1. Alkollerden Su Çekilmesiyle

2 mol alkolden H2SO4 katalizörlüğünde 1 mol H2O çeki- lirse eter elde edilir.

2. Williamson Sentezi

Alkil halojenürlerin sodyum alkoksitlerle tepkimesinden eter elde edilir

3. Alkil Halojenürlerin Susuz Ag2O ile Tepkimesinden

Eterlerin Kimyasal Tepkimeleri

1. Yanma Tepkimeleri

Eterler yandıkları CO2 ve H2O oluşur.

2. Derişik Hl, HBr ile tepkimeleri

ÖRNEK: Bir mol R – O – R nin tam yanması için 9 mol O2 ge- rektiğine göre, alkil grubunu gösteren R deki atom sayısı kaçtır?
A) 1    B) 2    C) 3    D) 4    E) 5
1996 ÖYS

[kimya_ygs_lys]

Sudaki H atomları yerine alkil gruplarının geçmesiyle oluşan bileşiklerdir.

Eterlerin Adlandırılması

Özel Adlandırma

Alkil gruplarının adı alfabetik sıraya göre söylenir ve sonuna eter kelimesi getirilir.

IUPAC Sistemine Göre Adlandırılması

Alkil gruplarından karbon sayısı en fazla olan ana zincir kabul edilir. Diğer alkil grubu oksijenle birlikte alkoksi grubu olarak adlandırılır.

Eterlerin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri

•  Eterler polar moleküllerdir ve suda çözünmezler.
•  Molekülleri arasında hidrojen bağı bulunmadığı için kaynama noktası alkollerden düşüktür. Polar olduk- ları için kaynama noktaları hidrokarbonlardan yük- sektir.
•  Küçük moleküllü eterlerin sudaki çözünürlüğü yük- sektir. Karbon sayısı arttıkça çözünürlük azalır.
•  Kimyasal tepkimelere karşı ilgisizdirler. Bu yüzden indirgenme ve yükseltgenme tepkimesi vermezler.
•  Aynı karbon sayılı monoalkollerle izomeridir

ÇÖZÜM: X izopropil alkol, Y ise eterdir. X ve Y izomer olduğuna göre, R, –CH3 olmalıdır.
Eter molekülünde alkil grupları farklı olduğu için karışık eterdir. Alkoller Na ile H2 gazı çıkarırken, eterler Na ile H2 gazı açığa çıkaramaz.
Yanıt B

[kimya_ygs_lys]

1. Metallerle Tepkimeleri

Alkoller Na ve K gibi aktif metallerle tepkimeye girerek hidrojen gazı açığa çıkarır. Açığa çıkan H2 gazı –OH grubu sayısının yarısı kadardır.

• Alkoller Mg, Zn, Ca gibi metallerle H2 gazı açığa çı- karmaz.

2. Esterleşme Tepkimeleri

Monoalkollerin karboksilli asitlerle tepkimesinden ester oluşur

[ad1]

3. Bir Mol Alkolden 1 Mol H2O Çekilmesi

1 mol alkolden H2SO4 katalizörlüğünde 1 mol H2O çeki- lirse alken oluşur.

4. 2 mol alkolden 1 mol H2O çekilmesi

2 mol alkolden 1 mol su çekilirse eter oluşur.

5. Yükseltgenme Tepkimeleri

Primer ve sekonder alkoller yükseltgenirken tersiyer alkoller yükseltgenmez.
Primer alkoller bir derece yükseltgendiğinde aldehitler, aldehitler bir derece yükseltgendiğinde karboksilli asitler oluşur.

6. Yanma Tepkimeleri

Alkoller yandığında CO2 ve H2O oluşur.

ÖRNEK: Aşağıdaki özelliklerden hangisi sadece ikincil alkol- lere özgüdür?
A) Yükseltgendiklerinde aldehitler oluşur. B) Na ile tepkimelerinde H2 gazı çıkar.
C) Yükseltgendiklerinde ketonlar oluşur.
D) Asitlerle tepkimelerinden esterler oluşur. E) Eşit karbonlu eterlerle izomerdirler.
1984 ÖYS

