Yapılan bu işlem sayesinde midenin görüntüsünün alınması sağlandığı gibi parça alınıp biyopsi yapılması da sağlanabilmektedir. Sadece mide ile sınırlı olmayan endoskopi böbrek taşı düşürenler için de geçerli bir teşhis yöntemidir. Halk arasında ışıklı hortum olarak da bilinen endoskopi, incelenen bölgeye göre farklı isimler almaktadır.

Örnek verecek olursak,

• Yemek borusunun incelenmesinde – özofagoskopi
• Akciğer bronşların incelenmesinde – bronkoskopi
• Mide incelenmesinde – gastroskopi
• Karın boşluğu incelenmesi – laparoskopi
• Onikiparmak barsağı incelemelerinde – duodeneskopi
• Rahim incelenmesinde – histeroskopi
• Son barsak incemelerinde –  rektoskopi
• Kalın bağırsak incelenmesi – kolonoskopi
• Mesane incelemelerinde – sistoskopi

Esdoskopi Ne İçin Yapılır?

Mide, onikiparmak bağırsağı, yemek borusu rahatsız edici ve devamlı şikayetlerinin olması sonucu bunun nedenini araştırmak adına endoskopi uygulanır. Bu şekilde yaşanılan rahatsızlığın kesin tanısı yapılabilmektedir.

Midede helicobakteri pilori denilen bakterinin varlığı araştırılır ve parça alınır. Yapılan uygulama sonucu mide poliplerinin alınmasına ve mide kanamaların da sklerotrapi yapılmasına fayda sağlamaktadır.

Endoskopi Ne zaman Gereklidir?

1. Mide ekşimesi, yanması
2. Yutma ve çiğneme ile ilgili problemler
3. Uyurken yaşanılan öksürük
4. Horlama Nöbetleri
5. Ses kısıklıkları
6. Aç karnına veya yemeklerden sonra yaşanılan mide ağrıları
7. Yaşanılan karın ağrısı
8. Kusma
9. Üst sindirim sistemi kanamalarında
10. Yabancı cisim yutulması
11. Barsak düzenindeki değişmelerde
12. Tuvalette dışkılama sonucu kanama yaşanması
13. Kabızlık, barsak tembelliği
14. Uzun süre yaşanan ishal
15. Barsak ve mide filmi çekilmesi sonucu anormal bulgular çıkması

gibi durumlarda endoskopi yapılmaktadır.

Endoskopi Korkulacak Bir İşlem midir?

40 yıl gibi bir zaman boyunca kullanılan endoskopi sindirim sisteminin incelenmesinde kullanılmaktadır. Eski zamanlara göre artık daha esnek, hareketli, daha ince ve görüntü kapasitesi yüksek cihazlar mevcuttur. Hastanın uygulanacak yöntemden rahatsızlık duyması kimin yaptığına, nerede yapıldığına, nasıl yapıldığına bağlı olarak değişkenlik göstermektedir.

Endoskopi yapılacağı zaman eğer bir engel söz konusu değil ise hastaya ilaç uygulaması yapılmalıdır. İlk olarak hastanın dil kökü, küçük dil çevresi diş hekimleri tarafından da kullanılan bir spreyle uyuşturulup, bulantı yaşanmasını önler. Sonrasında kol damarından rahatlatan ve hafif uyku yapıcı ilaç verilmektedir. Böylece yapılan endoskopi hasta için çok rahat olmaktadır.

İşlem bittikten sonra hiçbir şey yaşamamış gibi rahat olan hasta bir iki saat sonra işinin başına da geçebilmektedir. Yalnız o gün için dikkat edilmesi gereken şey araba kullanılmaması ve hız gerektiren işler yapmamasıdır. Endoskopi korkulacak bir tedavi yöntemi değildir. Gelişen teknoloji sayesinde eskiye nazaran hiçbir zorluk yaşanmadan tedavi uygulanıyor ve hiçbir sorun yaşanmadan sağlık probleminizin nedenini öğreniyorsunuz.

Endoskopi Nasıl Yapılır?

8-10 mm kalınlığında ki ve oldukça yumuşak olan boru yemek borusundan mideye ve onikiparmak bağırsağına yönlendirilerek görüntü alınıyor. 3-5 dakika süren gastroskopi işlemi için sadece aç olmak yeterlidir. Endoskopi sonrasında yaşadığınız sıkıntılar için uygun tedavi uygulanır ve huzursuz günlerden kurtulmuş olursunuz.

