Nehir problemlerini incelerken iki aşamada değerlendirelim.

1. Akıntıya parelel hareket

a. Sadece akıntıyla olan harekettir. Örneğin bir tahta parçası nehre bırakılırsa sadece suyun akış hızıyla hareket eder.

b. Akıntı ve yüzücünün birlikte hareketi

• 
  Akıntı ve yüzücü aynı yönde
• 
  Akıntı ve yüzücü zıt yönde

Konuya başlamadan önce kullanacağımız kavramları tanıyalım.

• Motorun ya da yüzücünün suya göre hızı
• Durgun kabul edilen suda hareket eden motorun ya da yüzücünün kendi hızına denir.
• Motorun ya da yüzücünün yere göre hızı
• Nehrin kenarında durgun bulunan bir kişiye göre yüzücü ve akıntının bileşke hızıdır.

Va = VY ise yüzücü olduğu yerde kalır.

Va > VY ise akıntı yüzücüyü K noktasının sağına doğ-
ru sürükler.
x = (Va – VY).t olur.

VY > Va ise yüzücü akıntıya karşı sol tarafa doğru yol
alır.
x = (VY – Va).t olur.

NOT: Bir eylemsizlik çerçevesi içinde hareket eden iki hareketlinin birbirine göre hızlarını bulurken eylemsizlik çerçevesinin hızını almaya gerek yoktur

2. Akıntıya Dik Doğrultuda Hareket

[ad1]

NOT: Motorun karşıya geçiş süresi (t) kıyıya paralel akıntı hızına bağlı değildir.

Motorun Giriş Doğrultusu ile Akıntı Arasında a Kadar Açı Varsa

[m2]

a) VX = Va ise motor hiç sürüklenmeden tam karşı noktaya yani M noktasına çıkar.
b) VX > Va ise motor LM arasında bir noktadan karşıya çıkar. M den x kadar uzağa çıkmışsa x = (VK – Va) .t ile bulunur.
c) VX < Va ise motor M noktasının sağında karşıya çıkar. M nin x kadar sağında çıkmışsa x = (Va – VX).t ile bulunur.

[fizik_1_ygs_lys]

• Bir X hareketlisi diğer bir Y hareketlisini referans noktası alarak kendi hareketini değerlendiriken Y hareketlisinin kendini gördüğü hızda hareket ettiğini görür.

• Burada K hareketlisi L hareketlisini V hızıyla doğuya gidiyor görür.
• K aracı L hareketlisine bakarak kendisini V hızıyla batıya gidiyormuş gibi görür. Yani L nin K hareketlisini gördüğü gibi görür.

• Hız zaman grafiği verilen K ve L hareketlileri aynı noktadan harekete başlayarak doğu yönünde ilerlemektedir.
  Bu grafiğe bakarak;
• 
  I. aralıkta K ve L araçları birbirinden uzaklaşmaktadır.
• 
  I. aralıkta araçlar birbirini yavaşlıyor görür.
• 
  I. aralıkta K, L yi kendisi ile aynı yönde L, K yı kendisi ile zıt yönde hareket ediyor görür.
• 
  II. aralıkta araçlar birbirine yaklaşmaktadır.
• 
  II. aralıkta araçlar birbirinin hızlandıklarını görür.
• 
  II. aralıkta L yalnız K ye bakarak kendisini batı yönünde gidiyormuş gibi görür.
• 
  III. aralıkta araçlar birbirinden uzaklaşmaktadır.
• 
  III. aralıktada araçların birbirine göre hızları artmaktadır.

Yorumlarını çıkarabiliriz.

[fizik_1_ygs_lys]

1. Aynı doğrultuda sabit hızla ilerleyen araçlar,

Yönleri farklı ise

2. Aynı doğrultuda ilerleyen araçlardan birinin hızı değişiyorsa;

Yönleri farklı ise

[fizik_1_ygs_lys]

• Bir cisim sabit bir noktaya göre yer değiştiriyorsa hareket ediyor denir.
• Cismin hareketi başka bir hareketliye göre sorulduğunda bu durum değişir.
• Çünkü hem hareket eden hemde hareketi gözleyen hareket halindedir.
• Örneğin hareket halindeki bir otobüste bulunan öğrenci duran bir otobüsün yanından geçerken duran otobüsü geriye gidiyormuş gibi görür.
• Bu bağlamda iki hareketlinin birbirlerine göre hareketine bağıl hareket, gözlemledikleri hızlarına da bağıl hız denir.

NOT: Aynı yönde ilerleyen iki aracın
a) Hızları birbirine eşitse birbirlerini duruyor görürler.
b) Hızları farklı iken hızlı olan yavaş olanı kendisine zıt yönde gidiyor görür.
Yavaş olan hızlı olanı kendisi ile aynı yönde gidiyormuş gibi görür.

ÖRNEK: K, L ve M otomobilleri birbirine paralel yollarda sabit hızlarla ilerliyor. Bu otomobillerden K nin yere göre hızının büyüklüğü, L ninkinden büyük, M ninkinden küçüktür. K de bulunan bir gözlemci L yi batıya, M yi de doğuya gidiyormuş gibi görüyor.
Buna göre, K, L ve M otomobillerinden hangileri yere göre kesinlikle doğuya doğru gitmektedir?
A) YalnızK B)Yalnız L C) Yalnız M D) K ve M E) L ve M
ÖSS 2002

ÇÖZÜM:

[fizik_1_ygs_lys]