ÇÖZÜM: Primer (birincil) alkoller yükseltgendiğinde aldehit, se- konder (ikincil) alkoller yükseltgendiğinde keton oluşur. (A yanlış)
Monoalkoller Na metali ile H2 gazı açığa çıkarırlar.(B yanlış) Sekonder alkoller yükseltgendiğinde keton oluşur.
(C doğru) Bütün monoalkoller asitlerle ester oluşturur. (D yanlış) Monoalkoller aynı karbon sayılı eterlerle izomerdir. (E yanlış)
Yanıt C
[ad2]
ÖRNEK: Alkollerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlış- tır?
A) Genel formülleri R – OH dir.
B) Primer (birincil) alkollerde OH nin bağlı olduğu C atomuna bağlı üç alkil grubu vardır.
C) Sekonder (ikincil) alkollerde OH nin bağlı olduğu C atomuna bağlı iki alkil grubu vardır.
D) Tersiyer (üçüncü) alkollerde OH nin bağlı olduğu C atomuna bağlı H atomu yoktur.
E) Metalik sodyum ile tepkimeleri sonucu hidrojen gazı açığa çıkar.
2007 ÖSS/II

ÇÖZÜM: Primer alkollerde OH nin bağlı olduğu C atomuna bağlı bir alkil grubu vardır.
Yanıt B

[kimya_ygs_lys]

1. Alkil halojenürlerin seyreltik bazlarla tepkimesinden

Alkil halojenürler seyreltik NaOH, KOH ile tepkimeye girdiğinde alkol oluşur.

2. Alkenlere H2O katılmasıyla

Alkenlere kuvvetli asitlerin katalizörlüğünde H2O katılırsa alkol elde edilir. Bu tepkime Markovnikof kuralına göre gerçekleşir.

3. Karbonil grubu içeren bileşiklerin indirgenmesinden

Aldehitlerin bir derece indirgenmesinden primer alkoller oluşur.

4. Grignard Bileşiklerinden

Grignard bileşiğinin asitli ortamda formaldehitle tepkimesinden primer alkol oluşur.

Grignard bileşiklerinin asitli ortamda ketonlarla tepkimesinden tersiyer alkol oluşur.

[kimya_ygs_lys]

Alkoller polar molekül olmalarının yanında hidrojen bağı taşırlar.
Bu nedenle erime ve kaynama noktaları aynı karbon sayılı eter ve hidrokarbonlardan yüksektir.

Propanolün kaynama noktası etanolden daha yüksek, çözünürlüğü ise etanolden daha düşüktür.

ÖRNEK :Gliserinin (Propantriol) kaynama noktası etil alkolünkinden (etanol) yüksektir.
Bunun nedeni,
I. Vander Waals kuvvetleri
II. Hidrojen bağı III. Kovalent bağı
etkenlerinden hangilerinin gliserinde etil alkole göre daha güçlü olmasıyla açıklanabilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III

[kimya_ygs_lys]

Özel Adlandırma

Alkolü oluşturan alkil gruplarının sonuna alkol sözcüğü eklenir.

IUPAC Sistemine Göre Adlandırma

•  –OH grubunun bağlı olduğu en uzun karbon zinciri seçilir.
•  Dallanmış gruplara –OH grubunun yakın olduğu uç- tan numara verilir ve adları söylenir.
•  Ana zincire denk gelen hidrokarbonun adının sonu- na –ol eki getirilir.
•  Birden fazla –OH grubu içeren bileşikler için –diol,–triol gibi son ekler getirilir.

Alkollerde İzomeri

Aynı karbon sayılı primer, sekonder ve tersiyer alkoller birbirinin izomeridir.

[kimya_ygs_lys]

Alkoller

Alkanlardaki H atomlarından birinin ya da birkaçının ye- rine –OH grubunun bağlanmasıyla oluşan bileşiklerdir.

Bileşiğin alkol olabilmesi için –OH grubu farklı karbon atomlarına bağlı olmalı ve –OH grubunun bağlı olduğu karbon atomu π bağı içermemeli.

Alkollerin Sınıflandırılması

A. –OH Sayısına Göre

1. Monoalkoller

Yapısında 1 tane –OH grubu bulunduran bileşiklerdir.

2. Polialkoller

Yapısında birden fazla –OH grubu içeren bileşiklerdir. 2 tane –OH grubu içeren diol, 3 tane –OH grubu içerenlere triol denir.

B. –OH Grubunun Bağlı Olduğu Karbon Atomuna Göre

1. Primer Alkoller

• –OH grubunun bağlı olduğu karbon atomunda 2 ta- ne H atomu bulunduran alkollerdir.

2. Sekonder Alkoller

• –OH grubunun bağlı olduğu karbon atomunda 1 tane H atomu bulunduran alkollerdir.

3. Tersiyer Alkol

• OH grubunun bağlı olduğu karbon atomunda H atomu bulunmayan alkollerdir

[kimya_ygs_lys]