• Bağdat, Kahire, Şam, Kordaba, bilim merkezleri durumuna geldi. 
•  Avrupa, İslam dünyasındaki bu gelişmeleri XI. yüzyıldan itibaren Endülüs Emevileri aracılığıyla öğrenmeye başladı. AvrupalIlar Haçlı Seferleri sırasında İslam uygarlığını daha yakından tanıma fırsatı buldular,
•  ibni Rüşt, Farabi, ibni Sina gibi büyük filozofların görüş ve düşünceleri Avrupa’da uzun yıllar etkisini sürdürdü.Bu düşünceler, Batı’da akılcı düşüncelerin gelişmesinde etkili oldu. 
• AvrupalIlar teknik alanda da birçok gelişmeyi İslam dünyasından öğrendiler.
•  Kâğıt yapımı, barut, matbaa, pusula ve dokumacılık bunların başlıcalarıdır. Müslümanlar, sıfırı bularak matematiğin gelişmesine büyük katkıda bulundular. El-Harizmi’nin cebir kitabı Latinceye çevrildi.

[tarih_ygs_lys]

1.Devlet Yönetimi

•  Hicret olayı ile Medine’de devletin temeli atılmıştı. Hz. Muhammed, Müslümanların hem dinî hem siyasi hem de askerî işlerinin sorumlusuydu.
•  Dört Halife Dönemi’nde halifeler, Müslümanların ileri gelenlerince seçilerek göreve başlamışlardı. (Cumhuriyet Dönemi)
•  Hz. Ömer zamanında devletin ilk yönetim örgütü kuruldu. Ele geçirilen ülkeler idari yönden büyük illere ayrıldı. Hz. Ömer ilk devlet hazinesini (Beytü’l-mâl) kurdu ve başına hazinedar unvanıyla bir görevli getirdi.
•  Emeviler döneminde halifelik babadan oğula geçen bir saltanat şekline dönüştü. Devletin gelir ve giderlerine bakmakla görevli Divanülharaç, resmi yazışmaları yapmakla görevli Divanülhatem adıyla divanlar kuruldu.
•  Abbasiler Dönemi’nde, halifeliğin saltanat şeklindeki uygulaması devam etti. Halifeye devlet işlerinde yardımcı olmak üzere vezirlik makamı kuruldu.

          Divanülceyş: Askerlik işleriyle ilgilenirdi.
       Divanülmezalim: Kadılardan ve devlet görevlilerinden şikâyetçi olanların davalarına bakardı.
       Divanüldarp: Devletin para basma işlerini yürütürdü.
       D ivanülberid: Posta işlerine bakardı.

  2. Ordu

•  Hz. Muhammed zamanında örgütlü bir ordu yoktu. Eli silah tutan bütün Müslümanlar savaşa katılırdı.
•  Dört Halife Dönemi’nde sınırların gelişmesi örgütlü bir ordu kurulmasını gerektirdi.
•  ilk ordu Hz. Ömer zamanında düzenlendi ve devamlı ordugâhlar kuruldu. Yine bu dönemde askerî ve idari bir kurum olarak ikta sistemi oluşturuldu.
• ikta, devlete ait bazı toprakların gelirinin, hizmet ve maaşlarına karşılık olmak üzere asker ve sivil yöneticilere bırakılmasıydı.
•  ilk İslam donanması, Hz. Osman zamanında Şam valisi olan Muaviye tarafından kuruldu.

