2. Bayezid Han – 1 – (Türk Kağanları ve Sultanları)


(Türk Kağanları ve Sultanları)

(1. Kaynak)

Osmanlı padişahlarının sekizincisi.

 

Küçük yaştan itibaren tam bir ihtimamla yetiştirilen şehzade Bayezid, devrin en mümtaz alimleri elinde tahsil gördü. Yedi yaşında iken, Amasya valisi oldu. 1473 Otlukbeli savaşına sağ kol kumandanı olarak katıldı. Babası Fatih Sultan Mehmed‘ in ölümü üzerine, 20 Mayıs 1481’ de tahta geçti.

 

Ancak Bayezid, kardeşi Cem Sultan‘ ın muhalefeti ile karşılaştı. Bursa’ yı alan ve adıan hutbe okutan Cem’ e karşı, Yenişehir savaşını kazanan Bayezid duruma hakim oldu. Fakat Cem mes’elesi sona ermedi. Tersine olarakbu iş, doğu ve batı devletlerinin en çok ilgilendikleri bir problem halini aldı ve imparatorluk bu yüzden daimi bir tehdit altına girdi. Çünkü Papa, Cem vasıtasıyla Avrupa’ da Osmanlılara karşı büyük bir ittifak kurabilmek için faaliyete girmişti. Ona göre Osmanlı İmparatorluğu’ nun yıkılması için en müsait vakit gelmişti. İşlerin tehlikeli bir yola girdiğini gören Bayezid , bu sebeple 16 Ocak 1482′ de Venediklilerle bir anlaşma imzalayarak hıristiyanlığın en kuvvetli uzuvlarından birini felce uğrattı ve zahiren de olsa onların dostluğuhnu temin ederek, 17 yıl Osmanlıların aleyhindeki teşebbüslere seyirci kalmalarını sağladı.

 

Boğdan voyvodasının yıllık vergisini ödememesi ve aleyhte faaliyetleri üzerine 1484 yılında sefere çıkan Bayezid, 15 Temmuz’ da Kili ve 11 Ağustos’ ta Akkerman kalesini fethetti. Bu sırada Sultan Bayezid’ in Dulkadir Beyliği üzerindeki hakimiyet mes’elesi yüzünden, Mısır- Memluk sultanı ile arası açıktı. Daha sonra Memluklülerin, Cem Sultan‘ a sahip çıkarak onu Bayezid’ e karşı kışkırtmaları ve Osmanlı hacılarına karşı güçlük çıkartmamaları iki devlet arasında bir harbe sebebiyet verdi. Belirli aralıklarla altı sene süren savaş, küçük birliklerin vuruşmaları şeklinde cereyan etmiş ve kesin bir netice elde edilememiştir.



Sultan Bayezid, kardeşi Cem’ in 1495′ de Napoli’ de vefatı etmesinden sonra, Osmanlı Devleti’ nin dış politikasına başka bir yön verdi. 1498 senesi ilk ve sonbaharında Silistre sancakbeyi Bali kumandasında 40 bin akıncı birliği, Lehistan’ a Osmanlı tarhinin en büyük akın hareketlerini gerçekleştirdiler. Bu arada Venediklilerin Mora üzerine tecavüzi hareketlerde bulunması üzerine de Sultan, 1499′ da Mora seferine çıktı. 25 Ağustos’ ta İnebahtı, 9 Ağustos 1500′ de Modon ve 16 Ağutos’ da Koron Venediklilerden alındı.

 

Bayezid Han batıda daha önemli fetihlere başlama noktasıda iken, doğuda büyük bir tehlike ile karşı karşıya kaldı. bu sebepten dolayı, 1502′ den sonra zamanını Safevi hükümdarı Şah İsmail’ in türlü entrikalarını karşılamaya hasretti. Memluklülerle birlik onlara karşı askeri tedbir aldı. Fakat bilhassa onunla bir ihtilafa düşmemeye çalıştı. Çünkü Anadolu‘ da kalabalık bir halk kütlesi, Şah İsmail tarafını tutyordu. Nitekim 1511′ de patlak veren Şah Kulu Baba Tekeli isyanında Kütahya’ yı ele geçiren ayaklanmalar güçlükle bastırılabildi.

 

Sultan Bayezid’ in son yılları saltanatı ele geçirmek isteyen oğullarının mücadelesine de sahne oldu. Neticede kardeşlerine karşı daha dirayetli olan ve yeniçeriler tarafından da desteklenen oğlu Selim‘ e Allahü teal mübarek etmesi üzerine dileğiyle saltanatını teslim etti (25 Nisan 1512).