Kolonoskopi 110-120 cm arası olan bir cihazın ucundaki kamera ile tüm kalın bağırsaklar incelenip ve geçtiği bölgeleri televizyon ekranına yansıtmaktadır. Doktor yapılan işlem sayesinde hastanın mide ve bağırsağının iç yüzeyini görüntüleyerek teşhisini koyabiliyor. İşlem sırasında hastanın oksijen düzeyi ve nabız durumu izlenmektedir. Gereken durumlarda tanı için parçada alınması söz konusudur. 15-20 dakika süren işlem için en az 2 gün öncesinde özel ilaçlar ile barğırsak temizliğinin yapılmış olması gerekmektedir.

Endoskopi Yönteminin Riski Var mıdır?

%0.2’yi geçmeyen bazı riskler yer almaktadır. Gastroskopi ve kolonoskopi işleminin uygulanan anestezi ve yapılan işleme bağlı olarak çok nadirde olsa risk taşımaktadır.

Bağırsak delinmesi ve kanama gibi riskin olduğu yöntemlerde anestezinin de oluşturduğu risk ise hastada var olan yandaş hastalıklara göre değişiklik göstermektedir. Bu nedenle hastalara aynı oranda anestezik ilaç uygulanmamaktadır.

https://www.youtube.com/watch?v=uhm3jCg7Reg

• İshal: Beslenme hatası ya da mikropların etkisiyle bağırsaktan su ve mineral kaybına yol açan bir hastalıktır.
• Tifo: İçilen suyun ya da yiyeceklerin içinde bulunan mikroorganizmalarla bulaşır.
• Dizanteri: İçme suyunda ya da yiyeceklerin içinde bulunan mikroorganizmalarla bulaşır. İnce bağırsakta hastalığa neden olur.
• Ülser: Mide ya da ince bağırsak mukozasında bakterilerin yol açtığı yaralardır.
• Kabızlık: Dışkının suyunun fazla emilmesinden oluşur. Hemoroite (basur) yol açabilir.
• Sarılık (Hepatit): Virüslerin karaciğerde tahribatıyla oluşur. (Hepatitin A, B, C, D çeşitleri vardır.)

ÖRNEK: Kolon kanserine yakalanmış insanlarda kanser hücrelerinin bulunduğu kalın bağırsak kısmı ameliyatla kesilerek alınmaktadır.
Bu şekilde kalın bağırsağının bir bölümü kesilmiş insanlarla ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangisi doğrudur?
A) Besinlerin kimyasal sindiriminde aksama olur.
B) Sindirilen besinlerin emiliminde aksama olur.
C) Pankreası uyaran sekretin hormonu salgılanamaz.
D) Su ve minerallerin emiliminde aksama olur.
E) Karaciğeri uyaran kolesistonin hormonu salgılanamaz.

ÇÖZÜM: Besinlerin sindirimi ve sindirilen besinlerin emilimi ince bağırsakta tamamlanır. Kalın bağırsakta sindirim ve sindirilen besinlerin emilimi olmaz. Sadece suyun, minerallerin
ve bazı vitaminlerin emilimi olur.
Yanıt D

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Sindirim sisteminin çalışması endokrin ve sinir sistemiyle kontrol edilir.
• Mideden salınan gastrin, ince bağırsaktan salınan sekretin ve kolesistokinin hormonları sindirime yardımcı olur.
• Sindirim sistemi otonom sinir sinir sistemi tarafından düzenlenir.
• Midenin çalışmasında onuncu beyin siniri olan vagus etkilidir.
• Sempatik ve parasempatik sinirler sindirim faaliyetlerinde düzenleyici etki yapar.
• Sempatik sinirler genelde hızlandırıcı etki yaparken, midede yavaşlatıcı etki yapar.

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Glikoz, aminoasitler, vitaminler, su ve mineraller villuslardan emilerek kılcal kan damarlarına taşınır.
• Buradan karaciğer kapı toplardamarıyla karaciğere taşınır.
• Karaciğerde besinlerden bir kısmı (yağda eriyen vitaminlerin fazlası, glikozun fazlası glikojen halinde) depolanır.
• Amonyak gibi zararlı maddeler üre ve ürik aside dönüştürülür.
• Besinler buradan karaciğer üstü toplardamarıyla alt ana toplardamara bağlanır. Buradan da kalbin sağ kulakçığına taşınır.

• Kısa zincirli yağ asitleri difüzyonla, uzun zincirli yağ asitleri şilomikronlara dönüştürüldükten sonra, lenf kılcallarına geçerler.
• Yağ asitleri, gliserol, şilomikronlar lenf  kılcallarından (kilus borusundan) peke sarnıcına, oradan da göğüs kanalı yoluyla sol köprücük altı toplardamarı ile kalbin sağ kulakçığına taşınır.

