• 42 milyon km2 lik yüzölçümüyle Asya Kıtasından sonra en büyük kara parçasıdır. Yaklaşık 82° kuzey paraleli ile 56° güney paraleli arasında yer alır. Batısında Pasifik,doğusunda Atlas Okyanusu yeralır. Kıta iki bölümde incelenir.

a. Kuzey Amerika Kıtası

• Yeryüzü şekilleri: 24.229.883 km2 lik alana ve 730 m ortalama yükseltiye sahiptir.
• Batısında kuzeyden güneye doğru uzanan Kayalık Dağları yer alır. Missisipi en önemli akarsuyudur.
• İklim: Güneyi sıcak, savan ve ekvatoral iklimin etkisi alıtındadır. Batıda Kaliforniya çevresinde Akdeniz iklimi, iç kısımlarda karasal iklim görülür.
• Kolorado çevresinde çöl iklimi egemendir.
• Nüfus: 400 milyon nüfusa sahip kıtanın doğu kıyıları sanayileşmeden dolayı daha yoğun nüfusludur.
• Ekonomi: Kuzey Amerika’da pamuk ve pirinç Asya’dan sonra ikincidir. Tütün, mısır ve buğday diğer önemli ürünleridir.
• Yeraltı kaynakları çeşitlidir. (Demir, bakır, petrol,kömür, krom)

ABD

• Başkent: Washington
• Yüzölçümü: Havaii ve Alaska ile birlikte 9.5 milyon km2 alana sahiptir.
• Yüzeyşekilleri: Doğusunda ve batısında kuzey – güney doğrultusunda uzanan Apalaş ve Kayalık dağları ile bunlar arasında yer alan, platoluk alanlardan oluşur. Dünya’nın en uzun akarsularından Missisipi ve Superior,
• Michigon, Huren, Erie ve Onterio göllerine sahiptir. Büyük Tuz gölü Havzası ve Kolarado Kanyonu Kayalık dağları üzerinde yer alır.
• İklim: Güneyde Meksika Körfezi ve Florida çevresinde sıcak ve nemli iklim, Atlas Okyanusu kıyılarında ılıman iklim özellikleri görülür.
• Güneybatıda Kalirforniya Körfezi çevresinde Akdeniz, iç kısımlarda karasal, Meksika sınırı yakınlarında çöl iklimi görülür.
• Ekonomi: Tarımsal üretimin fazla olduğu ülkede mısır, buğday, tütün, pirinç yetiştirilen başlıca ürünlerdir. Atlas Okyanusu kıyılarında petrol ve doğalgaz, Apalaş Dağlarında kömür yatakları, Kayalık Dağlarında altın, gümüş ve bakır madenlerine sahiptir. Dünya’nın süper gücü sayılan ülkenin sanayi, ticaret, ulaşım ve turizmi oldukça gelişmiştir.

Kanada

• Başkent: Ottowa
• Yüzölçümü: 9.976.610 km2
• Yerşekilleri: Kanada Kalkanı olarak bilinen eski kütle ülkenin yarısını kaplar. Ülkenin orta kesimi düzlük Preri sahası olarak bilinir.
• Batısı Kayalık, doğusu Apalaş dağlarının devamı nitelinğindedir.
• Kuzey kıyılarında ve Kuzey Buz denizinde bulunan Hudson ve Lawrence körfezleri; Baffin ve Victoria adalarının kıyılarında derin haliçlere ve fiyordlara rastlanır.
• İklim: Güney ve orta kesimlerinde karasal iklim, kuzey kısımlarında ise tundra ve kutup iklimleri yaşanır.
• Ekonomi: Dünya’nın en büyük buğday üreticisidir. Ülkede ekonominin temelini sanayi oluşturur.
• Ormancılığın geliştiği ülkede kağıt sanayi gelişmiştir. Ayrıca ulaşım ve tarım araçları; elektronik ve optik aletler, gıda, un, peynir ve balık konservesi sanayi gelişmiştir.

Meksika

• Başkent: Mexicocity
• Yüzölçümü: 2 milyon km2
• Yeryüzü şekilleri: Orta ve güney kesimde dağlık alanlar,
• kuzey kesimde çöller, Büyük Okyanus kıyılarında verimli ovalar ve güneydoğuda kireçtaşlarından oluşan Yucatan yarımadası bulunur.
• İklim: Kuzey kesimde çöl, kıyılarda okyunasal, güney kesimde tropikal iklim görülür.
• Ekonomi: Zengin petrol ve doğalgaz yataklarına sahiptir.
• Petrol ürünleri, dokuma, pamuk, şeker, kahve ve kimyasal ürünler satan ülke, dışarıdan makine ve çeşitli hammaddeler alır.

b. Güney Amerika Kıtası

• 18 milyon km2 lik alana ve 600 m ortalama yükseltiye sahiptir.
• Kıtanın batısını kuzey – güney doğrultusunda uzanan And Dağları kaplar. Doğusunda ise platolar yer alır.
• İklim: Güneyinde soğuk tundra iklimi; orta kesimde Arjantin, şili ve Peru’da Akdeniz, güneybatısında Okyanusal ve kuzeye doğru ekvator ve savan iklimi görülür.
• Ayrıca Atacama çöllerinde çöl iklimi yaşanır.
• Nüfus: 300 milyon nüfusa sahip kıtada nüfus yoğunluğu azdır.
• Ekonomi: Kahve, Kauçuk, kakao, pirinç, şekerkamışı,mısır, pamuk ve buğday başlıca ürünlerdir. Kıdada endüstri fazla gelişmemiştir.

