Ana Sayfa » Divan Edebiyatı » Türk Edebiyatı Dönemleri » Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri – (Divan Edebiyatı)
54


…Türk Edebiyatının Dönemleri…
(Divan Edebiyatı)

Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri

Ölçüsü ve uyağı olan söz ya da yazıya “” ya da “manzume” denir. Şiirde dize sayısı, dörtlük sayısı, sıralanış düzeni, uyak yapısı gibi dış özelliklerin tümü, nazım biçimini oluşturur. Divan şiirinde pek çok nazım biçimi vardır, ama birkaçı daha yaygın olarak kullanılmıştır.

 

Biçimlerine Göre: Uyak, beyit, mısra, bend, mesnevî, kasîde, , rubaî, musammat, terkib-i bend, müsemmem, tuyuğ, tahmis, tardiye, taşdir, tesdis, teşbiye, taşir, tezmin, muaşşer, muhammes, murabba, müseddes, müstezat, şarkı

 

Konularına Göre: Din dışı: Bahariye, Cevreviye, , , Mehdiye, Gazavatnâme, Sahilnâme, Sakînâme, Kıyafetnâme, Surnâme, Hamamnâme, Şehrengiz, , Hezliyat, Tarih Düşürme, Muamma, Lûgaz, Dariye, Rahşiye

 

Dinî: , Münacat, Na’at, Makte’l-İ Hüseyin, Miraciye, Hilye, Mevlid, Kırk Hadis, Menkıbe, Kıssa

Bu bölümden tam yararlanmak için aşağıdaki sayfalar size yardımcı olabilir:

» Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri » Divan Edebiyatının Tarihi Gelişimi
» Divan Şiirinin Konuları ve Özellikleri » Divan Edebiyatında Düz Yazı (Nesir)
» Divan Edebiyatının Önemli Temsil. » Divan Edebiyatının Genel Özellikleri

1. GAZEL: Özellikle aşk, güzellik ve içki konusunda yazılmış belirli biçimdeki şiirlere denir. Beyit sayısı genellikle 5-9 arasında değişir. Gazelin ilk beyti mutlaka kendi arasında uyaklı olur.Bu ilk beyte “matla”, son beyte ise “makta” adı verilir. Bir gazelin en güzel beytine “beyt-ül gazel”, şairin mahlasının bulunduğu beyte de “mahlas beyti” denir. Beyitleri arasında anlam birliği bulunan gazele “yek-âhenk”, aynı güç ve güzellikte beyitlerden oluşan gazele de “yek-âvâz” gazel adı verilir.

2. KASİDE: Din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla belirli kurallar içinde yazılan uzun şiirlerdir. En az 33, en çok 99 beyitten oluşur. Kasidenin en güzel beytine “beyt-ül ”, şairin mahlasının bulunduğu beyte de “taç-beyt” adı verilir.

3. MESNEVİ: Her beyti kendi içinde uyaklı uzun nazım biçimidir.Bir anlamda Divan edebiyatında manzum hikayelerin yazıldığı bir biçim olarak da tanımlayabiliriz. Mevlânâ”nın ünlü tasavvufi mesnevisi 25.700 beyitten oluşmuştur. Mesneviler aşk, dini ve tasavvufi, ahlaki-öğretici, savaş ve kahramanlık, bir şehri ve şehrin güzelliklerini anlatma, mizah gibi türlü konularda yazılmıştır. Divan edebiyatında roman ve hikaye gibi türler olmadığı için mesneviler bir bakıma bu türlerin yerini tutmuşlardır. On bölümden oluşur.Aynı şair tarafından yazılmış beş mesneviye “Hamse” adı verilir. Hamse sahibi olarak tanınmış önemli divan şairleri: Ali Şir Nevâi, Taşlıcalı Yahya, Nev”i-zâde Atâi”dir.

4. : Yalnız ikinci ve dördüncü dizeleri birbiriyle uyaklı iki beyitlik nazım biçimidir. Beyitler arasında anlam birliği bulunur. Pek çok konuda yazılabilir.

5. MÜSTEZAT: Gazelin özel bir biçimine denir. Uzun dizelere kısa bir dize eklenerek yazılır. Uzun ve kısa dizeler gazel gibi kendi aralarında uyaklanırlar. Kısa dizelere “ziyade” adı verilir.