NOT: Glikoz, Galaktoz, Fruktoz monosakkaritler olup, aynı büyüklüktedir. Ancak sindirim kanallarından emilim hızları farklıdır.
(Galaktoz > Glikoz > Fruktoz)

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Sindirilmiş besinlerin kan ya da lenfe alınmasına emilim denir. Emilim pasif ve aktif taşıma olaylarıyla gerçekleşmektedir.
• Monosakkaritler, aminoasitler, su, mineraller ve vitaminler kan kılcallarına, yağ asidi, gliserol lenf kılcallarına (kilüs borusuna) emilir.

[biyoloji_2_ygs_lys]

1. Ağızda Sindirim

• Ağızda hem mekanik hem de kimyasal sindirim gerçekleşir.
• Dişler ve dil gibi kısımlar besinlerin yüzeyinin genişletilmesinde etkilidir.
• Ağızda karbonhidratların kimyasal sindirimi başlar.
• Tükürükte bulunan amilaz (pityalin) enzimi pişmiş nişastanın maltoz ve dekstrine dönüşümünü sağlar.

2. Midede Sindirim

• Besinler mideye, yemek borusundaki kasların peristaltik hareketleri ile ulaşır.
• Midede kasların kasılıp gevşemesiyle mekanik, enzimlerle kimyasal sindirim gerçekleşir.
• Midede proteinlerin kimyasal sindirimi başlar.
• Mideye ulaşan besinler, bazı mide hücrelerini uyarır.
• Bu sayede gastrin hormonu salınır.
• Gastrin hormonunun etkisiyle HCl (hidroksit asit), pepsinojen, mukus ve süt çocuklarında ise lap (renin) enzimi salgılanır.
• Mukus salgısı, mide iç yüzeyinin asit pH dan ve enzimlerin etkisinden korunmasında görevlidir.
• Mukus midenin kendini sindirmesini engeller.
• HCl salgısı ise pasif olan papsinojeni aktişeştirir.
• Pepsin oluşumunu sağlar. Pepsin enzimi ise proteinlerin peptonlara dönüşümünde etkilidir.
• Lap (renin) enzimi süt çocuklarında salgılanır.
• Sütü kazein proteinine dönüştürür.
• Kazein ise pepsin enzimi etkisiyle polipeptid ve aminoasitlere kadar parçalanır.
• Midede bulunan sindirim sıvılarıyla karışmış bulamaca kimüs adı verilir. Kimüs asit özelliktedir.
• Mideden, alkollerin bir kısmı, aspirin, bazı mineraller, bazı zehirler emilerek kana geçmektedir.

3. İnce bağırsakta Sindirim

Bağırsak hareketleri sonucu mekanik, pankreastan gelen ve ince bağırsağın ürettiği enzimlerle de kimyasal sindirim gerçekleşir. Kimyasal sindirimle tüm besin gruplarının sindirimi burada tamamlanır.
İnce bağırsakta kimyasal sindirim 2 ye ayrılır.
1. Pankreas ve karaciğer salgılarıyla
2. İnce bağırsak enzimleriyle

1. Pankreas ve Karaciğer Salgılarıyla Sindirim

• Asit özellik taşıyan kimüs, onikiparmak bağırsağına geldiğinde, sekretin ve kolesistokinin hormonlarının ince bağırsak hücrelerinden salınımını uyarır.
• Sekretin, kanla pankreastaki asinar hücrelerini uyarır.
• Pankreas amilaz, lipaz ve tripsinojen enzimlerini salgılayarak wirsüng kanalıyla onikiparmak bağırsağının water kabarcığına gönderir.
• Kolesistokinin ise kanla safra kesesine ulaştığından, buradan salınan safranın koledek kanalıyla onikiparmak bağırsağının water kabarcığına dökülmesini sağlar.
• Böylece onikiparmak bağırsağında karbonhidrat, protein ve yağların sindirimi gerçekleşir

• Pankreastan salgılanan tripsinojen pasif bir enzimdir. İnce bağırsaktan salınan enterokinaz enzimiyle tripsinojen aktif olan tripsine dönüşür. Tripsin midede tam olarak sindirilemeyen peptonların, peptidlere dönüşümünü sağlar.

2. İnce bağırsak Bezlerinin Salgılarıyla Sindirim

• Bağırsak içinde sindirilmemiş karbonhidratlar (disakkaritler), peptidler buradan salınan enzimlerle monomerlerine parçalanır.
• Bağırsakta bulunan bulamaca kilus denir.
• İnce bağırsaktan; maltaz, laktaz, sakkaraz ve erepsin enzimleri salgılanır. Bu enzimler yardımıyla karbonhidrat ve proteinlerin kimyasal sindirimi tamamlanmış olur.