Bayezid Han daha sonra Dimetoka’ daki saraya giderken Abalar Köyü mevkıinde hastalanarak 26 Ağustos 1512 günü vefat etti. İlim sahibi, takva, adalet ve merhametten ayrılmayan, vakarlı, vakarlı ve hilmiyle meşhur bir padişah olduğu için “Vali Bayezid” olarak bilinir. Bayezid meydanında kendi külliyesi ile birlikte caminin inşası bitince padişah; “Her kim ömrü boyunca ikindi be akşam namazlarının sünnetlerini terk etmemiş ise, ilk cuma namazında imam olsun” buyurmuştu. Bu hususta kendisinden başka kimse çıkmamış, sulhde ve seferde hiçbir sünneti bırakmadığı için namazı kendisi kıldırmıştır. Sultan Bayezid’ in mührünü taşıyan sayısız yazma eserin Türkiye ve Avrupa kütüphanelerinde bulunması ve onun kültür faaliyetleri arasında dikkat çekmektedir. Memleketin her tarafında imar faaliyetlerini devam ettirdi. Yaptırdığı en önemli eserler arasında, Amasya’ da medrese, cami ve zaviye, Edirne’ debir darüşşifa ve İstanbul’ da Bayezid Camii, medrese ve imareti başta gelmektedir.


(2. Kaynak)

II. Bayezid (Osmanlı Türkçesi: بايزيد ثانى; Bāyezīd-i sānī) II. Beyazıt olarak da anılır (3 Aralık 1447/48 – 26 Mayıs 1512), 8. Osmanlı padişahıdır. Fatih Sultan Mehmed‘in, Gülbahar Hatun’dan olan büyük oğludur. Yavuz Sultan Selim‘in de babasıdır. Tahta geçtiğinde 511.000 km²’si Asya’da, 1.703.000 km²’si Avrupa’da olmak üzere toplam 2.214.000 km² olan imparatorluk toprakları, vefatında yaklaşık olarak 2.375.000 km² idi.

 

II. Bayezid’in ismi Latin harfli Türkçe metinlerde Beyazıt, Beyazıd, Bayezit, Bayezıd gibi değişik imlalar ile yazılsa da sultanın adı bütün Osmanlıca kaynaklarda ve metinlerde Bayezid (بايزيد) olarak geçmektedir. Türk Dil Kurumu, günümüzde Beyazıt Bayezit, şeklindeki yazımları benimsemiştir. Modon fetihnamesinde, Emiru’l-Mü’minîn Sultanu’l-Guzat ve’l-Mücahidîn Nâsiru’s-Seriat ve’l-Milleti ve’d-Din Giyâsu’l-Islâm ve Muinu’l-Müslimîn Sultan Bâyezid diye anılmıştır.

 

Padişahlık öncesi

II. Bayezid bazı kaynaklara göre 1447’de , bazı kaynaklara göre de 1448’de , 3 Aralık’da bugün Yunanistan sınırları içerisinde kalan, Osmanlılar zamanında ise Edirne’ye bağlı bir kaza merkezi olan Dimetoka’daki Dimetoka Sarayı’nda dünyaya geldi. Babası Fatih Mehmet ilme karşı büyük bir sevgi beslediği için, oğlu Bayezid’e her şeyden evvel kuvvetli bir tahsil verdirmeyi düşündü. İstanbul’un fethi’nden sonra, 7 yaşlarındayken Hadım Ali Paşa danışmanlığında Amasya valisi olan Bayezid, burada o dönemin en ünlü âlimlerinden dersler aldı ve padişah olacak şekilde yetiştirildi. O günlerde Amasya kenti bir eğitim ve kültür merkeziydi [8]. Devrin meşhur âlimlerinden dersler aldı, İslami ilimlerin pek çoğunu öğrendi. İslam ilmi alanında ders aldığı hocalarından birisi de Şeyh Yavsi – Hünkar Şeyhi olarak bilinen Bayrami tarikat şeyhi de olan Muhyiddîn Mehmed-i İskilibî olmuştur. İslami ilmin yanısıra matematik ve felsefe tahsili de aldı. Ayrıca Şeyh Hamdullah’tan da hat dersleri aldı. Arapça ve Farsça’nın yanı sıra; Çağatay lehçesi ve Uygur alfabesini de öğrendi. Dinine bağlılığından dolayı kendisine Bayezid-i Veli de denilirdi. Bayezid-i Veli, şairleri saraya toplar onlarla sohbet ederdi. Hattat ve bestekârdı. Adli [9] mahlasıyla şiirler yazdı. Ulema ve sanatkârlar için ayrıca bir fon ayırmıştı.