Brezilya

• Başkent: Brasilia
• Yüzölçümü: 8.5 milyon km2
• Güney Amerika’nın en büyük, Dünya’nın ise en büyük 5. ülkesidir.
• Yeryüzü şekilleri: Yükseltisi fazla olmayan dağlar, platolar ve ovalardan oluşan ülkenin % 45 ini Amazon Havzası kaplar.
• İklim: Ekvatoral ve savan iklim egemendir.
• Ekonomi: Tarım alanları ülkenin 1/10 unu kaplamasına rağmen kahve (dünya’da birinci), kakao, şekerkamışı (dünya’da ikinci) narenciye ve tropikal meyvelerin üretimi fazladır.
• Demir ve uranyum en önemli madenlerdir. Sanayinin fazla gelişmediği ülkenin gelir dağılımında da düzensizlik vardır.

Şili

• Başkent: Santiago
• Yüzölçümü: 760.000 km2
• Yeryüzü şekilleri: Büyük Okyanus kıyısında And Dağları
• kuzey – güney yönünde uzanır.
• İklim: Orta şili’de Akdeniz, Güney şili’de ılıman okyanus, soğuk su akıntılarının etkisiyle Atacama’da çöl iklimi görülür. Güneye doğru gittikçe sıcaklıklar azalmaktadır.
• Bakır rezevlerinde dünya birincisidir.
• Ekonomi: İmalat ve madencilik sektörleri gelişme göstermiştir.

Arjantin

• Başkent: Santiago
• Yüzölçümü: 2.766.889 km2
• Yeryüzü şekilleri: Batısında And Dağları, orta kesimde düzlüklerden oluşan Pampalar güney de ise platoluk Patagonya yöresi önemli yüzey şekilleridir.
• İklim: Pampalarda ılıman okyanusal, güneyde karasal ve kuzeyde Savan iklimi görülür.
• Ekonomi: Pampalar ülkenin tahıl ambarı durumundadır.
• Ülkede sığır eti üretimi çok fazladır. Petrol, doğalgaz, bakır ve demir en önemli yeraltı kaynaklarıdır.

[cografya_lys_hazirlik]

Bugün internette gezinirken daha önce hiç izlemediğim bir görüntü buldum. Büyük önder Atatürk‘ün o asil duruşuyla yaptığı konuşmayı hayretle izledim. O dönemlerde ülkemizdeki ekonomik anlamdaki sıkıntılar ve teknolojik araçlardan yoksunluk, yüce Atamızın birkaç ses kaydı dışında bir ses veya görüntüsünün bugünlere ulaşmamasına neden olmuş. Bunun için bu görüntüleri bir de canım Ata‘mın kendi sesinden duyunca, gerçekten çok sevindim.

Görüntülerde söylenenler, sevincimi daha bir arttırarak duygularımın bir “gurura” dönüşmesini sağladı. Atamızın her yerde vurguladığımız “ulus sevgisini” anlatmak için ne kadar da güzel bir görüntü… Bu görüntüyü, bugün devlet yönetiminde bulunan herkesin dikkatle izlemesi gerekiyor. Çünkü ulu Türk, birilerine yaranmak için değil, Türk Ulusunu ve Devleti’ni yüceltmek için konuşuyor. Bu görüntünün, 1925 yılında, Atatürk Orman Çiftliği’nde çekildiği ve “Atatürk‘ün Amerika devletine yaptığı konuşma” olduğu söyleniyor. Ulu Önder‘in yanındaki kişi de Ankara Amerikan Büyükelçisi’ymiş. [Konuşma metni, yazının sonundadır.]

Ne mutlu ki senin gibi bir önderin izinden yürüyoruz ve biz Türk gençlerine bıraktığın kut’lu emanetine şerefle sahip çıkmaya çalışıyoruz.

Damarlarımızdaki asil kan aktığı sürece seni unutmayacak, unutturmayacağız!

KONUŞMA METNİ:

Yazan: Ali TURAN

Muhterem Amerikalılar,

Türk milletiyle Amerikan milletleri ve karşılıklı olduğuna emin bulunduğum muhabbet ve samimiyetin tabii menşei hakkında birkaç söz söylemek isterim.

Türk milleti zaten demokrattır. Eğer bu hakikat şimdiye kadar medeni beşeriyet tarafından tamamıyla anlaşılmamış bulunuyorsa, bunun sebeplerini muhterem sefirimiz Osmanlı İmparatorluğu’nun son devirlerini işaret ederek çok güzel ifade ettiler. Diğer taraftan Amerikan Milletinin kendini hissettiği dakikada istinad ettiği (….) demokrasidir

Amerikalılar bu mevhibe ile mümtaz bir millet olarak beşeriyet dünyasında arzı mevcudiyet eyledi. Büyük bir millet birliği kurdu. İşte bu noktadandır ki Türk milleti Amerika milleti hakkında derin ve kuvvetli bir muhabbet hisseder. Ümit ederim ki bu müşahede iki millet arasındaki mevcut olan muhabbeti kökleştirecektir. Yalnız bu kadarla kalmayacak, belki tüm beşeriyeti birbirini sevmeye ve bu müşterek sevgiye mani olan mazi hurafelerini silmeye, dünyayı sulh ve huzur altına sokmaya medar olacaktır.

Muhterem Amerikalılar,

Temsil etmekle mubayi olduğum Türk milletinin, Yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin insani gayesi işte bundan ibarettir. Bu yüksek gayede zaten çok yükselmiş bulunan Amerika milletinin, Türk milleti ile beraber olduğundan şüphem yoktur.”