[biyoloji_2_ygs_lys]

Karaciğer

• Karaciğer, insanda en büyük organlardan biridir. Karın boşluğunda ve midenin sağ üst kısmında yer alır.
• Yaklaşık 2 kg ağırlığında, vişne çürüğü rengindedir.
• Üzerini bağ dokudan oluşan Glisson kapsülü örter.
• Glisson kapsülünü ise karın zarı (periton) sarar.
• Karaciğer sağ ve sol olmak üzere iki büyük loptan oluşur.
• Sağ lob tekrar iki küçük loba ayrılır. Bu loplar da binlerce küçük lopçuk adı verilen birimlere ayrılır.
• Karaciğerde gerçekleşen tüm olaylar bu lopçukların içinde gerçekleşmektedir.

• Lopçuk merkezinde uzanan damara merkezi toplardamar denir.
• Lopçuk çevresinde ise loplar arası toplardamar, loplar arası safra kanalı ve karaciğer atardamarı dalları bulunur.

• Karaciğer hücreleri lopçuk merkezinden, çevresine doğru belirli bir düzende yerleşmiştir.
• Bu hücreler arasında karaciğer sinüsleri (boşluk) vardır.
• Sinüsler, karaciğer hücreleri ve safra kanalları ile bağlantılıdır.
• Karaciğere iki ayrı yerden kan gelmektedir. Birincisi dalak ve sindirim organları, ikincisi ise aort damarıdır.
• Karaciğere alttan giren karaciğer kapı toplardamarı sindirim ürünlerini taşır, aorttan dallanan karaciğer atardamarı ise O2 ce zengin kanı taşır.
• Bu damarlardan ayrılan kılcallar lopçuğu çevreler. Karaciğer hücreleri arasına yayılır.
• Lopçuk ortasındaki merkez kanalcıkları karaciğerden çıkan karaciğer üstü toplardamarını oluşturur.
• Karaciğer hücreleri arasında üretilen safra, safra kanallarına boşaltılır.
• Bu kanallar lopçuk çevresi safra kanalına açılır.
• Safranın bir kısmı safra kesesine, bir kısmı da koledok kanalıyla onikiparmak barsağına water kabarcığıyla dökülür.
• Eğer safra kesesi veya kanalı tıkanırsa safra kana karışır.
• Deri ve gözlerin akında sarı renk görülür.
• Bu duruma sarılık denir.
• Safra içinde su, safraya renk veren pigmentler, yağ asitleri, kolesterol ve safra tuzları bulunur.
• Safra enzim değildir. Yağların sindirimine yardımcı olan bir salgıdır.
• Yağların yüzeyini genişleterek enzimlerin etkinliğini arttırmaktadır.
• Safra bağırsağa gelen asidik besinlerin nötr hale gelmesinde,yağda eriyen vitaminlerin (A, D, E, K) emiliminde zararlı bakterilerin öldürülmesinde etkilidir.

Karaciğerin Görevleri

• 
  Safra üretir. Safra yağların mekanik sindirimini sağlayarak lipazın etkinliğini arttırır.
• 
  Safra salgılayarak onikiparmak bağırsağına gelen asitli kimus sıvısının nötrleşmesini sağlar.
• 
  Kandaki fazla glikozun, glikojen halinde depolanmasını sağlar.
• Gerektiğinde depo glikojenin glikozlara parçalanmasını ve böylece kan şekerinin normal seviyede tutulmasını sağlar.
• 
  Fibrinojen ve trombojen gibi proteinlerin salınmasıyla kanın pıhtılaşmasını düzenler.
• 
  Proteinlerin karbonhidrat ve yağlara dönüşümünü sağlar.
• 
  Yaşlanmış alyuvar hücrelerini parçalar (kupfer hücreleri ile).
• 
  Kansızlık halinde alyuvar hücrelerini üretir. (Retikula – Endotel hücreleri ile).
• Zehirli (NH3) maddesini, daha az zehirli (üre) ve (ürik asit) gibi azotlu maddelere dönüştürür.
• 
  A, D, E, K vitaminlerini depolar.
• 
  Vücut ısısını düzenlemeye yardımcı olur.
• 
  Provitamin A dan A vitamini sentezler.
• 
  İlaçların toksit etkilerini azaltır.
• 
  Kanın damar içinde pıhtılaşmasını engelleyen heparini üretir.
• 
  Lenf yapımında görevlidir.
• 
  Vücuttaki cinsel hormonların fazlasını yok eder.
• 
  B12 vitamini sentezler.