 

1473’de Otlukbeli Savaşı’nda sağ kol kumandanı olarak görev alan Bayezid İran’dan gelen tüccarların mallarının yağmalanması üzerine gönderdiği kuvvetler 1479’da Torul ve çevresini Osmanlı topraklarına kattı [10] .

 

Tahta çıkışı

Fatih Sultan Mehmed‘in 4 Mayıs 1481’de Gebze yakınlarında vefat etmesi üzerine Sadrazam Karamanlı Mehmed Paşa, Bayezid ve Bayezid’in kardeşi Cem Sultan‘a ulaklar (haberci) gönderdi. Ancak Cem Sultan, kendisine gönderilen haberci yolda, Anadolu Beylerbeyi Sinan Paşa tarafından yakalanarak alıkonduğu için babasının ölüm haberini geç öğrendi. Bu arada Bayezid’in tarafını tutan Yeniçeriler İstanbul’da isyan ederek Cem Sultan taraftarı Karamanlı Mehmed Paşa’yı 4 Mayıs 1481’de öldürdüler ve Bayezid’in oğlu Şehzade Korkut’u babasına vekâleten tahta çıkardılar.

 

Babasının vefatını öğrenen ve devlet büyüklerinin, acele başkente gelmesi hakkında gönderdikleri mektupları alan II. Bayezid maiyetinde 4.000 kişi olduğu halde Amasya’dan yola çıkıp 9 günde Üsküdar’a geldi. Ertesi gün oğlu Şehzade Korkut’tan saltanatı resmen teslim alıp 22 Mayıs 1481’de Osmanlı tahtına çıktı ve devleti idare etmeye başladı. II. Bayezid ilk olarak kapıkullarına üçer bin akçe cülus bahşişi dağıttı. Yeniçerileri ulufelerini 5 akçeye çıkarttı.

 

 

 

Cem Sultan Meselesi

 

Cem Sultan kardeşi II. Bayezid’in padişahlığını kabul etmedi. Böylece Osmanlı devleti II. Bayezid ile Cem Sultan arasında uzun süren ve en sonunda Avrupa’nın da içine karıştığı bir taht kavgasına sahne oldu.

 

II. Bayezid İstanbul’da tahta çıkmış olmasına rağmen Cem Sultan 4.000 askeriyle İnegöl önlerinde Bayezid’in henüz hazır olmayan Ayas Paşa idaresindeki ordusu ile savaştı. Bu savaşı kazanan Cem Sultan Bursa’da kendi adına hutbe okutmak ve para bastırmak suretiyle hükümdarlığını ilan etti. Bursa’da 18 gün saltanat süren Cem Sultan civardaki şehir ve kasabalara da hâkimiyetini kabul ettirdi ve II. Bayezid’e İmparatorluğu eşit olarak paylaşma teklifinde bulundu. Buna göre İmparatorluğun Anadolu toprakları Cem Sultan‘a verilecekti. Ancak devletin ikiye bölünmesi anlamına gelen bu teklif, sadece Bayezid tarafından değil tüm devlet ileri gelenleri tarafından dehşetle karşılandı. Osmanlı Devleti’nin bölünmesini kendi çıkarlarına uygun gören Avrupalılar ve Memluklular bu konuda Cem Sultan‘ı desteklediler.

 

1481 Haziranında II. Bayezid’in ordusuyla Yenişehir ovasında yaptığı savaşta yenilen Cem Sultan önce Konya’ya çekildi. Konya’da yeterince destek bulamayan Cem Sultan Tarsus’a geçti. Daha sonra da Memluk sultanından aldığı davet üzerine Kahire’ye gitti. Kahire’de büyük ilgi gören Cem Sultan orada kaldığı süre içerisinde Mekke’ye giderek hac vazifesini yerine getirdi. Bu dönemde, ağabeyi II. Bayezid kendisine padişahlıktan vazgeçmesi hâlinde 1 milyon akçe vermeyi teklif etti. Ama Cem Sultan bu teklifi reddetti. Benzeri teklifler tekrar yapıldıysa da, bunlar da sonuç vermedi.