BENTLERDE KURULAN NAZIM BİÇİMLERİ

1) RUBÂİ: Dört dizelik ve kendine özgü ayrı ölçüsü olan bir nazım biçimidir. Konusu daha çok dünya görüşüne ve şairin felsefi düşüncelerine yöneliktir. Edebiyatımızda bu türün en başarılı son temsilcisi olarak Yahya Kemal gösterilmektedir.

2) TUYUĞ (TUYUK): Rubâi gibi dört dizelik bir nazım biçimidir. Edebiyatımızda en çok tuyuğ yazmış şair Kadı Burhanettin”dir. Bu biçim yalnızca Türk edebiyatına özgüdür. (Rubai, İran edebiyatından geçmedir).

BİRDEN ÇOK DÖRTLÜKLER

1) MURABBA:
Dört dizelik kıtalardan oluşur. Bent sayısı 3-7 arasında değişir. Her konuda yazılır.

2) ŞARKI: Genellikle aşk, içki, eğlence konularında yazılan dört dizelik nazım biçimidir. Biçim bakımından “murabba”ya benzer. Çoğunlukla bestelenmek için yazılır. Bu biçim de tuyuğ gibi yalnızca Türk edebiyatına özgüdür. “Şarkı” biçiminin yaratıcısı ve en güçlü şairi Nedim”dir.

NOT: Divan edebiyatında üçlü ya da daha çok mısralı bentlerden meydana gelmiş nazım şekillerinin genel adı MUSAMMAT”tır. Yani dört dizeden oluşan murabba, şarkı gibi biçimlerin; beş dizeden oluşan tahmis, taştir, tardiyye gibi biçimlerin ya da altı veya daha çok dizeden oluşan biçimlerin tümünün üst başlığı MUSAMMAT”tır.

TERKİB-İ BENT: Bentlerle kurulan bir nazım biçimidir. Her bent, sayısı 5-10 arasında değişen beyitlerden oluşur. Bendin son beytine “vasıta beyti” denir. Terkib-i bentte vasıta beyti her beytin sonunda değişir ve vasıta beyti mutlaka kendi içinde uyaklı olur. Terkib-i bentlerde genellikle talihten ve hayattan şikayetler, dini, tasavvufi, felsefi düşünceler anlatılmış, toplumsal yergi niteliğinde eleştirilere yer verilmiştir.

TERCİ-İ BENT: Biçim bakımından terkib-i bente benzer ; ancak vasıta beyti her bendin sonunda değişmez ve aynen tekrarlanır. Konularında daha çok Tanrının gücü, evrenin sonsuzluğu, doğanın ve yaşamın karşıtlıkları vardır.

DİVAN EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ

1. TEVHİT VE MÜNACÂT: Tanrının birliğini ve yüceliğini anlatan şiirlere tevhit, Tanrıya yapılan yalvarış ve yakarışları anlatan şiirlere de münacât denir. Daha çok kaside biçimiyle yazılmıştır.

2. : Hz. Muhammed”i övmek için yazılan şiirlere denir. Bunlar da daha çok kaside biçimiyle yazılmıştır.

3. MERSİYE: Bir kimsenin ölümü üzerine duyulan üzüntü ve acıyı anlatmak için yazılan şiirlerdir. Genellikle terkib-i bent biçimiyle yazılmıştır. (Bu türün, Eski Türk Edebiyatı”ndaki adı sagu, Halk Edebiyatı”ndaki adı ise ağıttır).

4. METHİYE: Bir kimseyi övmek için yazılan şiirlerdir. Bunlar da genellikle kaside biçiminde yazılmıştır.

5. HİCVİYE: Bir kimseyi yermek için yazılan şiirlerdir.

6. FAHRİYE: Şairlerin kendilerini övmek amacıyla yazdıkları şiirlerdir.

NOT: Divan edebiyatında bir şairin şiirine, başka bir şair tarafından aynı ölçü, uyak ve redifle yazılan benzerine “Nazire” denir. Bu, nazire yazan şairin diğer şaire karşı duyduğu saygı ve beğeniden ileri gelmektedir. Edebiyatımızda bu türde de pek çok ürün verilmiştir.