Pankreas

• Mide ve onikiparmak bağırsağı arasında yer alır.
• Yaprak şeklinde 70 – 75 gr ağırlığında pembe renkli karma bir bezdir.
• Pankreasın enzim salgılayan bölgesi tükrük bezlerinin yapısına benzemektedir.
• Buradaki pankreas asinüslerinden salgılanan enzimler; lipaz, amilaz, tripsinojen ve imotripsinojendir.
• Bu enzimler wirsüng kanalı ile onikiparmak bağırsağının water kabarcığına gönderilir. Pankreasın enzim salgılama özelliği ekzokrin (dış salgı) bezlerine benzemektedir.
• Pankreas aynı zamanda hormon da salgılar. Salgıladığı hormonlar insülin ve glukagondur. Langerhans adacıklarındaki b hücreleri insülin, a hücreleri ise glukagon salgılar.
• İnsülin ve glukagon kan şekerinin düzenlenmesinde etkilidir.
• Kan şekerinin yükselmesi durumunda insülin, azalması durumunda glukagon salgılanarak, kandaki glikoz miktarı dengeye getirilmiş olur.

ÖRNEK: İnsanda pankreas özsuyu, oluşumundan sindirim olayına karışıncaya kadar

I. Water kabarcığı
II. Wirsung kanalı
III. Lanperhans adacıkları
olarak adlandırılan yapıların hangilerinden geçer?
A) YalnızI B)YalnızII C)Yalnız III D) I ve II E) II ve III
1994 ÖYS
ÇÖZÜM: Pankreas özsuyunda bulunan amilaz, lipaz, tripsinojen ve kimotripsinojen salgıları wirsüng kanalı ile onikiparmak bağırsağının water kabarcığına dökülür. Langerhans
adacıkları ise sindirim olayında görev yapmaz.
Yanıt D

[biyoloji_2_ygs_lys]

• İnsanda sindirim sistemi ağız, yutak, yemek borusu, mide,ince bağırsak, kalın bağırsak ve rektum (anüs) olmak üzere çeşitli kısımlardan oluşur.
• Tükürük bezleri, mide bezcikleri, karaciğer ve pankreas ise salgılarıyla sindirime yardımcı yapılardır.
• Sindirim sisteminin çalışmasını sinir sistemi ve endokrin sistem denetler.

Sindirim Sistemi Bölümleri

Ağız

• Ağız besinlerin alındığı ve sindirimin başladığı yerdir. Burada hem kimyasal hem de mekanik sindirim gerçekleşir.
• Dişler, dil, sert damak yapısı mekanik sindirimde, tükürük salgısında bulunan pityalin (amilaz) enzimi ise kimyasal sindirimde görev yapar.

• Dil, besinlerin tadının alınmasında, karıştırılması ile yüzeyinin genişletilmesinde ve besinlerin yutağa ilerlemesinde etkilidir.
• Dişler çiğneme olayına yardımcı olur. Çiğneme olayına dil, çene ve yanak kasları da katkıda bulunur.
• 
  Dudaklar, ağızda öğütülen sıvının dışarı akmasını engeller.
• Ağız içinin belirli bir pH değeri vardır. Bu değer 6 – 8 arasında değişir. Ağız pH ının aside kayması durumunda ağız şorasında yer alan bakteriler aşırı çoğalabilir ve diş çürümesi, ağız içi yaralar, dil yaraları gibi hastalıklara yol açabilir. Bu nedenle ağız temiz tutularak pH dengesi sağlanmalıdır. Çok sıcak ve çok soğuk besinler tüketilmemelidir.

Ağızda Sindirime Yardımcı Kısımlar

Dişler

• Dişler ağızda mekanik sindirimi başlatır.
• Kesici, köpek dişleri ve azı dişleri şeklinde çeşitleri vardır. Kesici dişler; besini kesmek için, köpek dişleri; besinleri parçalamak için, azı dişleri ise besinleri öğütmek için görevlidir. Yetişkin bir insanda 32 diş vardır. Bunun yarısı üst, yarısı alt çenede yer alır.

Bir dişin kesiti incelendiğinde; dışta mine, altında fil dişi (dentin) ve en içte diş özü (pulpa) yer alır.
Diş minesi sert ve parlak bir yapıya sahiptir. Sıcak ve soğuk besinlere duyarlıdır. Zarar görebilir.
Dişin kemik kısmı ise dentin (fil dişi) dir. İç tabaka olan diş özünde ise kılcal damarlar ve sinirler yer alır.

Tükürük Bezleri:

• Kulak altı, dil altı, çene altı olmak üzere üç çift tükürük bezi vardır. Tükürük içinde bulunan amilaz (pityalin) enzimi karbonhidratlardan pişmiş nişastanın ağızda sindirimini başlatır. Tükürük kuru besinlerin ıslatılmasını, ağız içinin kurumasının engellenmesini, konuşmanın kolaylaştırılmasını sağlar.

Dil

• 
  Besinlerin tadını alma 
  
• Besinlerin yutulmasına ve yüzeyinin genişletilmesine yardımcı olma
• 
  Besinlerin yutağa ilerlenmesinde rol oynar.

