Göktürk Yazısını Öğrenme Kılavuzu

En güzel örneklerini Orhun ve Yenisey Yazıtları’nda gördüğümüz Göktürk yazısı, Türk yazı dilini yazılı kaynaklardan takip edebildiğimiz 7. yüzyıla kadar işlenmiş ve yazıtlarla bugünlere ulaşmıştır. Göktürk yazısı, Türklere ait olan Orhun alfabesi ile yazılmaktadır. Bu alfabe, Göktürkler‘den sonra 5-6 yüzyıl boyunca kullanılmış; fakat İslamiyet’in kabulü ile Türk yazısı bırakılmış ve Arap yazısına geçiş süreci başlamıştır.

Bin yıla yakın bir süre boyunca kaderine terk edilen Göktürk yazısı, ancak 19. yüzyılın ortalarında yabancı bilim adamları tarafından keşfedilmiştir. Yazıtları birçok ulus kendisine mal etmeye çalışmış; fakat Türk tamgaları (harfleri) çözülünce bu yazının Türklere ait olduğu anlaşılmıştır. Yabancı bilim adamları Orhun Yazıtları üzerinde araştırmalar yapmaya başladıktan -ne yazık ki- yıllar sonra, Türk dil bilimciler de yazıtların dili üzerine çalışmalar yapmaya başlamışlardır.

Günümüzde bütün milletler, öz tarihlerini, kültürlerini ve dillerini araştıran ve benliğinden - köklerinden kopmayan bir gençlik yaratmaya çalışmaktadır. TÜRK ulusuna mensup soylu gençler de, köklerini iyice araştırmalı ve oradan alacağı ışık ile bilinçlenmelidir. Çünkü Türk ulusu; kökleri mazide, gövdesi hâlde, dalları ve yaprakları istikbâlde olan köklü bir çınar gibidir. Köklerinden kopan bir ulus, benliğiyle birlikte varlığını da kaybeder.

Göktürk Yazısında Sayılar

Orhun Yazıtları’nda sayılar, yazı ile belirtilmiştir. Sözcük düzeyinde kalan bu sayıların, rakamla yazılışı kaynaklarda bulunmamaktadır. Göktürkçede ya rakam tamgaları bulunmamaktadır ya da yazılı kaynaklarda geçmediği için (güçlü olasılık) bilinmemektedir. Eski Türkçede sayılar, “bir, eki, üç, tört, biş, altı, yiti, sekiz, tokuz, on” diye telaffuz edilir. Yazıtlarda sayıların kullanıldığı bir bölüm, şöyledir:

Yukarıdaki örnek metinde, Eski Türkçede “yiti yigirmi” olarak okunan sayının, bugünkü Türkçede “on yediye” karşılık geldiğini görebiliriz. Göktürk yazısında sayıların yazımıyla ilgili kuralları, şöyle sıralayabiliriz:

1- Herhangi bir onluk sayıdan (10, 30, 50 gibi) “önce”, herhangi bir birlik sayı (1, 4, 6 gibi) gelirse; onluk sayıdan bir tane düşürülür ve onluktan önce gelen sayı ona eklenir. Örneğin “biş otuz” sayısında, “biş” birlik sayısı “otuz” onluk sayısından önce geldiği için, “otuz” onluğundan bir tane düşürüp, elde edilen “yirmi” sayısının üzerine “beş” birliğini ekliyoruz. Böylece “biş otuz” sayısını, “yirmi beş” biçiminde günümüz sayı sistemine aktarıyoruz.

2- Herhangi bir onluk sayıdan “sonra”, “artukı” (bugünkü artı gibi) bağlacını takip eden bir birlik sayı gelirse; onluk sayının üzerine birlik sayı doğrudan eklenir. Örneğin “yigirmi artukı yiti” sayısını, “yirmi yedi” biçiminde günümüz sayı sistemine aktarabiliriz.

3- Göktürk yazısındaki yüzlük ve binlik sayılar, günümüzdeki gibidir. “Biş yüz” sayısı, bugünkü “beş yüz” sayısıyla aynıdır. Aynı şekilde “üç bin” sayısı da günümüzdeki gibidir.

Şimdi öğrenmeyi pekiştirmek için birkaç örnek verelim: bir toksan [81]; otuz artukı eki [32]; altı yüz artukı tört kırk [634]; üç bin yiti yüz artukı biş yigirmi [3715]; tört yüz artukı sekiz elli [448]

|» Göktürkçe ve Orhun Yazısı Sayfasına Dön! « |

Göktürkçe ve Orhun Yazısı

Göktürk yazısını öğretmesi için hazırlamış olduğum kılavuzu, içindeki yanlışları düzeltip, eksikleri gidererek yeniden yayımlıyorum. Bu hâliyle daha öğretici ve kapsamlı bir çalışma olan bu kılavuzu, “buraya dokunarak” indirebilirsiniz. Hazırlamış olduğum kılavuzdaki bütün içeriğe, aşağıdaki sayfalardan da erişebilirsiniz. Fakat özellikle transkripsiyon harflerini web ortamına aktarmada genellikle bazı sıkıntılar ortaya çıktığı için, kılavuzun pdf formatındaki biçimini bilgisayarınıza indirerek bu çalışmadan öylece yararlanmanızı tavsiye ederim.

Bu konuda daha fazla bilgi alabilmek için Göktürkçe ve Orhun Yazısı üzerine daha kapsamlı bilgi ve belgeler içeren “Göktürkçe.Net” adlı ağelimizden de yararlanabilirsiniz.

Göktürk Yazısını Öğrenme Kılavuzunu İndirin! Göktürk Tarihi Hakkında Göktürk Harfli Yazıtlar Orhun Yazıtları’nın Bulunuşu Göktürk (Orhun) Yazısı Hakkında Göktürk Alfabesindeki Harfler Göktürk Yazısında Ünsüzler Göktürk Yazısında Ünlüler Göktürk Yazısında Yazım (İmlâ) Yazım Kurallarıyla İlgili Alıştırmalar Göktürkçenin Ses Özellikleri Göktürkçenin Biçim Özellikleri Göktürk Yazısında Sayılar Göktürk Alfabesinin Kökeni Göktürkçenin Söz Varlığı Orhun Abideleri Hakkında Yazılanlar Göktürk Yazısıyla İlgili Örnek Metinler

Dipçe: Bu çalışma, yüce TÜRK Budunu’na armağandır!

Göktürk Yazısıyla İlgili Örnek Metinler

Göktürk yazısında harfler, sayılar ve yazım kuralları ile ilgili öğrendiklerimizi pekiştirmek amacıyla, aşağıdaki Orhun Yazıtları’ndan birkaç örnek metin üzerinde alıştırma yapmanız yararlı olacaktır. Metinler hem Orkun alfabesiyle hem de Latin alfabesiyle verilmiş, günümüz Türkçesine aktarımı da en altta gösterilmiştir.

|» Göktürkçe ve Orhun Yazısı Sayfasına Dön! « |