3. Sosyal ve Ekonomik Hayat

•  İslamiyet, bütün Müslümanları eşit ve kardeş kabul etmesine rağmen, Emeviler Arap milliyetçiliği yaparak kendilerini diğer Müslümanlardan üstün gördüler. Arap olmayan Müslümanlara mevali deniyordu. (İranlIlar, Mısırlılar, Berberiler ve Türkler gibi) Başta Türkler olmak üzere İslamiyet’e yeni giren ve Arap olmayan halklar, kendilerinin mevali konumunda görülmesinden hoşnut değildi.
•  Emevilerin Arap olmayan herkesi Müslüman olsun veya olmasın küçümsemesi, onları köle (mevali) olarak görmesi, onlardan ağır vergiler alması, bu devletin yıkılışındaki en önemli nedenlerden biri olmuştur.
•  Abbasilerin yönetime gelmesiyle mevalilerin durumu değişti. Müslüman olmak koşuluyla her ulustan kişiler, önemli görevlere gelmeye başladılar. Önce İranlılar, daha sonra Türkler, sivil ve askerî görevlere getirildiler.
•  Yün, pamuk, keten, ipek gibi dokuma sanayinin hammaddeleri oldukça boldu. Horasan ve Maveraünnehir’de halı; Irak, Mısır ve ispanya’da pamuklu dokuma sanayisi gelişmişti. Ayrıca çeşitli bölgelerde dokunan ipekli kumaşlar, dünyanın her yanında pazara bulmaktaydı.
•  İlk İslam altın ve gümüş parası, Emevi halifesi Abdülmelik (685-705) zamanında basıldı. Altın paraya dinar, gümüş paraya dirhem denirdi.
•  Müslüman toplumda ekonomik hayat Abbasiler Döneminde gelişme gösterdi. Devletin tüm gelirleri Beytülmal denilen devlet hazinesinde toplanırdı. Hazinenin başlıca gelir kaynakları şunlardı: 
• Öşür: Müslümanlardan alınan, onda bir oranındaki toprak vergisi idi.
  Haraç ve Cizye: Müslüman olmayanlardan alınan toprak vergisine haraç, sağlıklı gayrimüslim erkeklerden,askerlik görevi karşılığı alınan vergiye de cizye denirdi.
  Zekât: Zengin Müslümanlardan mallarının kırkta birinin alınıp fakirlere verilmesidir.
  Ganimet: Savaşlarda elde edilen ganimetin beşte biri hazineye aitti.
  Diğer Gelirler: Maden, orman, otlak, tuzla gelirleri ile yabancı tüccarlardan alınan vergiler, yabancı devletlerin gönderdikleri vergi ve hediyeler de devletin önemli gelirleri arasında yer alırdı.

4. Yazı, Dil ve Edebiyat

• Arapça, fetihler sonucunda geniş alanlara yayılıp İslam dünyasında kullanılır duruma geldi.
•  Emevi halifesi Abdülmelik zamanında Arapça resmî dil olarak kabul edildi.
  

ÖRNEK: Emevi hükümdarlarından Abdülmelik zamanına kadar, İslam ülkelerinde resmi yazışmalar o ülkenin diliyle yapılırdı. Abdülmelik bütün İslam ülkelerinde resmî dilin Arapça olmasını istemiştir.

Abdülmelik’in bu tutum onun,
I. Arapça’nın İslam ülkelerine yayılması,
II. Arapça dışındaki dillerin kullanım alanının daralması,
III. Arapların toplumda ayrıcalıklı hâle gelmesinin önlenmesi
durumlar>ndan hangilerine ortam hazırladığı savunulabilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III
2006 ÖSS

ÇÖZÜM: Abdülmelik’in bu davranışı Arapçanın İslam ülkelerinde yayılmasına, Arapça dışındaki dillerin kullanım alanının daralmasına neden olmuştur.
Yanıt D

•  Emeviler döneminde şiir yeniden önem kazandı. Bu dönemde yetişen şairlerden Cemil, ilk Leyla ve Mecnun mesnevisini yazdı. X. Yüzyılda el-Cahşiyari Hindistan kaynaklı bir kitabına yöresel hikâyeleri de ekleyip “Binbir Gece Masalları”nı oluşturdu.

5. Bilim

•  İslam dünyasında bilim alanında gelişme özellikle fen, tıp ve felsefede olmuştur. Bu gelişmeler, Emeviler Döneminde başlamıştır.
•  Arapçaya çeviriler yapıldı. Çeviri faaliyetleri, Abbasiler Döneminde de devam etti. Abbasi ve Endülüs halifeleri, bilim alanındaki çalışmalara büyük destek verdiler.
•  Bağdat ve Kurtuba kentleri, dünyanın önemli bilim merkezleri durumuna geldi.
•  İslam dünyasının bilim alanında elde ettiği büyük gelişmeler, Endülüs (ispanya) ve Sicilya Müslümanları tarafından Avrupa’ya tanıtıldı. İslam dünyasında bilimin gelişmesinde Türklerin de önemli katkıları oldu.
•  Farabi, ibni Sina ve Biruni gibi Türk bilim adamları sadece İslam dünyasında değil, bütün dünyada büyük ün sahibi oldular.