 

Memluklular’ın ve eski Karaman Beylerinin yardımıyla tekrar bir ordu toplayan Cem Sultan, 27 Mayıs 1482’de Konya’yı kuşattı. Ancak Osmanlı Ordusu’nun Konya’ya hareket etmesi üzerine kuşatma kaldırıldı. İki taraf Akşehir’de karşılaştı. Savaşı kaybeden Cem Sultan Ankara’ya geçti. Ankara’da da kaçışına devam eden Cem Sultan 1482 yazında otuz kadar adamıyla birlikte Rodos’a gitti. Cem Sultan 29 Temmuz 1482’de Rodos Şövalyelerinin Büyük Üstadı Pierre d’Aubusson tarafından büyük bir törenle karşılandı. Cem Sultan‘ın amacı Rumeli’ye geçerek mücadelesini sürdürmekti. Ancak bundan sonra bir daha hayatta iken vatanına dönemedi. Artık, Cem Sultan için Avrupa’da maceralı bir esaret hayatı başladı.

 

Cem Sultan Rodos’a çıkmasından sonra Papa VIII. Innocentius’in isteği üzerine Fransa’ya gönderildi. Bu gelişmeden sonra önceleri Osmanlı Devleti’nin bir iç meselesi olan taht mücadelesi, böylelikle milletlerarası bir mesele hâline geldi. Bu olaydan çıkar sağlamak isteyen Papa VIII. Innocentius’un, Cem Sultan‘a, Hristiyan olması hâlinde onu Osmanlı Devleti’nin başına geçirebileceğini teklif ettiği söylenir.

 

Osmanlı Devleti’ne karşı yeni bir Haçlı seferi gerçekleştirmek için Cem Sultan‘ı kullanmayı düşünen Papa VIII. Innocentius 1492’de öldü. Böylece Cem Sultan daha serbest bir hayata kavuştu. Fakat bu defa Fransa Kralı, Cem Sultanı kendi siyasi emelleri için bir koz olarak kullanmak istedi. Bu amaçla hareket eden Fransa Kralı VIII. Charles Roma üzerine yürüyerek 26 Ocak 1495’te Cem Sultan‘ı Papa’dan teslim aldı. Fransız Ordusu ile beraber yola çıkan Cem Sultan 25 Şubat 1495’te vefat etti. Bazı kaynaklar, Cem Sultan‘ın elindeki kıymetli rehineyi bırakmak zorunda kaldığı için Papa tarafından zehirletildiğini ifade etmektedir.

 

Cem Sultan‘ın ölümünü öğrenen II. Bayezid Osmanlı ülkesinde 3 gün yas ilan etti. Ülkedeki camilerde Cem Sultan için gıyabi cenaze namazı kılındı. Ayrıca II. Bayezid kardeşinin günahlarının bağışlanması için fakirlere 100 bin akçe sadaka dağıttı.

 

İtalya’da toprağa verilen Cem Sultan‘ın cenazesi de pazarlık konusu oldu. Uzun süren bir mücadelenin ardından Cem Sultan‘ın cenazesi, vefatından 4 sene sonra 1499’da Osmanlı topraklarına getirildi. Mudanya’da karaya çıkarılan cenaze Bursa’da Muradiye Camii’nin haziresinde kardeşi Şehzade Mustafa’nın da mezarının içinde bulunduğu türbe’ye gömüldü.

 

Cem Sultan Avrupa’da iken, İspanyollar karşısında yenilgiye uğrayan Endülüs’teki Müslümanlar Osmanlı Devleti’nden yardım istediler. II. Bayezid kardeşi Cem Sultan‘ın Avrupada esir olması sebebiyle gerekli yardımı tam anlamıyla yapamadıysa da Kemal Reis’i İspanya’ya gönderdi. Kemal Reis İspanya’daki Müslümanları Kuzey Afrikaya, Yahudileri de de Selanik ve İstanbul’a taşıdı. 1492 yılında Müslümanların yanı sıra 150 bin kadar Yahudi de Osmanlı topraklarında yerleştirildi [11] .

 

İtalya’dan geri çekilme

1480 yılında Fatih Sultan Mehmet hayatta iken Osmanlılar İtalya’nın ele geçirilmesi için ilk adım teşkil etmek üzere yarımadanın güneydoğusunda (çizmenin topuğu) yer alan Otranto kalesini ele geçirmişlerdi. Fatih‘in ölümü ve Şehzade Cem’le II. Bayezid arasındaki taht mücadelesi, İtalya’nın fethi projesinin bir daha ele alınmamak üzere terk edilmesine neden oldu. Kısa bir süre sonra Osmanlı hâkimiyetindeki Otranto kalesi elden çıktı.