Yutak

• Solunum ve sindirim sisteminin ortak açıldığı boşluktur.
• Düz kas yapıdadır. Lokmalar yutağa geldiğinde yutkunma reşeksi başlar.
• Yutkunma sırasında soluk borusu kaslar yardımıyla yukarı kalkarak epiglottis denen kapakla kapatılır.
• Besin böylece yemek borusuna geçer.

Yemek Borusu

• Yaklaşık 25 cm uzunluğunda ve 2 cm çapında bir organdır.
• Dıştan içe doğru yapısında; bağ doku, düz kas tabakası ve örtü epiteli bulunur.
• Yemek borusunda bulunan düz kaslar kasılıp – gevşeyerek besinin ilerlemesine yardım eder.
• Düz kasların birbiri ardına kasılıp gevşemesi hareketine peristaltik hareket denir.
• Peristaltik hareket, yemek borusundan mideye besinlerin geçişinde etkilidir.
• Peristaltik hareket ters yönde olursa; kusma olayı meydana gelir.
• Yemek borusunda, kimyasal sindirim olmaz.

Mide

• Yaklaşık 1200 cm3 hacmindedir. En uzun kısmı 20 – 25 cm civarındadır. Yemek borusu ile birleştiği yere kardia ince bağırsak ile birleştiği yere pilor denir.

• Mide iç yüzeyinde silindirik epitel hücreleri bulunur. Bu hücreler tüp şeklinde girintilerle mide bezlerini oluşturur.
• Mide bezlerinden HCl (hidroklorikasit), pepsin, mukus, lap (renin) (süt çocuklarında) salınır.
• Mideye besin ulaştığında mide duvarından kana gastrin hormonu salınır. Bu sayede midede sindirim için gerekli salgıların salınımı gerçekleşir.
• Epitel dokunun dışında boyuna ve çapraz bulunan kaslar vardır. Bu kasların kasılmasıyla mekanik sindirim gerçekleşir.
• Midede pepsin enziminin etkisiyle de kimyasal sindirim gerçekleşir.
• 
  HCl: Pasif enzim olan pepsinojeni aktif hale (pepsin) dönüştürür. Mideye gelen mikroorganizmaları öldürür.
• Mukus salgısı; mideyi asit ortamdan korur. Sindirim öncesinde salınarak mide iç yüzeyini örter.
• Mide iç yüzeyi asit ortamdan korunmazsa bakterilerin çoğalması na uygun ortam oluşur ve gastrit – ülser gibi mide rahatsızlıkları ortaya çıkabilir.

İnce Bağırsak

• Yaklaşık olarak 7,5 m boyunda ve 3 cm çapındadır. İnce bağırsak üç bölümden oluşur. İnce bağırsağın 22 cm lik bölümüne onikiparmak bağırsağı (duedonum) denir.
• Onikiparmak bağırsağına, karaciğer ve pankreastan salgılar gönderilir. Karaciğerden safra, pankreastan amilaz, lipaz, tripsinojen, kimotripsinojen enzimleri gönderilir.
• İnce bağırsakta besinlerin emiliminin olduğu yere jejenum (boş bağırsak) ince bağırsağın kalın bağırsakla birleştiği yere ise ileum (kıvrımlı bağırsak) adı verilir.
• İnce bağırsakta emilim yüzeyini genişleten girinti ve çıkıntılar vardır.
• Bu yapılara villus denir. Villus ise çok sayı da mikrovillus zar yapısına sahip epitel hücreler, kan damarları ve lenf damarları bulundurur.
• Emilim yüzeyi villusta 10 m2, mikrovilluslarda ise 150 kat daha fazla olmaktadır.

İnce bağırsak içten dışa doğru silindirik epitel doku, düz kaslar ve bağ dokudan oluşan peritona sahiptir. İçte bulunan epitel hücreleri arasındaki goblet hücreleri mukus salgılar.
Bu sayede besinlerin hareketi kolaylaşır.
İnce bağırsakta sindirim tamamlanır ve besinlerin emilimi gerçekleşir.
İnce bağırsak; maltaz, laktaz, sakkaraz (sükraz), erepsin gibi enzimler salgılayarak kimyasal sindirimi sağlar.

Kalın Bağırsak

• İnce bağırsakta sindirilemeyen besinlerin artıklarının toplandığı ve taşındığı yerdir. 1,5 – 2 m uzunluğunda, 8 – 10 cm çapındadır. Kalın bağırsak üç kısımdan oluşur.
• Körbağırsak (çekum), kolon ve rektum. Körbağırsağın bulunduğu yerde apandiks denilen bir çıkıntı vardır. Apandiks iltihaplanırsa apandisit hastalığı ortaya çıkar.
• Kalın bağırsak, su, mineral ve bazı vitaminlerin emildiği organımızdır. Kalın bağırsakta B ve K vitamini sentezleyen yararlı bakteriler yaşamaktadır.