Takip edenleriniz biliyordur, bu günceden daha eski tarihte kurulmuş olan “Türkçe Yaşam” adlı bir güncemiz var. Orada yaklaşık iki aydır bir sormaca (anket) yayımlıyordum. Aslında sormacayı oluştururken de şaşırtıcı bir sonuçla karşılaşmayacağımızı biliyordum. Fakat Türkiye’de gerçekten az kitap okunduğunu bir kere daha ortaya koyabilmek için, kişilerin yaşadıkları güne kadar kaç kitap okuduklarını soran bir sormaca hazırladım. İki ay boyunca toplamda 15.806 kişi, bu sormacayı oyladı ve beklenen içler acısı sonuç ortaya çıktı. Sormaca ve sonuçları şöyle:

Türkçe Yaşam’ın her yaştan, eğitim seviyesinden… konuklarının olduğunu düşünürsek, yukarıdaki sonuçlar gösteriyor ki biz Türkler olarak çocuğundan gencine, gencinden yaşlısına, öğretmeninden öğrencisine, memurundan işçisine… pek kitap okumuyoruz. Düşünsenize, oy verenlerin % 30‘una yakını, yaşamı boyunca 25 kitap ya okumuş ya okumamış… Gerçekten içler acısı bir durum. Hele ki bu oylamaya katılan kişilerin tamamının eğitim seviyelerinin, internet kullanmaya yetebilecek seviyede olduğunu düşünürseniz, gerçekten acınacak durumdayız.

• ABD’de bir yılda 85.121 farklı türde kitap basılırken, Türkiye’de yalnızca 6.151 farklı türde kitap basılıyor.
• Türkiye‘de temel ihtiyaç listesinde “kitap” 235. sırada yer alıyor.
• Gelişmiş ülkelerin çoğunda, her öğrencinin evinde en az 25 kitap bulunurken, Türkiye’de evinde 25 veya daha fazla kitap bulunan öğrencilerin oranı, yalnızca % 19.
• Türkiye nüfusunun % 40‘ı, yaşamı boyunca hiç kütüphaneye gitmemiştir; % 31‘i bir kere gitmiştir; kütüphaneye gidenlerin ise yalnızca % 8‘i kitap okumak için gitmiştir.
• Japonya nüfusunun % 62‘si günlük olarak gazete takip ediyorken, bu oran bizde yalnızca % 5…
• Japonya‘da bir yılda toplam 5 milyara yakın kitap basılırken, Türkiye’de yalnızca 25 milyon kitap basılıyor.
• Japonya’da bir kişiye 25, İngiltere’de 12, Abd’de 8… kitap düşüyorken; Türkiye’de 12 bin 89 kişiye bir kitap düşüyor.
• Kitap okuma oranına göre yapılan sıralamalarda Malezya, Libya, Ermenistan… gibi küçücük ülkelerle Türkiye arka arkaya bulunuyor.
• İngiltere’de 12.324 tane halk kütüphanesi varken; Türkiye’de 2.024 tane halk kütüphanesi bulunuyor.

Yukarıda, insanı dehşete düşüren oranlar ve karşılaştırmalar var. Peki kitap okuma alışkanlığından bu kadar uzak olan bizlerin “kahve kültürü” ne durumda dersiniz? Türkiye’de toplamda 2 bin civarında kütüphane varken, 570.000‘den fazla kahvehane var. Evet evet yanlış duymadınız. Bu ne demek oluyor? Kütüphanelerin ve kahvehanelerin illerimize eşit dağıtıldığını varsayarak, bu iki sayıyı da 81‘e bölelim… Sonuç? Her ilimize yaklaşık “25” kütüphane düşerken; illerimizin hepsinde yaklaşık “7037” tane kahvehane bulunuyor. Yazık…

Bu üzücü bilgilerden sonra, yapmayı düşündüğümüz bir etkinlikten bahsetmek istiyorum. Ağelimizin sol tarafındaki seçkelerin en altında bulunan “sormaca” kutucuğunda oylamaya sunduğum ve sonucun, etkinliğin yapılıp yapılmayacağını veya etkinliğin türünü belirleyeceği bir sormaca hazırladım. Bu sormacada “Düz yazı veya şiir yarışması yapsak katılır mısınız?” diye soruluyor.

Sormacanın sonucunda eğer “İkisine de katılırım.” seçeneği en çok oylanırsa, aralı veya eş zamanlı olarak hem düz yazı hem de şiir yarışması yapılacak. Yalnızca “Şiire katılırım.” çok oylanırsa şiir yarışması, “Düz yazıya katılırım.” seçeneği çok oylanırsa düz yazı yarışması yapılacak. Eğer “İkisine de katılmam.” seçeneği çok oylanırsa, yarışma yapılmayacak.

Yarışmamız kitap ödüllü olacak ve sıralamadaki ilk üç yarışmacıya, kitap / kitap seti hediye edilecek. Yarışma, belirli ulamlarda (kategorilerde) düzenlenecek ve değerlendirmeyi hem konuklar hem de oluşturulacak kurul yapacak.

Sormacamız, 10 Mart 2008‘de sonlanacak ve sonuca göre yarışma başlatılacak veya başlatılmayacaktır. Sormacamıza içten yanıtlarla katılmanızı umuyorum. Yavuz Tanyeri Türkçe Edebiyat Eğitim Tanyeri Türkçe Bilgicik

Yıl 1991, bütün dünya basını söz birliği etmişçesine aynı haberi veriyordu. Uzun yıllar Amerika ile soğuk savaşa giren ve adı korkuyla anılan, bir dünya devi olan S.S.C.B yıkılmıştı nihayet. Kapladığı geniş coğrafi sınırlar içerisinde yaşayan milletler birer birer bağımsızlığını ilan etme çabasına koyulmuşlardı. Bu milletlerin başında şüphesiz Orta Asya Türkleri gelmekteydi.

