristophanes’in eseri anılmamıştır.
Yanıt B

ÖRNEK:
O büyük yazarları onların yarattıkları kişiler yaşatıyor. Nitekim……yaşatan……Bu parçada boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisinde verilenlerin getirilmesi uygun değildir?
A) Cervantes’i–Don Kişot’tur
B) Goethe’yi–Faust’tur
C) Shakespeare’i–Hamlet’tir
D) Charles Dickens’i–Davit Coppierfield’dir.
E) Stendhal’ı–Anna Karenina’dır
2006 ÖSS
ÇÖZÜM:
“Anna Karenina’ isimli yapıt Stendhal’ın değil, Rus yazarı Tolstoy’undur.Yanıt E

ÖRNEK:
“Gerçeği olduğu gibi yansıtmak benim işim değildir. Dış dünyayı duygu ve hayal gücüyle zenginleştirerek vermek, tabiatın güzelliklerini dile getirmek sanatın görevi olmalıdır.“ görüşünü ileri süren bir sanatçı, aşağıdaki edebiyat akımlarından hangisinin savunucusu durumundadır?
A) Klasisizm B) Romantizm C) Realizm D) Natüralizm E) Sürrealizm
2006 ÖSS
ÇÖZÜM:
Romantizmde, hayal ve duyguya önem verilmiştir. Romantik sanatçılar, doğada ve yaşamda ne kadar karşıt şey varsa hepsini sanata getirmişlerdir. Bu parçada romantizmin özellikleri verilmiştir.Yanıt B

ÖRNEK:
Aşağıdaki yapıtlardan hangisi öbürlerinden farklı bir türde yazılmıştır?
A) Anna Karanina
B) Vadideki Zambak
C) Gülünç Kibarlar
D) Tam Sawyer’in Maceraları
E) Madam Bovary
1991 ÖYS
ÇÖZÜM:
“Gülünç Kibarlar“ adlı Moliere’ye ait eser,bir tiyatro eseridir.Diğerleri ise roman türündendir.Yanıt C

ÖRNEK:
Aşağıdakilerin hangisinde aynı yüzyılda yaşamış,aynı edebiyat akımından etkilenmiş ve aynı ulustan olan sanatçılar birlikte verilmiştir?
A) Cervantes – Lamartine – Montaigne
B) Daniel Defoe – Jonathan Swift – Mark Twain
C) Boileau – Moliere – La Fontaine
D) Chateubrianod – J.Steinbeck – Edgar Allan Poe
E) Thomas Mann – Bernard Shaw – Charles Dickens
1997 ÖYS
ÇÖZÜM:
Boileau – Moliere – La Fontaine klasisizm’den etkilenmiş ve 17. yüzyılda yaşamış Fransız sanatçılardır.Yanıt C
ÖRNEK:
Baudelaire, şiirde biçim kusursuzluğuna önem vermekle
I                 II
birlikte daima kendi izlenimlerini anlatmıştır. Açıklıktan kaçmış, kapalılığa yönelmiş; duyguları sözcüklerin açık
III
anlamlarıyla anlatmak yerine ahenkleriyle sezdirerek
IV
Romantizm akımının öncüleri arasında yer almıştır.
Yukarıdaki numaralandırılmış yerlerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
A) I B) II C) III D) IV E) V
1993 ÖYS
ÇÖZÜM:
Baudelaire, sembolizmin en tanınmış sanatçılarından biridir.Sembolistler anlam kapalılığı, biçim kusursuzluğu ve ahenge önem verirler. Bu sebeple Baudelaire’nin romantizm öncüsü olarak gösterilmesi yanlış bir bilgidir.Yanıt E

[edebiyat_lys]

EKSPRESYONİZM (Dışavurumculuk)
20. yüzyılın başlarında Almanya’da doğan bir sanat akımıdır. Empresyonizme tepki olarak doğmuştur. İnsanın iç dünyasını ve bütün duygularını çıplak yönleriyle olduğu gibi anlatır. Amacı, geçmişle kurulan köprüleri atmak, gelenekleri,maddeci bir düşünce üzerine kurulu düzeni yadsıyarak nesneler arasında yitip giden insanı kurtarmaktır. Ayrıca dış dünyanın izlenimleri yerine iç dünyadaki çatışmaları öne çıkarmak amacındadırlar.
Temsilcileri
Fransız Kafka, T.S. Eliot, J. Joyce, O Neil

UYARI:
Bu akımların dışında;Dilde toplu bir değişimi gündeme getirerek sözcüklerin anlamlarına karşı çıkan “Letrizm (harfçilik)“
akımı da vardır.