6. Eğitim-Öğretim

• y Eğitim ve öğretim konusunda ilk gelişme Abbasiler zamanında başladı. Yüksek öğretim alanında ilk önemli öğretim kurumu, Halife Memun tarafından Bağdat’ta kurulan Beytülhikme (Bilgelik Evi) kütüphanesi ve rasathanesi ile büyük bir bilim merkezi oldu. 
•  İslam dünyasında ilk büyük medreseyi Türkler kurdu.
•  Alp Arslan’ın emriyle vezir Nizamülmülk tarafından Bağdat’ta kurulan Nizamiye Medresesi, döneminin en büyük ve ileri eğitim-öğretim kurumuydu.

7. Sanat

• Emeviler zamanında dinsel mimari alanındaki en önemi eserler, Halife Abdülmelik tarafından Kudüs’te yaptırılmış olan Kubbetüssahra ve Mescid-i Aksa ile Şam’daki Emeviye camileridir.
•  Abbasiler zamanında İslam mimarisi, öncelikle İran sanatından etkilendi. 
•  Türklerin devlet hizmetlerine getirilmesiyle, İslam sanatında Türk etkisi görülmeye başlandı. Örneğin; Kahire’deki Tolunoğlu Ahmet Camisi, kubbe ve kemer sistemi ile Türk mimarisinin özelliklerini yansıtır.
•  ispanya’da Endülüs Emevilerinin yaptıkları Kordoba Camisi ve Gırnata’daki Elhamra Sarayı, İslam sanatının mimarlık ve süsleme özelliklerini yansıtan en güzel örneklerdir.

[tarih_ygs_lys]

•  Müslümanlar, Halife Ömer döneminde Eski Yunan kültürünün devam ettiği kentleri fethetmişler ve eski Yunan felsefesi İslam dünyasını etkilemişti.
•  Urfa, Harran, Antakya ve İskenderiye gibi kentlerde bulunan bazı yazma eserler Harun Reşit zamanında toplanmış, oğlu Memun zamanında bu eserlerin toplanma çalışmaları devam etmiştir.
•  Memun Bağdat’ta Beytü’l-Hikme (Hikme Evi) denilen bir kurum kurmuştu. Bu kurumda bir kütüphane, akademi ve çeviri büroları vardı.
•  Bu dönemde Arapça karşılığı olmayan bazı Yunanca kelimeler Arapçaya girmiş, Aristo ve Eflatun’un eserleri Arapçaya çevrilmiştir. Bu filozofların görüşleri temel alınmakla beraber İslam filozofları yeni görüşler ve eserler ortaya koymuşlardır.
•  Hint kültürünün İslam uygarlığının gelişmesine etkisi daha çok matematik ve astronomi alanlarında olmuştur. Hint rakamlarını kullanan Müslümanlar; cebir, geometri, trigonometri ve logaritmayı buldular. Ayrıca onlu sayı sistemi Hintlilerden alınarak Müslümanlar tarafından kullanılmıştır.
•  İran’ın İslam uygarlığına katkısı ise edebiyat ve güzel sanatlar alanında olmuştu. İranlIlar aracılığı ile Arapçaya kazandırılan ilk edebî eser, Kelile ve Dimne’dir. İslam uygarlığı; sanat alanında ise Bizans, İran ve Türk sanatından etkilendi.

[tarih_ygs_lys]

• 750 yılında halife ilan edilen Ebul Abbas Abdullah’ın halifeliğinin ilk yılları karışıklıklar içinde geçti.
•  Mansur, Abbasilerin ilk büyük halifesi sayılır. Bu dönemde büyük bir kültür hareketi başlatıldı. Eski Yunan eserleri Arapça’ya çevrildi. Bağdat başkent yapıldı.
  Mansur döneminde iranlı yöneticiler yüksek görevlere getirildiler. Bunlardan en önemlisi vezirlik kurumudur.
•  Abbasilerin en güçlü dönemi, Harun Reşit zamanıdır (786-809). Harun Reşit döneminde, Bizans üzerine yapılan seferlere önem verildi. Bizans sınırındaki (Antakya, Maraş, Tarsus, Adana, Malatya) “Avasım” adı verilen ordugâh şehirler oluşturuldu. Harun Reşit, yalnız kendi ülkesinde değil, Avrupa’da da büyük ün kazandı. Frank Kralı Şarlman’ın, Harun Reşit’ten Hristiyanların Kudüs’ü serbestçe ziyaret etmelerine izin verilmesini istedi. Şarlman’ın bu ricasını kabul eden Harun Reşit, ona elçiler ve hediyeler gönderdi. Bu hediyeler arasında o zamanlar Avrupa’nın bilmediği bir çalar saat de bulunuyordu.