Orta Asya’da yaşayan Türk milleti, Sovyetler döneminde çeşitli toplumsal baskılara maruz kalmıştı. Milli, dini, kültürel yönden ellerinden geldiğince bu halkları yozlaştırma yoluna gidilmişti. Özellikle dini yönden halk şiddetli zulümler altında ezildi. Halkın yüreğinden İslami kimlik kazınmaya çalışıldı adeta. Halk, yapılan baskılardan bıkmış ve mahzun bir halde bu kimliğini yüreğinin derin yerlerinde saklama mecbur edilmişti. Ancak bu karanlık bulutlar nurun üzerini kapatamadı ve gün geldi bu nur bütün endamıyla inkişaf etti.

Sovyetler yıkıldıktan sonra Orta Asya’da İslamcı akımlar birer ortaya çıkmaya başladı. Halkın uzun yıllardır yüreğinde sakladığı İslami kimlik nihayet açığa çıkmıştı. Yıllardır o kimliğe kavuşmak için saklanan o pak yürekler İslam ile dolup taşıyordu. İslam’ı sadece ibadetlerinde değil, içtimai hayatın her zerresinde görmek arzusuyla yanıp tutuşuyorlardı. Ayrıca Orta Asya’ya coğrafya ve kültür olarak oldukça yakın olan İran’ın Irak’la olan savaşı da bitmişti ve İran, İslami devlet modeliyle yeni kurulan bu Müslüman Türkî devletlere örneklik teşkil ediyordu. Orta Asya halkları İslam’ın hayatın bütün alanlara hâkimiyeti anlamına gelen İslam Devleti düşüncesi etrafında yekvücut olmuşlardı.

Sovyetlerin yıkılmasıyla tek başına güç odağı oluşturan Amerika bu gelişmelerden elbette ki uzak kalamazdı. Sovyetlerden arta kalan bu coğrafyada söz sahibi olmak için kolları sıvadı. Orta Asya, Amerika için büyük bir ilgi odağı haline geldi. Ancak halkı kendi güç odağı içine almak çok da kolay değildi. Yıllardır Sovyet Rusya’nın zulmü altında inleyen bu halklar, Amerika’ya da temkinli yaklaşıyordu. Zira tekrar sömürge olmak korkusu onları derinden düşündürmekteydi. Amerika bu topraklarda hâkimiyetini sağlamak için Rusya gibi askeri güç kullanmayı düşünmedi. Çünkü böyle bir müdahalenin tepkisi çok büyük olurdu ve kendisi kaybetmeye mahkûm olurdu.

Orta Asya’nın gözü, kulağı, yüreği Türkiye’deydi. O yüzden buradan gelen her harekete karşı bağırlarını açmaya hazırdılar. Amerika da bu durumu iyi bildiği için bu durumu kendi emelleri doğrultusunda kullanmaktan çekinmedi. Orta Asya’da her geçen gün gittikçe çoğalan Türk cemaat okulları açılmaya başlamıştı. En ücra yerlere bile okullar açıldı. Bu okulların gayesi henüz kuranlar tarafından net şekilde belirtilmiyordu. Zira yapılan açıklamalar da bir sürü çelişkilerle dolu olduğu için inanılmasını güçleştiriyordu. Bu okullarla Sovyet Rusya sonrası oluşan İslami akımlar usulca bastırıldı. Din, toplumsal hayattan uzaklaştırılarak sadece ibadetlere münhasır bir din projesinin telkinleri yapıldı. Ne yazık ki başarılı da oldular. Halklar “ılımlı İslam” diğer bir tabiriyle “koyunlaştırılan İslam” anlayışına yaklaştırılarak iradeleri ellerinden alındı. Türklük veya İslamiyet adı altında yapılan bu çalışmaların özünde Amerikan emperyalizmine hizmet etmek vardı. Bu çalışmaların esas amacı İslam Dünyası’nın her tarafından süper zeki çocukları seçerek Amerika’da okutmak ve sonra onları kendi ülkelerine müstakbel siyasi ve idari kadrolar olarak göndermektir. Bu İdari kadroların gönülleri ve zihinleri Amerika menfaatlerine programlandırılmıştır. Ne yazık ki bu çalışmalar meyvelerini vermeye başlamış ve Orta Asya Cumhuriyetleri’nde yakın zamanlarda Amerikancı şahsiyetler yaptığı darbelerle yönetimi ele geçirmeye çalışmaktadırlar. Bu ülkeleri Amerika’nın güdümüne sokmak için ellerinden gelen her şeyi yapmaktadırlar. Bu yönetimler kendi varlıklarını tehdit eden İslami akımlara karşı sert tedbirler almaktan bir an bile geri durmamaktadırlar. Bir zamanlar Sovyet Rusya’nın yaptığı acımasız mezalimler yerini Amerikan ayartması Türk Yöneticilerine bıraktı. Özellikle Özbekistan bu konuda en şiddetli baskıları yapan ülkedir.