[edebiyat_lys]

FÜTÜRİZM
Makine 20. yüzyılın başlarında ortaya çıkmıştır. Makineleşme ve makinenin insanı şaşkınlığa düşüren hızı ve bu hızın sosyal yaşama yansıması fütürizmi doğurmuştur.Hayattaki her şey hareketlidir, sanatçı da kendinde bir hız bulmuş, eserini bu hıza uydurmuştur. Şairler, noktalamaya ve anlatım kurallarına uymazlar.
Temsilcileri
Kurucusu İtalyan şairi Marinetti’dir.Ancak Rus şair Mayakovski bu akımın asıl özelliklerini eserlerinde yansıtır.Türk Edebiyatında Nazım Hikmet, Fütürizmin etkisinde şiirler yazmıştır.

EGZİSTANSİYALİZM (Varoluşçuluk)
Bir felsefe akımı olan egzistansiyalizmin kaynağı, ilkçağ Yunan felsefesine kadar uzanır. İkinci Dünya Savaşından sonra, Fransız yazarı Jean Paul Sartre’nin kurucusu olduğu bir akımdır.Bu akıma göre insan önce dünyaya gelir ve var olur,ondan sonra kendi özünü,kendi iradesiyle oluşturur; olmak istediği gibi olur.Yani insanın geleceğini kendisinin çizebileceğini öne sürmüşlerdir. Bu akıma bağlı sanatçı, kendini her şeyden herkese karşı sorumlu tutar, toplumcu bir tavır takınır.
Temsilcileri
Albert Camus, Fransız Kafka, Andre Gide, W. Faulkner

Türk edebiyatında Melih Cevdet Anday’ın bazı eserlerinde bu akımın etkisi görülür.

DADAİZM
Dadaizm, Tristan Tzara tarafından kurulmuştur. Sürrealizme kaynaklık etmiştir. Bu akımda kural, kuralsızlıktır. Dadaistler her şeye kuşkuyla baktılar. Çevrelerindeki nesnelerin varlığına, doğruluğuna inanmadılar. Aklın ise değersiz olduğunu savundular.Şiirde ölçü, uyak, biçim ve anlam kaygılarından uzaklaşmışlardır.

SÜRREALİZM (Gerçeküstücülük)
20. yüzyılın başlarında (1924) Fransa’da ortaya çıktı.Bilinçaltı nın karanlık ve karmaşık dünyasını sanata yansıtmak amacını güden bir akımdır.Dadaizm akımından ayrılan sanatçıların oluşturduğu sürrealizmde, Freud’un psikanaliz yöntemi örnek alınmıştır. Sigmund Freud, insanın varlığında iki yön bulur:bilinç ve bilinçaltı. O, insanı bilinçaltıyla açıklar. Sürrealistler de bu anlayışı benimsemişlerdir. Andre Breton, bu akımın kurucusu sayılır.
Özellkleri

*Bilinçaltını esas alır. Bu akıma bağlı sanatçılar hipnotize edilmiş insanlara, şiir söyletmişlerdir. Akıl ve mantığı değersiz saymışlardır.

*Şiirlerde, dış dünyadaki varlıklar nesnel bağlantılarını kaybeder; rüyalara benzeyen bir dünya yer alır.

*Sanatçılar, iç akışı engellediği için noktalama işaretlerini kullanmazlar.

*Üslûpta özentiden kaçmışlar, kapalılığa önem vermişlerdir.

*Mizaha ve espriye önem verilmiştir.
Önemli Temsilciler
Andre Breton, Luis Aragon, Paul Eluard.
Türk Edebiyatındaki Temsilcileri:
Cemal Süreya, Edip Cansever, Oktay Rıfat

[edebiyat_lys]

EMPRESYONİZM (İzlenimcilik)
19. yüzyıl sonlarında ortaya çıkan,dış dünyanın bıraktığı etkileri,izlenimleri olduğu gibi yansıtmayı eleştiren bir edebiyat ve sanat akımıdır.Asıl etkisini resim sanatında göstermiştir.Şiirde ise sembolistlerin uyguladığı bir yöntemdir.Sanatçının dış dünyayı olduğu gibi anlatması mümkün değildir, görüşüyle hareket ederler.Bu dünya ancak sanatçının hayalleriyle onun süslemeleriyle anlatılabilir.Bu yüzden kendi iç dünyalarını dile getirdikleri için dış dünyaya karşı ilgisizlerdir. Akımın en ünlü temsilcisi Anatole France: ” İyi bir eleştirici, şaheserler arasında kendi ruhunun serüvenlerini anlatır” diyerek bu akımın özelliklerini ortaya koyar.
Bu akımın temsilcileri
Alman halk şarkıları geleneğinden yararlanan Rilke, Paul Verlaine, Arthur Rimbaud, James Joyce.