DİVAN EDEBİYATINDA NAZIM BİRİMİ

Nazım sözlük anlamıyla “sıra”, “düzen” demektir. Ama Divan edebiyatında nazım dendiğinde şiir anlaşılır. Divan edebiyatı, daha çok şiir türünde örnekler içerir ve düzyazı eserler azdır. Divan şiiri, kurallarını Arap ve İran edebiyatından alan aruz ölçüsüyle yazılmıştır. Bunun yanında Nedim ve Şeyh Galip gibi bazı şairlerde hece ölçüsüyle yazılmış şiirlere de rastlamak mümkündür. Divan şiirinde daha çok Kur’an, Muhammed’in sözleri olan hadisler, peygamber ve kutsal kişilere ilişkin öyküler, tasavvufun ortaya attığı sorular, ünlü bir İran efsanesini konu alan Şehname gibi konular işlenmiştir. Bu şiirlerde Türk kültürüne ilişkin ögelerden de yararlanılmıştır.

Divan şairi bu konuları, aruz ölçüleri içinde ve çok yaygın biçimiyle beyitlerle yazmıştır. Tek satırdan oluşan dize ya da mısra, genelde şiirin en küçük birimidir. Divan şiirinde ise en küçük birim beyitten, yani iki mısradan oluşur. Sözcük olarak beyit “ev” anlamına gelir. Mısra’ ise, çift kanatlı bir kapının kanatlarından her birine verilen addır.

Aruz ölçüsünde açık ve kapalı heceler çeşitli kalıplarda, kendilerine özgü bir düzen içinde sıralanır. Şairler eserlerini yazarken seçtikleri kalıba mutlaka uymak zorundadır. Aruz, esas olarak hecelerin uzunluğu ve kısalığı temeline dayanan bir şiir ölçüsüdür. İlk kez Arap dilcisi Fatih Erduran tarafından kullanılmıştır. Türklerin İslamiyet’i kabul etmelerinden sonra medrese kültürü ile yetişen şairlerin Farsça’yı edebiyat dili olarak benimsemeleri, aruzun Türk edebiyatına da girmesini sağlamıştır.

Aruz ölçü nazım şekillerine göre değişik kalıplarda kullanılır. Örneğin Rubâi nazım şekli ahreb ve ahrem adı verilen belli aruz kalıplarıyla yazılabilir. Rubai’de mısralar; a+a+b+a şeklinde kafiyelidir.

|» “Divan Edebiyatı” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Edebiyat, Türk Edebiyatı, Divan Edebiyatı, Halk Edebiyatı, Tanzimat Edebiyatı, Milli Edebiyat, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati, Edebiyat, Türkçe



İle Yorum Yap!
54 Yorum Bulunmaktadır
damla on Ocak 6th, 2009 at 07:54

Çok güzel, tek kelimeyle muhteşem.

özge=) on Şubat 2nd, 2009 at 21:47

Çok güzel bilgiler var. Çok yardımı olcak okulum için çok çok sağolun.

hilal on Şubat 16th, 2009 at 21:37

Çok güzel bir site çok yararlı oluyor bana emeği geçen herkese çok teşekkür ederim. =)

neval on Şubat 26th, 2009 at 21:22

Çok yararlı ve bilgi dolu bir site. Gerçekten bana faydası oldu. Çok teşekkür ederim süper bir sitee başka ne diyebilirim ki. Sağ olun.

DİLOŞ on Mart 30th, 2009 at 17:47

Çok güzel bir site olmuş hrika istediğimi bulabiliyorum. Bir sürü site var o kadar şley yazıyo ki ama bu sitede hem çok biligi var hemde grekli bilgiler.Ayrıca tek istediklerimiz değil güncel konular,merak ettiklerimiz ve daha çok şey.

NaRKoZZ on Nisan 5th, 2009 at 22:11

Ödevını yapmama yardımcı oldunuz sagulun cok iyi is cıkarmııssınız tesekkur ederım emegı gecen herkese tesekkurler.

ilhan on Nisan 14th, 2009 at 18:07

Bencede hilal çok yararlı katılıyorum sana.