[biyoloji_2_ygs_lys]

• Omurgalılarda, omurgasızlara göre daha gelişmiş bir sindirim sistemi bulunmaktadır.
• Besin maddeleri ağızla alınır. Sindirim ince bağırsakta tamamlanır.
• Sindirilmeyen maddeler ise sindirim açıklığından (anüs veya kloak) dışarıya atılır.
• Omurgalı canlılarda sindirim sistemi bölümlerinde bazı farklılıklar bulunmaktadır.
• Dil, diş, körbağırsak, dört gözlü mide gibi bölümlerin özelleştiği görülmektedir.

Örneğin
Geviş getiren memelilerde mide dört bölümden oluşmaktadır. Otçul canlıların bağırsakları etçillere göre daha uzundur.

Balıklarda Sindirim:

• Balıklarda sindirim sistemi, düz bir kanal sistemi şeklindedir.
• Ağız, yemek borusu, mide ve geniş yüzeyli bağırsak yapısına sahiptirler.
• Basit yapıda karaciğer ve pankreas, safra kesesi yapıları sindirime yardımcı bölümlerdir.

Kuşlarda Sindirim:

• Kuşlarda besin gaga ile alınır. Besinler buradan kursağa alınır. Kursak besinlerin ıslatıldığı ve depo edildiği bölümdür,
• yemek borusu üzerinde yer alır. Mideleri iki bölümden oluşur.
• Birinci midede, besinler mide özsuyu ile yumuşatılır.
• İkinci midede ise besinler kaslar ve burada bulunan taşlar yardımıyla öğütülür.
• Midenin bu kısmına taşlık adı verilir. Taşlıkta öğütülen besinler ince bağırsağa gelir.
• Burada enzimler yardımıyla kimyasal sindirim gerçekleşir.
• Selülozun kimyasal sindirimi ise körbağırsakta gerçekleşir.
• Kuşlarda körbağırsak gelişmiştir. Körbağırsak iki tanedir.
• Sindirim artıklarının atıldığı en son açıklığa ise kloak denir.
• Kloak hem sindirim artıklarının hem boşaltım maddelerinin, hem de üreme hücrelerinin dışarıya atıldığı açıklıktır.

• 
  Kuşlarda dişler yoktur. Dişlerin görevini, taşlık üstlenmiştir.
• 
  Kuşlarda tükürük bezleri yoktur. Etçil kuşlarda bulunur.
• 
  Karaciğer ve pankreas salgıları ince bağırsağa gönderilir ve sindirim ince bağırsakta gerçekleşir ve sindirilen besinler buradan emilir.
• 
  Tohumla beslenen otçul kuşlarda bağırsak daha uzundur.
• 
  Gaga yapısı beslenme şekillerine göre farklılık göstermektedir

Geviş Getiren Memelilerde Sindirim:

• Geviş getiren memelilerde besinler ağız ile alınır.
• Otçul canlılar oldukları için öğütücü azı dişleri iyi gelişmiştir.
• Ağızdan sonra besinler mideye alınır.
• Mide dört bölümden oluşmaktadır.
• Midenin işkembe ve börkenek adı verilen kısımlarında simbiyoz bakteriler bulunur.
• Bu bakteriler selüloz besininin kimyasal sindirimini sağlar.
• Otçul canlılar bitki hücrelerinin çeperlerinde bulunan selülozu bu şekilde sindirmiş olurlar.
• Midede yer alan selülozu sindirilmiş sıvı ağıza geri gönderilir.
• Ağızında azı dişleri yardımıyla öğütme işlemi tamamlanır ve öğütülen besinler tekrar mideye alınır.
• Ancak işkembe ve börkenek kısımlarına uğramadan kırkbayır ve şirden bölümlerine geçer.
• Buradan ince bağırsağa alınan besinlerin kimyasal sindirimi gerçekleşir.
• İnce bağırsak oldukça uzundur. Sindirilmiş besinlerin emilimi burada gerçekleşir.
• Kimyasal sindirim midenin şirden kısmında başlar, ince bağırsakta tamamlanır.
• 
  İşkembe ve börkenek kısmında bulunan bakteriler ile otçul canlı arasında mutualist bir beslenme ilişkisi vardır.
• Bu ilişkide her iki canlı da birbirlerinden yararlanmaktadır.
• Otçul canlı, selülozun sindirimiyle glikozlardan faydalanırken, simbiyoz bakteriler ise yaşam ortamı ve besin elde etmiş olur.