UYARI: Abbasiler Emeviler gibi ırkçılık yapmamışlar, tam tersine bütün müslüman toplumları kucaklamışlardır. Talas Savaşından sonra da Abbasi’lerin bu politikası gereği Türkler gruplar halinde kısa sürede Müslüman olmuşlardır. Özellikle Talas Savaşında Karluk Türkleri Çin’in yanında değil, Abbasi’lerin yanında yer almışlar, savaşın kazanılmasında büyük rol oynamışlardır.

Örnek: Aşağıdaki gelişmelerin hangisinde Karlukların etkisi vardır?

A) Avrupa’da kurulan Avar Devleti’nin yıkılmasında
B) Çin’in Orta Asya’ya egemen olmasında
C) İstanbul’un sasanilerle birlikte kuşatılmasında
D) Hun Devleti’nin ikiye ayrılmasında
E) talas Savaşı’nı Müslümanların kazanmasında
2009 ÖSS

ÇÖZÜM: Talas Savaşı Türk ve İslam tarihi açısından bir dönüm noktasıdır. Arapların ve Çinlilerin bölgedeki hakimiyet mücadelesi Türkleri de yakından ilgilendirmiş, Karluk
Türkleri bu savaşta Arapların yer almışlardır. Çünkü Türkler Çinlilerin niyetlerini ve sömürgeci emellerini çok iyi bilmekteydiler. Doğal olarak Talas Savaşı’nı Müslümanlar
kazanmıştır. Yanıt A

ÖRNEK: Hz. Muhammed döneminde, İslâmiyet’i yeni kabul etmiş puta tapmaktan henüz ayrılmış kişilerin anılarını canlandırmamak için resim ve heykel yasaklanmış, bu yasağa rağmen Emeviler döneminde Karsül Hayr Sarayı, Abbasiler döneminde ise Balkuvara Sarayı resim, kabartma ve heykellerle süslenmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi İslâm Devleti’nin kuruluşundan Abbasiler dönemine kadar geçen zaman içinde sanat anlay>şrndaki bu değişikliğin nedenlerinden biridir?

A) Sınırlarının genişlemesi sonucu değişik kültürlerle ilişkiye girilmesi
B) İslâm Devleti’nin ekonomik yönden güçlü olması
C) Din ile devlet işlerinin birbirinden ayrılması
D) İslamiyet’te ayrılıkların başlaması
E) Emeviler döneminde halifeliğin saltanat hâline getirilmesi

İslam Devleti’nin kuruluşunda Abbasiler dönemine kadar geçen zaman içinde sanat anlayışındaki bu değişikliğin sebebi sınırların genişlemesi sonucu değişik kültürlerle ilişkiye girilmesidir.
Yanıt A

•  Harun Reşit’in çocukları Emin, Memun ve Mutasım dönemlerinde bilim, kültür ve sanat alanlarında büyük gelişmeler oldu.
•  Mutasım, Türklerin diğer uluslarla karışmasını ve savaşçı özelliklerinin kaybolmasını önlemek ve askerî özelliklerinden yararlanmak amacıyla Bağdat yakınlarında Samarra kentini kurarak Türkleri buraya yerleştirmiştir.

ÖRNEK: Abbasilerde Halife Mutasım’dan sonra devlet yönetiminde Türklerin etkisi giderek artmış, Türk komutanlar istediklerini halife yapmaya, istemediklerini indirmeye başlamış ve bu komutanlar bazı eyaletleri de kendi aralarında paylaşmıştır.
Bu durum un aşağıdakilerden hangisini gösterdiği savunulabilir?

A) Siyasal birliğin çözüldüğünü
B) Saltanat sisteminin dikkate alındığını
C) Türklerin abbasiler Döneminde islamiyeti kabul ettiklerini
D) Mutasım döneminde sınırların çok genişlediğini
E) Abbasilerin kendilerinden önceki devletlerin etkisinde
kaldığını
2009 ÖSS

ÇÖZÜM : Paragrafı okuduğumuzda Türklerin devlet içinde etkinliğinin arttığını, hatta halifelerin iş başına gelişinde bile Türklerin belirleyici olduğunu görürüz. Buna göre, Abbasi Devleti’nde siyasi birliğin çözüldüğünü ve merkezi otoritenin darbe aldığını görmekteyiz.
Yanıt A

•  IX. yüzyıldan sonra tamamen parçalanan Abbasi imparatorluğumun yerine kurulan devletler şunlardır:

a. Kuzey Afrika ve Mısır’da: idrisoğulları, Tolunoğulları, ihşitler, Fatımiler
b. Irak, İran ve Horasan’da: Saffariler, Samanoğulları, Büveyhoğulları.