Osman İddaacık on Nisan 16th, 2009 at 22:47

Kasidenin bölümleri de olsaydı çok iyi olurdu genede sağolun.

büşra on Haziran 13th, 2009 at 12:23

Çok güzel ya yükseltme sınavına gireceğim çok yarar sağlıyor teşkkürler..

sümeyye on Haziran 20th, 2009 at 20:14

Emeği geçen herkese teşekkür ederim.

murat on Eylül 1st, 2009 at 14:26

Çok güzel ve yararlı site emeğinize sağlık…

Hatice on Ekim 20th, 2009 at 15:52

Teşekkür ederim çok yardımcı oldunuz bir tane ödev baktım ama hepsini burda bulabildim.. =)

mediha on Kasım 3rd, 2009 at 22:21

Arkadaşlarımın dediğine katılıyorum.Bence de bu site benim işime çok yarayacak.Bu siteyi kurana çok ama çok minnettarım.Hepinize iyi akşamlar.

pinar on Kasım 10th, 2009 at 18:37

Eskiden bu konu daha ayrıntılıydı ne oldu?

nil on Aralık 11th, 2009 at 00:44

Tek kelimeyle harika bir site. Bütün edebiyat sınavlarıma bu siteden çalısıyorum ve cok faydasını göryorum. emeği geçenlere cok teşekkür ediyorum. Gerçekten mükemmel.

ramazan on Aralık 27th, 2009 at 10:34

Çok yaralıymış ya çok beğendim teşekürler.

kara meLek on Aralık 28th, 2009 at 17:23

Teşekkür ederim yazılımda çalışmama çok yardımcı oldu.

x on Ocak 5th, 2010 at 19:36

Çok anlasılır ve güzel bir site elinize sağlık.

by_romantik-serseri on Ocak 6th, 2010 at 22:31

Çook güzel okulda gördüklerim konuların hepsi burda var dır bence bütün öğrenci arkadaşalr burdan çalışsın burdan yazılılarına başarılarının devamını dilerim…

EMİNE KAYA on Ocak 10th, 2010 at 18:12

Merhabalar ben emine 10.sınıfa gidiyorum edebiyat dersinden dönem ödevi aldım ve ödevi arıyorum arıyorum bulamıyorum ödevi bulmam da bana yardımcı olur musunuz? Ve böyle bir şi yaptığınız için çok teşekkür ederim.

Muğla yatağan dan emine kaya

tutku yaren sönmez on Ocak 11th, 2010 at 21:11

Sitenizin bana çok faydası oldu.Siteniz çok güzel,hepinize çok teşekkür ediyorum.

MusTafa on Şubat 9th, 2010 at 20:26

Çok güzel sağolun çok işime yaradı.Allah razı olsun . :D

tuğba on Şubat 15th, 2010 at 11:01

Bence çok güzel işlenmiş bir konu ama muhammes nazım şekli yok.

songül on Şubat 15th, 2010 at 11:03

Bence çok güzel sınavlara girecem işime çok yarayacak.

ahu on Şubat 15th, 2010 at 11:11

Çok güzel emel hocanın da benimde çok dikkatimizi çekti.

ahu on Şubat 15th, 2010 at 11:17

Benimde Emel Hoca’nın da dikkatimizi çok çekti çok sağolun.

betül on Şubat 20th, 2010 at 12:18

Saki nigehin tamam kar etdi bana,
hayretle cihan yüzünü tar etdi bana,
cahbaya bahane bulma vallah billah,
nitdiyse o çeşmei pür-humar etdi bana.
(nedim,rubai)

Anlamını yazarmısınız lütfen.

ahu on Mart 2nd, 2010 at 10:19

Siz benim cevaplarımı ve yorumlaımı yayınlamıyorsunuz ben de bir daha yorum göndermem olur biter.

hande on Mart 12th, 2010 at 18:43

Harika gerçekten çok işime yaradı teşekkürler.

mertcan on Mart 14th, 2010 at 09:17

Teşekkür ederim sayenizde proje ödevimi yapıyorum.

Gülçin on Nisan 22nd, 2010 at 18:31

Çok teşekkür ederim böyle güzel bir site yaptığınız için. Daha öncede yorum yapmıştım ama yayınlanmamıştı. Şimdi yayınlamanızı arz ederim. Türk gençliğini kurtarıcak bir site.

chidem on Nisan 24th, 2010 at 13:08

Bence maddeler halinde ve daha da kısaltarak yazılsaydı daha güzel olurdu ama böylede güzel. :-)

güneş on Mayıs 3rd, 2010 at 18:16

Bazı bilgiler yanlış derlenmiş.

Hakan Keamuran on Ekim 25th, 2010 at 19:09

Edebiyat dersinde bu ödevi verdiler, fakat bu kadar uzun istemediler. Sadece Divan Edebiyatının Nazım Şekilleri Özellikleri verdiler. Şimdi ben bu kadar yazıyı nasıl derlendircem. :-(

naz on Aralık 6th, 2010 at 18:41

Bu ne biçim şey hiç beğenmedim.

betül on Ocak 1st, 2011 at 22:00

Ben beğendim ama biraz daha düzenli yazılabilirdi yani. :S

göki on Ocak 9th, 2011 at 22:33

Ya ben bunları hep karıştırıyorum nasıl ezberleyeceğim?