Ancak bütün bunlara rağmen İslami akımlar yaptıkları aziz mücadeleyle varlıklarını sürdürüp geliştirmektedirler. Son yıllarda daha da güçlenen bu akımlar Amerika’nın ve uşaklarının korkulu rüyasıdır. Orta Asya’da büyük bir İslam potansiyeli vardır. Geçmiş yıllarda izlenen politikalar, halkı her ne kadar İslami hayattan uzaklaştırsa da gönüllerinde olan o İslam sevgisini hala silip atamamışlardır. Orta Asya semalarında olan karabulutlar elbet bir gün dağılacaktır. Karanlığın örttüğü nur bir gün muhakkak inkişaf edecektir. Karanlığın ebediyen nuru örttüğü nerde görülmüştür, nur daha bir göz kamaştırmak için beklemektedir. O günlerin yakın olması dileğiyle…

|» “Sizden Gelenler” Sayfasına Dön! « |

Musevîlik, kurucusu Musa’ya izafetle bu adı almıştır. Yahudi, İbrani, ve İsrail terimleriyle de Musevîlik kastedilir. Musevîliğin tek Tanrıcılığın saf bir şekli olduğu söylenmekle beraber O, yalnız başına ne bir mezhep ne bir ırk, ne de modern bir millettir. Yahudiler dünyanın en eski tarihî, dinî cemaatini meydana getirmişlerdir. Dinler Tarihi’nde özel bir yeri bulunan Yahudilik, kutsal kitaplarında Ahd’e geniş yer ayırmasından dolayı bir Ahid dini olarak da telâkki edilmektedir.

Babil Sürgünü’nden sonra millî din haline getirilen Yahudilik, bir ırka tahsis edilmek suretiyle ilâhî dinlerden ayrı bir konumda ele alınmıştır. O’nu millî dinlerden ayıran bir başka özellik de, tek Tanrı, vahiy, kutsal kitap ve peygamberlere inanç sistemi içinde değişik konumlarda da olsa yer almış bulunmasıdır. Gerçekte Dinler Tarihçileri Yahudiliğin bir millet, bir ırk veya bir din olup olmadığı konusunda görüş birliğine varmış değillerdir.Tevrat’a dayanarak kendilerini dünya milletleri arasından seçilmiş kavim olarak gören Yahudiler, Allah‘ın Sina’da bu kavmi muhatap aldığını, Tevrat’ı Musa’nın şahsında onlara gönderdiğini iddia ederler.

Tahrip edilmeden önce Ahid Sandığı’nın da içinde bulunduğu Kudüs’teki Mabed, Yahudiliğin odak noktasını teşkil etmektedir. Yahudiliğin sembolleri arasında en önemli yeri Yedi Kollu Şamdan ile Altı Köşeli Yıldız işgal eder.

Sami olmayan dinlerden farklı olarak Musevîlik, vahiyle gelmiş bir dindir. Musevîlik, yalnız kendi ailesinin dinleri olan Hristiyanlık ve Müslümanlık’tan değil, vahye dayanmayan doğu dinlerinden, yani Ari ve Moğol dinlerinden daha eskidir. Takriben İsa‘dan sekiz asır önce kurulmuştur.(1) Yahudiler daha çok, bugünkü İsrail’den ayrı olarak Avrupa ve Amerika’ya dağılmışlardır. (2) Çok eskiden beri Filistin’de yaşamış olan Yahudiler, Babil, Asur, Fenike ve Araplar gibi Sami ırktan gelirler. Yahudiler göçebe iken “Habiri” diye anılırlardı. İsrâiloğulları en parlak devirlerini Kralları Süleyman zamanında yaşamışlardır.

İnanç ve İbadet Sistemi

Yahudilik’te en önemli iman esasını, Allah‘ın varlığına ve birliğine olan inanç teşkil eder.(3) O’nun birliği, yaratılmamışlığı, evvelinin ve sonunun bulunmayışı, her şeyi bilişi, bütün varlıkların Yaratan’ı oluşu vb.gibi Allah inancı vardır.

Daha çok günlük hayat ve ibadetlerde belirginleşen Yahudi inancını detaylı olarak Tanah’da bulmak mümkün değildir. Onlar için önemli olan Tevrat’ta bildirilen şeriatın yaşamasıdır. İnançlarına göre Tanrı‘nın en sevgili milleti Yahudilerdir. Bunun en büyük delili, Tanrı‘nın İsrâiloğulları ile Musa’nın şahsında Sina’daki ahitleşmesidir. İnançlarına göre Tanrı, insanlığı aydınlatmak ve mutlu kılmak için İsrailoğulları’nı seçmiş, “nebi”lerini görevlendirmiştir. Bu konuda Musa’nın önemli bir yeri vardır. Çünkü Tevrat O’na verilmiştir. Tanrı, evreni devamlı olarak idare etmektedir. O’nun gücünün yetmeyeceği hiçbir iş yoktur. Mesih‘le kurulacak Tanrı‘nın evrensel devletinde bütün haksızlıklar ve zulümler ortadan kalkacaktır. Bu inanç Yahudilerin ümit kaynağı olmuştur.

Yahudilik’te ahiret inancı tarihi bir gelişme izlemiştir. Tevrat’ın bazı hükümlerinde ahiret inancına dair işaretler bulunmaktadır. (4) Bazı Dinler Tarihçilerine göre, yeniden dirilme ile ilgili metinler günümüze kadar ulaşmadığı için Yahudiler bu tür inançları İran’dan almışlardır.