[edebiyat_lys]

SEMBOLİZM (Simgecilik)
19. yüzyılın sonralarında (1885–1900) Parnasizme tepki olarak ortaya çıkan bir edebiyat akımıdır.Realizm, natüalizm ve parnasizmin kaynağı pozitivizm ve bilimsel görüştür. İnsanı ve toplumu maddi gerçekliklerle açıklayan bu görüşe felsefi alanda bir tepkinin doğması sembolizmin kaynağını oluşturur.Sembolistler eşyanın sert görünüşünden uzaklaşıp onu belirli bir kapalılıkta görmeye çalışmışlardır. Bu akımda dış dünya gözlemlendiği ve görüldüğü gibi değildir; algılandığı, hissedildiği gibi yansıtılır.Sembolizmin öncüsü, Charles Baudelaire’dir. Onun “Kötülük Çiçekleri” adlı yapıtı, bu akımın özelliklerini yansıtır.
Özellikler

*Şiirde anlam değil, ahenk önemlidir. Anlam açıklığı düzyazıya ait bir özelliktir. Anlamda gizliliği sağlamak için semboller kullanılmıştır. (Karanlık, kızıllık,kırmızı….)

*Şiirde önemli olan musikidir.

*Güzellik, anlamın açıklığında değil, gizliliğinde, aranmıştır. Sanatçı sezdiğini ve izlenimlerini anlatır.Şiir anlaşılmak için değil hissedilmek içindir.
*
Dil, herkesin anlayacağı seviyede değildir, ağır ve kapalıdır. Sembol ve mecazlarla yüklü bir dil görülür.

*Ölçü, uyak ve nazım birimi gibi ahenk unsurlarına önem verilmemiştir.
Temsilcileri
POE (1809–1849)
Amerikan sanaçtçı modern kısa öykünün kurucularındandır.Psikolojik alegori, az rastlanan olaylar öykülerinin özelliğidir.Şiirlerinde ritim ve müzik iç içe gibidir.
Eserleri
Kuzgun, Altın Böcek, Morg Sokağı Cinayeti
C. BAUDELAİRE (1821–1867)
Kapalı bir anlatımı vardır. Duygularını hep bu yolla ifade etmiştir. Empresyonizmi de benimsemiş bir sanatçıdır.Şiirde biçim kusurluğuna önem verir.
Eserleri
Kötülük Çiçekleri, Esrar ve Haşhaş, Mensur fiiirler,
Sembolizmden etkilenen diğer sanatçılar ve yapıtlar:

Mallarme (1842–1898)
Fransız sanatçı sembolizm etkisinde eserler vermiştir.
Eserleri
Eski Tanrılar, Edgar Poe’nin Şiirleri

Rimbaud
Empresyonist ve sürrealizme bağlı bir sanatçıdır. Aynı zamanda sembolistir.
Eserleri
Sarhoş Gemi, Cehennemde Bir Mevsim
Türk Edebiyatındaki Sembolistler
Ahmet Haşim, Cenap fiahabettin (ikinci dönemde), Ahmet Muhip Dranas, Cahit Sıtkı Tarancı, Ahmet Hamdi Tanpınar

[edebiyat_lys]

Türk Edebiyatındaki Natüralist Sanatçılar
Nabizade Nazım, Ahmet Rasim, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Memduh fievket Esendal, Sait Faik Abasıyanık

PARNASİZM (Şiirde Gerçekçilik)
19.Yüzyılın sonlarında Fransa’da bazı şairlerin romantizme tepki olarak başlattığı bir şiir akımıdır.1850 yılından itibaren pozitivizmin etkisiyle gelişen gerçekçilik şiire de yansır.Bundan sonra tabiata ve düşünceye yönelik şiir yazma eğilimi başlar.Parnasizm, Realizmin şiirdeki adıdır.Bu akımın öncüleri Theophile Gautier ile Theodere de Banville’dir.
Özellikleri

*Şiir, “Sanat için sanat” anlayışıyla yazılır, aydın kişilere seslenir.

*Şair duygularının yerine, gözlemlerine yer verir.

*Şiir saf güzellik olarak ele alınır, güzel her zaman yararlıya tercih edilir.

*Tarihsel ve felsefi konulara yer verilmiştir.

*Nazım biçimi, ölçü ve uyak üzerinde özenle durulur.Dil kurallarına uyulur.

[edebiyat_lys]

Natüralizmin diğer sanatçıları ve yapıtları:

*Concourt Kardeşler
Edmanol ve Jules Concourt, gözleme dayanan yapıtlar sunmuşlardır.
Eserleri
Manette Salomon, Journal
*Alphonse Daudet (1840–1897)
Şiirsel bir anlatımı olan sanatçı,gözleme dayalı çalışmalar yapmıştır.Eserlerinin genelinde Güney Fransa’yı anlatmıştır.
Eserleri
Hikâye: Değirmenimde Mektuplar, Pazartesi Hikâyeleri
Roman: Sapho, Tarascan’lı Tartarin.

[edebiyat_lys]