Ses Bilgisi 2

Ünlü (Sesli)

Son hecesi düz geniş seslilerle (a, e,) biten kelimelere “–yor” eki getirildiğinde
geniş sesliler daralarak “ı, i, u, ü”olur.

dinle – yor Æ dinliyor
söyle– yor Æ söylüyor
oyna– yor Æ oynuyor
“de–” ve “ye–” i ünlüyle başlayan ek aldıklarında araya kaynaştı
rma ünsüzü olan “y” girer ve fiilin sonunda bulunan ünlü daralilir.

de – y– en Æ diyen
ye – y– ecek Æ yiyecek

Örnek

Aşağıdaki kartların hangisinde ünlü daralmasına uğraşmış sözcük yoktur?

A)Anlıyor
B) Yaşıyor
C)Taşıyor
D) Gelmiyor

A' da, Anla – yor Æ Anlıyor (var)
B' de, Yafla – yor Æ Yaşıyor (var)
D' de, Gel – me – yor Æ Gelmiyor (var)
C' de, Tafl› – yor Æ Taşıyor (yok)

Yan›t C

Sesli (Ünlü) Türemesi

Sessiz harşe biten ı kelimeler sessiz le başlayan bir ek aldıklarında iki sessiz i birleştirebilmek için araya
bir sesli harf girer. Bu ses olayına sesli türemesi denir. Farklı şekillerde olur.
a) Bazı sıfatlara küçültme eki getirilen ünlü türemesi olur:

az – cık Æ azIcık
dar – cık Æ darAcık

b) Pekiştirme anlamı taşıyan bazı sözcüklerde ünlü türemesi görülür.

Sağlam Æ sapAsağlam
gündüz Æ güpEgündüz

Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerin hangisinde ünlü türemesi vardır?

A) Biricik kızımı sine götürdüm.
B) Kısacık bir konuşma yapmıştı.
C)‹ncecik bir elbise vardı üzerinde.
D)Birazcık dinlenirsen bir şeyin kalmaz.

B' de, Kısa – cık Æ kısacık (yok)
C' de, ‹nce – cik Æ ‹ncecik (yok)
D' de, Biraz – cık Æ Birazcık (yok)
A' da, Bir – cik Æ Biricik (var)

Yanıt A

Sert Sessiz Yumuşsı (Sessiz Değişimi)

Sonu ” P, Ç, T, K” sert sessizlerinden biriyle biten bir sözcüğe sesli harşe başlayan bir ek geldiğinde “P, Ç, T, K” harşeri
yumuşayarak “B, C, D, G, /” ye dönüşür.

Bu ses olayına sessiz yumuşaması denir.

Sınavlara Hazırlık Arama Robotu
YGS & LYS TEOG KPSS TUS KPDS Ehliyet Sınavı PMYO JANA

Seçim esnek olup ilgili alanları seçiniz, Örneğin ehliyet sınavı için branş olarak matematik seçmeyiniz :)