Eski Yahudilik’te iyi, kötü, ölen bütün insanlar “Şoel” adı verilen bir yere gidecekler, orada kederli bir şekilde varlıklarını sürdürecekler, ruhları da mezarda kalacaktır. Yahudilik’te ahiret inancı konusunda, daha sonraki dönemlerde birtakım gelişmeler olmuş, yeniden dirilme, ebedî hayat, yargılanma, cennet, cehennem vb. inançlar ortaya çıkmıştır.(5) Yahudilik’teki cennet, cehennem, hüküm günü vb. ilgili emirleri Talmud açıklamıştır. Yahudilerin, Müslümanlık ve Hristiyanlık’ta olduğu gibi belli başlı iman esaslarına kavuşmaları filozof Rabbi Moşe ben Maymon (Maymonides (1135-1204)’le mümkün olabilmiştir. O’nun meydana getirdiği günümüze ulaşan inanç sistemi şudur;

1-Allah var olan her şeyi yaratmıştır.
2-Allah birdir.
3- Allah‘ın bedeni yoktur, tasvir edilemez.
4- Allah‘ın başlangıcı ve sonu yoktur
5- Yalnız Allah‘a dua etmeliyiz.
6- Peygamberlerin bütün sözleri doğrudur.
7- Musa, bütün peygamberlerin en büyüğüdür.
8- Elimizdeki Tora, Allah tarafından Musa’ya verilen ve günümüze kadar
değiştirilmeden gelen kitabın aynıdır.
9- Dinimiz ilâhî bir dindir.
10- Allah, insanların bütün hareket ve düşüncelerini bilir.
11- Allah, emirlerine uyanları mükâfatlandırır, uymayanları cezalandırır
. 12- Allah Mesih‘i gönderecektir.
13- Ruhum ölümsüzdür. Allah dilediğinde ölüleri diriltecektir.

Yahudiler ibadetlerini “sinagog”larda (Bet ha Kneset) yaparlar (6) Sinagoglarda rulo halinde el yazması Tevrat tomarlarının saklandığı, Aron ha-Kodes denilen, Kudüs’e yönelik kutsal bir bölme vardır. Sinagoglarda Yedi Kollu Şamdan (Menora) da bulunur. Bundan ayrı olarak Kral Davud’un mührü kabul edilen iki üçgenden meydana gelmiş Magen David denilen altı köşeli bir yıldız da vardır.

Yahudiler sinagoglarda Tevrat’tan bazı parçaları sesli bir şeklide okurlar. Tevrat rulolarının bohçalardan çıkarılarak haham tarafından okunması, ibadetin en önemli anıdır. Yahudiler sinagog dışında evlerde de ibadet ederler. Nitekim evlerde giriş kapısının arkasında “Mezuza” denilen, rulo haline getirilmiş Tevrat cümlelerinin yazılı olduğu mahfazalar asılıdır. Eve giriş çıkışta Yahudiler bu mahfazaya dokunarak parmaklarını öperler. İbadet, Kudüs’e yönelerek yapılır. Başa takke, sırta cüppe alınır. Kadınlar ibadete katılamaz, ancak başları örtülü olarak ibadeti seyredebilirler.

Yahudi dininin esasını ilâhiler teşkil eder. İbadet esnasında okudukları bazı klişeleşmiş dua ve ilâhiler vardır. (7) Dua, dindar Yahudinin hayatında önemli bir yer işgal eder. Yahudilikte ibadet günlük ve haftalık olmak üzere ikiye ayrılır. Günlük ibadet sabah, öğle ve akşam yapılır. Haftalık ibadet ise Cumartesi (Sabbat, yevmu’s-sebt) günü havra (sinagog)’da icra edilir.

Yahudiler sabah ayininde bir dua atkısı (Tallit) alırlar. Sabah ayininde, sol pazu ile alna birer dua kayışı bağlanır. Dualar ayakta, oturarak vücudu sallayarak ve secdeye kapanmak suretiyle okunur. Geleneklerine bağlı Yahudiler bu esnada özel bir elbisede giyerler. Toplu dualar 13 yaşına girmiş en az 10 kişinin iştirakiyle yapılır.

Cumartesi ibadeti, cuma akşamı güneşin batmasıyla başlar, cumartesi akşamı sona erer. Bu ibadet sinagogta yapılır. Bu maksatla cumartesi günü ateş yakmak, çalışmak, taşıt kullanmak vb. yasaktır. (8)

Musevîlik’te Yahve ve Elohim adında iki Tanrı‘nın varlığından söz edilmekle beraber ağırlık Yahve’dedir (9) Bu bakımdan menşeinde İsrail Dini, tek Allah‘a inanmaya değil, tek Allah‘a ibadet etmeye dayanıyordu. Yehova Musevîlerinin millî ve hâkim bir Tanrısı’dır. İnsan da O’nun kulu durumundadır. İnançlarına göre Yehova sadece İsrâiloğulların’a şefaat eden, kıskanç bir Tanrı‘dır. İsrâiloğulları yabancı bir ülkede de O’nun tarafından korunacaktır. O, İbrahim, İshak ve Yakub’un Tanrısı’dır.

Yahudi Mezhepleri

Öncelikle Yahudi mezheplerini üç ana-grupta incelemek mümkündür:

1- Makkabiler devrinde (M.Ö. II. yüzyıl) mevcut olan Hıristiyanlık öncesi mezhepler,
2- İslâm’dan sonraki Yahudi Mezhepleri,
3- Günümüz Yahudi mezhepleri.

Hıristiyanlık öncesi dönemde başlıca üç mezhep vardır :

1-Ferisiler,
2-Sadukiler,
3- Esseniler.

İslâm’dan sonraki Yahudi mezhepleri de üçtür: 1- İshakiyye, 2- Yudganiyye, 3- Karaim.