•  Bağdat’ı ele geçiren Büveyhoğulları, Abbasi halifesini baskı altına aldılar.
•  1055 yılında Bağdat’a gelen Tuğrul Bey, Abbasi halifesini Büveyhoğulları’nın baskısından kurtardı.
•  1258 yılında Moğol Hükümdarı Hülagü Bağdat’ı ele geçirip son halife Mutasım’ı öldürünce Abbasiler sona erdi.
•  Moğol katliamından kaçarak Mısır’a sığınan Abbasi soyundan olanlar Memluk Sultanı Baybars tarafından iyi karşılanmış, halifeliği sürdürmelerine izin verilmiştir.

Abbasi halifeliği, Yavuz Sultan Selim’in 1517’de Mısır’ı ele geçirmesiyle son buldu.

[tarih_ygs_lys]

•  Endülüs Emevi Devleti’nin yıkılmasından sonra kurulan devletler içinde en uzun süre yaşayan Beni Ahmer Devleti oldu.
•  Bu devletin başkenti Gırnata’ydı.
•  XV. yüzyılın sonlarında Kastilya Kraliçesi isabella ile Aragonya Kralı Ferdinand’ın evlenmesi ile ispanya birliği kurulmuştu.
•  1492’de Gırnata’nın ispanya kralına teslim olmasıyla Beni Ahmer Devleti sona erdi. Böylece ispanya’daki yaklaşık sekiz yüz yıllık İslam egemenliği sona erdi.
•  ispanyollar, Müslümanlara çok kötü davrandılar. isal lam kültür ve uygarlığının en gözde yerlerinden biri olan Endülüs’ü, harabe durumuna getirdiler. ispanoya’da kalan son Müslümanları ve Yahudileri Oruç Reis ve kardeşi Hızır Reis (Barbaros), gemilerle Kuzey Afrika’ya taşıdılar. Öte yandan OsmanlIlar, ispanya’dan çıkarılan Müslümanları ve Yahudileri ülkeye kabul ettiler.

[tarih_ygs_lys]

• Abbasilerin, Emevi ailesine karşı giriştikleri katliamdan kaçarak Kuzey Afrika’ya gelen Halife Hişam’ın torunu Abdurrahman, Endülüs’e (ispanya’ya) geçerek 756 yılında Endülüs Emevi Devleti’ni kurdu.
• Endülüs Emevileri, topraklarını genişletmekten çok, kültür ve uygarlığın gelişmesine önem verdiler.
• Başkent Kurtuba, büyük bir kültür ve bilim merkezi durumuna geldi.
• Endülüs Emevi Devleti, Hristiyanların saldırıları sonucunda 1031 yılında parçalandı ve yerinde küçük devletler kuruldu. Kuzey Afrika’dan getirilen Berberi askerler ile ücretli askerler arasında başlayan çatışmalar,

Endülüs Emevi Devleti’nin yıkılmasına neden oldu.

[tarih_ygs_lys]

• Hz. Ali’nin şehit edilmesinden sonra halifelik, Emevi ailesinden Muaviye’nin eline geçti. Hz. Hasan, Muaviye’nin ordu topladığını duyunca, Müslümanlar arasında yeni bir savaşa neden olmamak için bazı koşullarla halifelikten vazgeçti. Yaşadığı sürece Muaviye halife olarak kalacak, ondan sonra Hz. Ali’nin küçük oğlu Hz. Hüseyin halife olacaktı. Ancak, Muaviye sözünde durmadı ve oğlu Yezid’i veliaht ilan etti, seçim dönemi bitti. Muaviye devrinde halifelik, babadan oğula geçen bir saltanat durumuna geldi.
•  Muaviye’nin halife olmasından sonra, fetihlere yeniden başlandı.
• Donanmaya önem verildi. İstanbul, Emeviler tarafından kuşatıldı (668).
• Muaviye’den sonra yerine oğlu Yezid geçti. Bu durumu Hz. Ali’nin küçük oğlu Hüseyin kabul etmedi.