Iraz on Ocak 11th, 2011 at 21:24

Ya inanamıyorum tam istediğim site sayısaldayım ama bu bilgilere çok ihtiyacım vardı. Site sahiplerine çokkkk teşekkür yaaa. :))

Özlem on Şubat 28th, 2011 at 20:07

Emeği geçenlerin ellerine sağlık.Her paylaşımınız gibi bunu da çok beğendim.Tekrar tekrar teşekkürler.. :)

caner on Mart 2nd, 2011 at 17:59

Gerçekten teşekkur ederim güzel bir site ama bazı yanlışlar var murabbayla tuyuğ dörtlüklere giriyor ama olsun yinede teşekürler. :)

Zeynep on Mart 14th, 2011 at 21:56

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri:
Aruz ölçüsü vardır.
Şair mahlasını kullanır.(lakabı)
Arapça ve Farsça kelimeler sık görülür.
Beyitlerden oluşur.(Şarkı dörtlüktür)

Gazel:
Beyitler halinde.(6-7-8)
Şair,mahlasını kullanır.
Aruz ölçüsü var.
Aşk,kadın,şarap konuları işlenir.
Arapça ve Farsça kelimeler sık görülür.
Kafiye şeması hep aynıdır.

Kaside:
Beyitlerden oluşur.(32 ile 99 arası)
Arapça ve Farsça sık.
Aruz var.
Mahlas var.
Övmek ve yermek amaçlı yazılır.

Şarkı:
Nazım birimi dörtlüktür.
2 ila 5 arasında değişir.
Arapça-Farsça kelimeler sık.
Mahlas var.
Aruz ölçüsü kullanılmıştır.
Aşk,sevgi,tabiat,doğa,güzellik konuları işlenir.
En önemli örneklerden biri de Nedim’dir.

(Umarım işinize yarar. :) )

Mustafa on Mart 19th, 2011 at 22:38

Çok güzel, tam istediğim gibi. Türkçe’yle ilgili herşey var. Uyarıları okudum, gerçekten Türkçe’yi ve Türk gençlerini kurtaracak site bu.
Konuya gelince, tam aradığım gibi gerçekten güzel. Site sahiplerine Teşekkürler.

Mehmet on Mart 28th, 2011 at 08:10

Sanırsam bazı eksiklikler var. Onlar tamamlanırsa daha iyi olur. Ama herşey çok güzel. Ellerinize sağlık…

elif on Mayıs 5th, 2011 at 23:12

Saçma bir site.BANA hiçbir yararı olmadı.Nazım biçimlerinin temsilcilerini de yazsaydınız…

iremmmmmm on Aralık 14th, 2011 at 20:57

Çok karışık ya..
Çok uzun ..
Kısaca özet geçseydiniz keşke..
Zeynep çok teşekkürler. sayende ödevimi yaptım.:D
(:

ayşenur on Ocak 3rd, 2012 at 14:34

Zeynep yorumunu beğendiklerimden biri sensin.
Sana katılıyorum.

ayşenur on Ocak 3rd, 2012 at 14:43

Zeynep yorumunu beğendiklerimden biri sensin.Seni destekliyorum.

gülcan gider on Mart 13th, 2012 at 16:33

cok güzel bir site çok işime yaradı bu bilgiler… teşekkürler…:D

muhammet on Nisan 9th, 2012 at 20:08

aynısına benzerleri yukarıda yazıyor ama yinede tşk :)

feridun on Nisan 12th, 2012 at 19:21

gerçekten çok güzel anlatılmış ellerinize kollarınıza sağlık çok işime yaradı süper bi site doğrusu… :))

suna on Nisan 18th, 2012 at 18:49

edebiyat performans ödevimdi inş iyi puan alırım:)

muslera on Şubat 25th, 2014 at 20:25

güzel olmus ama örnerleme yapmamaıssınız bence örnekli olsaydı daha güzel olurdu . tesekkürler

Ad Soyad on Aralık 9th, 2014 at 19:28

iyi ama uzun

deniz su on Ocak 11th, 2015 at 13:44

güzel

Yazı Detayı