[biyoloji_2_ygs_lys]

Omurgasızlarda Sindirim

Süngerler:

• Vücudun dış kısmına açılan küçük delikler (porlar) bulunur.
• Porlardan giren su gastral boşluktan geçerek tepedeki pordan dışarıya atılır.
• Su ile birlikte gastral boşluğa geçen besin maddeleri gastral boşluk kenarında bulunan kamçılı hücreler tarafından hücre içine alınır.
• Sindirim hücre içinde gerçekleşir.

Sölentereler:

• İlk kez sindirim kanalının oluştuğu canlılardır.
• Embriyonik gelişim sırasında gastrula evresinde kalmışlardır.
• İçte bulunan vücut örtüsü endoderm tabakası farklılaşarak hem ağız, hem de anüs görevi gören sindirim açıklığını meydana getirir.
• Besinler bu açıklıktan sindirim kanalına alınır.
• Sindirim kanalına enzim salgılanarak burada hücre dışı sindirim gerçekleşir.
• Besinlerin bir kısmı ise sindirim kanalından endositoz ile hücre içine alınıp sindirim kofullarında sindirilir.
• Sindirilmeyen artıklar ise ağız ve anüs görevi yapan açıklıktan dışarıya atılır.
• 
  Sölenterelerde hem içi hem de hücre dışı sindirim görülür.

Solucanlar:

Yassı Solucanlar

• Tenyalar parazit olduklarından sindirim sistemleri gelişmemiştir.
• Bu canlılar sindirilmiş besinleri bulundukları canlı üzerinden difüzyonla alırlar.
• Planaryada ise sölenterlere benzeyen tek açıklık bulunan bir sindirim sistemi vardır.
• Sindirim sistemi vücut boyunca dallanmalar oluşturur.
• Besinler hem hücre içi hem de hücre dışı sindirimle parçalanır.
• Sindirilmeyen artıklar ağız ve anüs görevi yapan açıklıktan dışarıya atılır.

• 
  Sölenterler (hidra ve deniz anası) ve yassı solucanlarda, tek sindirim açıklığı bulunur.
• Besinlerin vücuda alındığı açıklık ile artıkların dışarı atıldığı açıklık aynıdır.
• Yassı solucanlardan sonra tüm canlılarda ağız ve anüs farklılaşmıştır.

Yuvarlak Solucanlar

• Sindirim sisteminde iki açıklık bulunur. Ağız ve anüs ayrı açıklıklardır.
• Bağırsak solucanları parazit beslediklerinden sindirim sistemi körelmiştir.

Halkalı Solucanlar (Toprak Solucanı)

• Ağız ve anüs olmak üzere iki açıklık bulunur.
• Sindirim sistemi ağız, yutak, yemek borusu, kursak, taşlık, düz bir bağırsaktan oluşur.
• Yutak salgısıyla besinleri ıslatır ve kasılarak besinleri yemek borusuna iletir.
• Kursak ise toprakla birlikte alınan besinlerin geçici olarak depolandığı yerdir.
• Taşlık ya da kaslı mide besinlerin öğütüldüğü bölümdür.
• Bağırsakta ise besinlerin kimyasal sindirimi gerçekleşir.
• Sindirilen besinler burada emilir. Sindirilmeyen artık maddeler ise anüs ile dışarıya atılır.
• 
  Taşlıkta mekanik, bağırsakta ise kimyasal sindirim gerçekleşir.
• 
  Sülüklerde sindirim organları ve dişler bulunmaktadır.

Yumuşakçalar:

• Yumuşakçalarda sindirim solucanlara göre biraz daha gelişmiştir.
• Ağızlarında dişli bir dil (radula) bulunur. Radula mekanik sindirim sağlar.
• Mide sindirim bezi gibi görev yapar. Burada öğütülen besinlerin kimyasal sindirimi başlar.
• İnce bağırsak ise kimyasal sindirimin devam ettiği ve besinlerin emiliminin gerçekleştiği yerdir. Artıklar anüs ile dış ortama atılır.

Eklembacaklılar:

• Gelişmiş bir sindirim sistemi görülmektedir. Ağız yapıları beslenme durumuna göre farklılık göstermektedir.
• Yalayıcı, delici, emici, çiğneyici gibi…
• Ağızda mekanik sindirim gerçekleşir.
• Mide otçul olanlarda iki, etçil olanlarda üç bölümden oluşur.
• Burada kimyasal sindirim gerçekleşir. ;
• Sindirilmeyen artıklar anüsten dışarı atılır.
• 
  Böceklerde sindirim sistemi üç bölümden oluşur.
• Ön, orta ve arka bağırsak şeklinde gruplandırılır.
• Ön bağırsakta; ağız, yutak, yemek borusu, kursak ve ön mide yer alır. Orta bağırsakta; mide bulunur.
• Sindirim burada tamamlanır ve sindirilmiş besinlerin emilimi gerçekleşir. Arka bağırsakta anüs yer alır.

[biyoloji_2_ygs_lys]