Hüseyin ve yanındakiler, Kerbela denilen yerde, Yezid’in askerleri tarafından şehit edildiler (680). Müslümanlar bu olaydan sonra kesin çizgilerle ikiye ayrıldı:

Şia ve Ehli Sünnet

•  Yezid zamanında Kuzey Afrika’da Fas ve Cezayir fethedildi.
•  I. Velid zamanında Emevi orduları Avrupa’da fetihlere başlamış oldu.
• 771 yılında Tarık Bin Ziyad, ispanya’ya çıkarak Vizigotları yenilgiye uğrattı.
• Emevi orduları kısa zamanda ispanya’yı ele geçirdiler, ispanya’ya Endülüs adını verdiler.732 yılında Pirene Dağları’nı aşarak Fransa’ya giren Arap orduları, Puvatya Savaşı’nda yenilgiye uğradılar ve ispanya’ya geri çekildiler.

Örnek:
I. ilk Arap parasının basılması
II. Arap olmayan Müslümanlara mevali (köle) adı verilmesi
III. Aileler arasında iktidar mücadelesi olması
IV. Ülkeye katılan ulusların kültürlerinden yararlanılması
olgularından hangileri, Arap m illiyetçiliğinin göstergesi
say>labilir?
A) Yalnız I B) Yalnız IV C) I ve II D) II ve III E) III ve IV

Çözüm: ilk Arap parasının basılması ve Arap olmayan Müslümanlara mevali (köle) adı verilmesi Arap milliyetçiliği ile
ilgili gelişmelerdir.
Yanıt C

Emevilerin Yıkılışının Nedenleri

1. Önemli görevlere Emevi soyundan olanları getirmeleri
2. Arap milliyetçiliği yapmaları ve Arap olmayan Müslümanlara değer vermemeleri
3. Hz. Ali yanlılarının yönetimi ele geçirme çalışmaları
4. Hz. Muhammed’in amcası Abbas’ın soyundan gelenlerin Emevilere karşı olmaları
5. Fetihlerin durması

•  745 yılında Horasan’da Ebu Müslim’in Emevilere karşı başlattığı ayaklanma kısa zamanda gelişti.

Ayaklanmanın başarılı olması üzerine Irak’a giren Ebu Müslim, Abbasoğullarından Ebul Abbas Abdullah’ı halife ilan etti.

Emeviler Zamanında Türk-Arap İlişkileri

•  Hz. Osman zamanında Müslümanların Horasan ve Harzem’i ele geçirdikleri sırada, Kök Türk Devleti yıkılmış ve yerine Uygur Devleti kurulmuştu.
• Araplar, Ceyhun Irmağı’nı aşıp Maveraünnehir’e girerek Baykent’i ele geçirdiler.
• Araplar, Türk illerinde yaşayan halka sert ve acımasız davrandılar. Bu durum, Türklerin Emevilere karşı direnişe geçmelerine neden oldu. Bu sırada Türgeşlerin başında bulunan Su-lu Han, karşı saldırıya geçerek Türk kentlerini birer birer geri aldı.
• Bağa Tarkan zamanında da Türk-Arap savaşları devam etti. Bağa Tarkan Emevilerin Horasan valisi tarafından öldürüldü. Onun ölümünden sonra Araplar, Maveraünnehir’e kesin olarak yerleştiler.

[tarih_ygs_lys]