Bu bölümde diğer mezheplerden çok, günümüz Yahudi mezhepleri hakkında kısa bilgiler verilecektir. Halen yaşamakta olan Yahudi mezhepleri şunlardır:

1- Muhafazakâr Yahudiler,
2- Ortadoks Yahudiler,
3- Reformist Yahudiler.
4-Yeniden Yapılanmacılar

Günümüz Mezhepleri

Muhafazakar Yahudilik

XIX. yüzyılın ortalarında, Alman Yahudileri arasında ortaya çıkan muhafazakâr Yahudiliğin temsilcileri Isaac Bermays (1791-1849) ile Zacharia Franklen (1801-1871)’dir. Sonraki dönemlerde Amerika’da da sempatizan bulmuş olan bu mezhep geleneklerine bağlı lâikleşmeye karşıdır

Ortodoks Musevilik

Kudüs’teki Mabed’in yıkılışından günümüze kadar gelen resmî Yahudi inanç ve geleneklerini temsil eden Ortodoks Yahudilik, halen mensubu en fazla olan mezheptir. Bugün İsrail Cumhuriyeti’nde de bu mezhep taraftarları hâkimdir. Musa Kanunları’na sıkı birşekilde bağlı olan Ortodoks Yahudiler sebt (cumartesi) günü hiçbir iş yapmamakla da diğer mezheplerden ayrılırlar.

Reformist Yahudilik

Daha çok Avrupa’daki Yahudilerce tanınmış bir filozof olan Moses Mendelshon (1727-1786)’un başlattığı Reformist Yahudilik hareketi, Musevîlik’le çağdaş modern anlayışı birleştirmeyi gaye edinmiştir. Böylece bu mezhebe mensup Yahudiler, hem geleneklerine bağlı yaşayabilecek, hem de modern çağa ayak uydurabileceklerdir. Bu hareketin başlamasının bir başka sebebi de Almanya’daki Yahudilerin dinî uygulamayı, genel kültür için bir engel olarak görmeleridir. Böylece onlardan bir kısmı Hıristiyanlaşmış, bir kısmı da geleneklerini değiştirmiştir.

Din ile dünya işlerini birbirinden ayırma düşünce ve gayreti de ilk defa bu mezhep mensuplarından gelmiştir. Reformist Yahudiler dinde modernleşmeden yanadırlar. Bunu sağlamak için, ibadetin bazı şekillerini değiştirerek, kadın-erkek ayırımına son vermişler, cumartesi çalışma yasağını kaldırarak sinagog ayinlerini azaltmışlar, müziğe çok az yer vererek kadınlarla erkekleri bir arada oturmaya zorlamışlardır. Bir adım daha atarak katı perhiz kaidelerini kaldırmışlar, şifahi Talmud geleneğini inkâr etmişlerdir

Yeniden Yapılanmacılar (Recostructionist)

Bu sayılan üç mezhep dışında, Mordecai Keptan’ın kurduğu Reconstructionist (Yeniden Yapılanmacı) adında bir başka mezhep daha vardır. Bunlar daha önceleri muhafazakâr Yahudilik içinde yer almışlardır. Zamanla Keptan’ın fikirleri diğer Yahudi mezheplerini etkilemiştir.

Hareketin kurucusuna göre Yahudiler de diğer milletler gibi bir millettir. “Seçilmişlik” özelliği yoktur. Tanrı Yahudileri değil, Yahudiler Tanrı‘yı seçmişlerdir. Bunlar yeniden dirilmeyi ve ahireti reddederler. Tevrat Tanrı vahyi değildir. İsrâiloğulları’nın tarih boyunca meydana getirdikleri bir eserdir. Mesihcilik diye bir kavram yoktur. Sinagoglarda kadın-erkek yanyana ibadet edebilir. Yeniden Yapılanmacı’lara göre kadınlar da haham olabilir.

Mukaddes Kitapları

Yahudilerin mukaddes kitapları iki ana başlık altında incelenebilir:

1- Tanah,
2-Talmud,

Hristiyanların Eski Ahit adını verdikleri Tanah da üç bölümden oluşur:

1-Tora, (Tevrat) 2- Neviim, 3- Ketuvim.

Çoğu zaman Yahudilerin mukaddes kitabının tamamı “Tora” kelimesiyle ifade edilir. İbranice bir kelime olan Tora, Arapça Tevrat’ın karşılığıdır.

Tevrat “Kanun, şeriat, emir, ders, önder” vb. manalara gelir. Beş bölümden oluşan Tevrat, Allah‘ın 7704 kelimeyle Musa’ya verdiği dinî esasları ihtiva eden kitap olarak kabul edilir. Tevrat metninin orjinal dili İbrancadır. Bir bakıma “Şeriat” diye de nitelendirilen Tevrat’ı meydana getiren kitapların sayısı, Yahudilerce 24, Hıristiyanlarca 39’dur. Kitapların tertibi konusunda da her iki toplum farklı görüşlere sahiptir.

Tevrat takriben bin yıl içerisinde meydana gelmiştir. Ancak kitabın sınırlandırması M.S. 90 yılında toplanan Yemnia Konsili’nde yapılmış ve bugünkü yazılar seçilerek tesbit edilmiştir. Eski Ahit yanında hahamların nesilden nesile naklettikleri rivayetler mecmuasına Talmud denir. M.S. 150 yıllarında Yudas adında bir haham, kendilerine kadar rivayetle gelen haberlerin, kaybolmasından korkarak onları Mişna’da toplamıştır. “Tekrar edilen şeriat” anlamına gelen Mişna, Tevrat’ın tekrarı, şeriatın izahı ve tefsiri sayılır. Mişna’nın anlaşılmasını kolaylaştırmak üzere O’na Yahudi alimlerince haşeyeler ve şerhler yazılmıştır Bunlara Gemara denir. İşte Talmud (10) da Mişna ve Gemara adı verilen eserlerin toplamından teşekkül etmiştir. (11)

Yahudi Kutsal Kitabı konusuna son vermeden Kabala’dan da söz etmeliyiz. Kabala, İbranca “gelenek görenek” anlamına gelir. Yahudilerin harfçilik ve sayıcılıkla karışık tasavvufî kâinat öğretisidir. Daha açık bir ifade ile Kabala, Kutsal Kitap metinleri ile sözlü gelenekler üzerine yapılan her tür yorumların genel bir adıdır. Zannedildiği gibi bir kitap veya kitaplar toplamı olmayan Kabala’yı “Kâinatın görünür kargaşasını açıklamaya ve zıtlıklarını kolay anlaşılır bir kalıp haline getirmeğe uğraşan bir doktrin” diye tanımlamak mümkündür.