•  Hz. Osman’ın ölümünden sonra Hz. Ali, Medine’de halife seçildi. Ancak, başta Muaviye olmak üzere Emevi ailesi, Hz. Muhammed’in eşi Ayşe, Talha ve Zübeyr gibi bazı Müslüman önderler Hz. Ali’nin halifeliğini kabul etmediler.
• Hz. Ali’ye karşı olan Hz. Ayşe, Talha ve Zübeyr, Basra’ya giderek kuvvet topladılar. Hz. Ali de topladığı kuvvetlerle Basra üzerine yürüdü. Hz. Ali ile muhalifleri arasında başlayan savaşa, Hz. Ayşe’nin deve üzerinde katılmasından dolayı bu olaya Cemel Vak’ası (Deve Olayı) adı verildi. Bu savaşta Talha ve Zübeyr öldü. Hz. Ayşe Medine’ye gönderildi (656). Bu olaydan sonra Hz. Ali, devletin merkezini Irak’ın Kufe kenti yaptı.
• Şam valisi Muaviye ile Mısır Valisi Amr ibn’ül Âs, Hz. Ali’nin halifeliğini kabul etmemişlerdi.
• 657 yılında Sıffin denilen yerde iki tarafın orduları karşı karşıya geldiler (Sıffin Savaşı). Savaşın Hz. Ali’nin lehine döndüğünü gören ve yenileceklerini anlayan Muaviye ve taraftarları, halifelik sorununun Kur’an’a göre çözümlenmesini isteyerek hileye baş vurdular. Kur’an sayfalarını mızraklarının ucuna taktılar. Ali’nin taraftarları, ona, sorunun Kur’an’ın oz hakemliğinde çözülmesi gerektiğini söylediler ve savaşmayı bıraktılar.
• Hakem Olayı, Müslümanların üç gruba ayrılmasına yol açtı: Ali taraftarları, Muaviye taraftarları ve her ikisine karşı olan Hariciler. İslam dünyasındaki bu karışık duruma Hz. Ali, Muaviye ve Amr ibn’ül As’ın neden olduğunu öne süren Hariciler her üçünün de öldürülmesine karar verdiler.
• Bu olay sonucunda Müslümanlar bölünmüş oldular.

– Ali taraftarları
– Emevi taraftarları
– Hariciler

•  Muaviye ve Amr ibn’ül As’a düzenlenen suikast başarısız oldu. Hz. Ali, Kufe’de bir Harici tarafından şehit edildi. Hz. Ali’nin ölümü ile İslam tarihinde Dört Halife Dönemi sona erdi.

[tarih_ygs_lys]

• Hz. Ömer’in 644 yılında öldürülmesi üzerine halifeliğe Hz. Osman seçildi. Bu sırada Arap ordularının fetihleri devam ediyordu.
• Kuzeyde Kafkasya’ya giren Arap orduları, burada Hazar Türkleriyle karşı karşıya geldiler. Bu dönemde Kuzey Afrika’daki fetihlere de devam edildi ve Tunus ele geçirildi.
• Muaviye, ilk İslam donanmasını kurarak Kıbrıs’ı fethetti.

Hz. Osman döneminde gerçekleştirilen en önemli işlerden biri, Kur’an-ı Kerim nüshalarının çoğaltılarak Mekke, Basra, Küfe, Şam gibi önemli merkezlere gönderilmesi oldu.

•  Kureyş kabilesinin Emevi ailesinden olan Hz. Osman’ın halifeliği zamanında önemli görevlere kendi soyundan olanları getirmesi bazı huzursuzlukların çıkmasına yol açtı. Bu huzursuzluklar kısa zamanda yayıldı ve isyana dönüştü. isyancılardan bir grup, Halife Osman’ı 656 yılında şehit etti.

[tarih_ygs_lys]

• Hz. Ebu Bekir’in vasiyeti üzerine halife seçilen Hz.Ömer döneminde Müslümanlar, Arabistan’ın dışında büyük fetihler gerçekleştirerek İslamiyet’i yaydılar.
•  Yermük Savaşı’nda (636) BizanslIlar yenilgiye uğratıldı ve Şam ele geçirildi. 637 yılında Kudüs kuşatıldı.Kudüs’e gelen Hz. Ömer, kenti teslim aldı. Hristiyanlara ve Musevilere, inançlarında ve ibadetlerinde özgür olduklarını bildirdi.
• İran üzerine gönderilen Müslüman ordusu, Sasanileri Kadisiye Savaşı’nda yenilgiye uğrattı (636). 642’de Sasani orduları Nihavend Savaşı’nda bir kez daha yenilgiye uğratıldı. İran kentleri birer birer ele geçirildi.
• 641 yılında Amr ibn’ül As komutasında Mısır’a giren Arap orduları, İskenderiye’yi ele geçirdi.
• Dört halife döneminin en parlak devri yaşandı.
• 642 yılında Mısır’ın fethi tamamlandıktan sonra, Bingazi ve Trablusgarp çevresi de ele geçirildi.
• Hz. Ömer zamanında sınırların genişlemesiyle devletin örgütlenme dönemi başladı. Bu dönemde ilk adliye örgütü kuruldu. Hicri takvim kabul edildi. ilk yönetim örgütü kurulup fethedilen yerler illere ayrıldı.

Bu illere, doğrudan halifeye bağlı valiler atandı.

[tarih_ygs_lys]