İkinci Tapınak Dönemi’nin sonuna (I. yüzyıl) kadar uzanan Kabala, tam anlamıyla Yahudi gizeminin ortaya çıktığı tarih olan XIII. yüzyıldan başlayarak özel bir öğreti biçiminde gelişmiştir. (12) Bazı Dinler Tarihçilerine göre Kabala’nın kökenleri eski gelenekte (Talmud dönemi) aranmalıdır. Kabala’nın öğreti ve uygulamaları ancak bir kılavuzun denetim ve önderliğinde mümkündür. Kabala temelde her zaman sözlü geleneğe dayanmıştır. Allah‘ın Musa ve Adem’e indirdiği yazılı olmayan vahyin gizli bilgisini taşıdığı iddiası bakımından da Kabala, geleneklerle özdeşleşmiştir. (13)

Kabala XV. yüzyıl Avrupa’sında son derece yaygınlaşmıştır. Kabala’nın genel doktrinini, kâinatın bir bütün olduğu, belli bir nizama göre hareket ettiği, kâinatta görülen her şeyin Tanrı‘nın bir parçası olduğu, insanın da, kâinatın ve dolayısıyla Tanrının bir parçası olmak açısından küçük kâinat sayılması gerektiği vb. özetlemek mümkündür.

Günümüzde Musevilik

Tüm dünyada sayıları 22.000.000 olmasına rağmen Yahudiler; bir çok ülkede oluşturdukları güçlü lobileri ile dünya ülkelerinin yönetimlerinde ve dünya ekonomisinde büyük söz sahibidirler.

1948’ e kadar dünyada dağınık olarak yaşayan Yahudiler Filistin’de İsrail Devleti’nin kurulmasıyla kendilerine ait bir devlete aynı zamanda bir toplanma merkezine sahip olmuşlardır. 1933 – 1945 yıllarında Alman Nazileri tarafından soykırıma uğrayan Museviler, bugün Filistinlilere karşı soykırım uygulamakla suçlanmaktadırlar. İsrail Devleti’nin Arap ülkeleriyle girdiği savaşlardan doğan sıkıntılar ve günümüzde Filistinlilerin bağımsızlık hareketleri Yahudilerin çözülemeyen sorunlarının başında gelmektedir.

Musevilerin en yoğun yaşadığı ülke İsrail’dir ( Ülke nüfusunun %84’ü ). İsrail’i ikinci sırada A.B.D izlemektedir ( %3,4). Yahudiler bu iki ülkenin dışında Etiyopya, Almanya, Avustralya, Kanada, Brezilya, Meksika başta olmak üzere içlerinde Türkiye’nin de bulunduğu dünya nın bir çok ülkesine dağılmış vaziyette yaşamaktadırlar.

|» “Dünya Dinleri” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, “www.dunyadinleri.com”dan alıntılanarak derlenmiştir…

Dünya Dinleri, Bütün Dinler, Din, İslamiyet, Hristiyanlık, Alevilik, Sünnilik, Budizm, Musevilik

Nüfus : 300.000 kişi
Bulundukları başlıca şehirler: Washington ,New York, Detroit , Los Angeles, Chicago,Boston, San Fransisco, Philadelphia
İlk göç : 1820
Bölgedeki Türk toplulukları: Türkiye Türkleri, Karaçay Türkleri, Kırım Tatarları
Siyasi ve idari konumları: Bulundukları ülkenin idari yapısına uymaktadırlar .Güçlü bir Iobicilik faaliyetine girişen Türklerin Washington’da A T A (American Turkish Association) ile ASA (Atatürk Society of America ), Pennsylvania’da Yunus Emre ..Derneği, Detroit yakınında ise TACAM (Turkish American Cultural Association of Michigan) adı ile güçlü dernekleri vardır .

TARİHÇE
ABD’de T.C. Büyükelçiliği ve Başkonsoloslukların verilerine göre 300.000’nin üzerinde Türk yaşamaktadır. ABD’nin resmi istatiklerine göre 1820 ile 1860 arasında .Osmanlı devletinden Amerika’ya göç edenlerin sayısı, çok azdı (yılda ortalama 15 kişi kadar). 1820 ile 1950 arasında Osmanlı bölgelerinden ve Türkiye Cumhuriyeti’nden gelen yaklaşık 360.000 kişi vardı. Ancak bunların arasında % 20’Iik bir kesim Türklerden oluşmaktaydı. Diğerleri Musevi, Rum, Ermeni, Arnavut vb. idi. İlk göçmenler dil ve din dolayısıyla birlik ve dayanışma içinde oldular.
Amerikan yaşamına katılmaktansa kendi kültürlerini sürdürmeyi seçtiler. Çoğu evlenmeden giden genç erkeklerdi. Bazıları Türk olmayan eşler aldılar. Bunlardan birçoğu, yerel hayata ayak uydurdular. Buna rağmen kimlik ve kültür değiştiren Türklerin sayısı çok az olmuştur. 2. dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye’den ABD’ne göçler önemli bir ölçüde “beyin göçü” tarzında olmuştur. Tahminlere göre ABD’ne gelen ya da orada yetişen 3.000’i aşkım mühendis, 2000 doktor, 1 000 akademisyen ve araştırmacı vardır.

|» “Turan İlleri” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…