 

Napoli Krallığı, elindeki kuvvetlerle Osmanlı ile başedemeyeceğinin farkındaydı. Ayrıca Osmanlıların İtalya’da bulunmasının krallığın geleceği için iyi olmadığını da biliyordu. O nedenle Napoli Kralı, damadı Macaristan Kralı Matthias Corvinus’tan ve aynı hanedana mensup bulunduğu, o zamanlar Aragon olarak adlandırılan Kuzey İspanya kralından acele yardım istedi. Macaristan kralının gönderdiği 2.000 atlı ve diğer İtalyan devletlerinden aldığı yardımcı kuvvetlerle Otranto kalesi önlerine geldi. Bu orduyu denizden Napoli, Papalık ve İspanya gemilerinden müteşekkil bir donanma destekliyordu. Fatih Sultan Mehmet’in ölüm haberi buraya da ulaşmış ve Osmanlı askerleri arasında büyük bir isteksizlik ortaya çıkmıştı. Tam bu sırada komutan Gedik Ahmet Paşa, yanına aldığı bir miktar asker ve donanma ile ani bir şekilde Otranto’yu terk etti. Bir rivayete göre bunu kendi kararıyla, bir diğerine göre ise Sultan Bayezid’in isteği ile gerçekleştirmiştir. Gedik Ahmet Paşa Otranto’da 8.000 kadar asker ve asker için 1,5 senelik mühimmat bıraktı. Bu kadar kuvvet ile büyük bir orduya karşı konulması da mümkün değildi. Mukavemet edip 8.000 askeri heba etmek yerine kalenin teslim edilmesine karar verildi. Osmanlı kuvvetleri, askerlerin tüm silah ve cephanelerini yanlarına alarak çekilmesine izin verilmesi hâlinde, kaleyi teslim edeceklerini taahhüt ettiler. Kaleye yardım gelmesinden korkan Napoli Kralı bu anlaşmayı kabul etti. Böylece 8.000 Osmanlı askeri tüm mühimmatları ile gemilere binip, Otranto Boğazı’nı geçerek Arnavutluk’ta Osmanlı topraklarına çıktı.

 

Napoli Kralı, Türklerin yeniden İtalya’ya çıkmaması için II. Bayezid’in elçisi ile görüştü ve Türklerin İtalya’ya bir daha sefer düzenlememesi vaadine karşılık Napoli, götürülemeyen Türk toplarını, Napoli Krallığı içerisindeki bütün Türk ve Müslüman esirleri Osmanlı Devletine geri verdi. Ayrıca dostça olmak şartıyla Donanma-yı Hümayun’a (Osmanlı Donanması), Adriyatik ve Yunan Denizi’nde serbestçe dolaşma hakkı tanıdı.

 

Nihayetinde Osmanlı Devletinin, İtalya’daki tek kalesi olan Otranto ele geçirilmesinden 13 ay sonra 10 Eylül 1481’de kaybedildi. Böylece, Fatih Sultan Mehmet tarafından başlatılan İtalya seferi Osmanlı Devletinin iç problemleri sebebiyle sönük bir şekilde sona erdi. İtalyanlar, Osmanlıların Otranto’da yaptıkları tahkimatı incelediler ve bundan sonra yaptıkları askerî tahkimatta, Otranto’yu örnek aldılar.

 

Yaptığı savaşlar

Cem Sultan Olayı ve bu olay sebebiyle Avrupalıların İstanbul’u geri alma ümitleri yeniden gündeme gelince II. Bayezid çok dikkatli ve barışçı bir dış siyaset takip etmek mecburiyetinde kaldı. Bununla birlikte kendisi gerektiğinde savaştan çekinmedi ve Osmanlı Devleti’nin sınırlarını genişletti. II. Bayezid’in tahtta kaldığı süre, hemen hemen babası Fatih Sultan Mehmet ile eşitti (yaklaşık 30 yıl). Fatih bazen iki senede bir sefere çıktığı halde, oğlu Bayezid yalnız 5 kere sefere çıktı. Padişahların bizzat başkumandanlık ettiği bu seferlere Osmanlılar tarafından Sefer-i Hümayun adı verilmiştir.

 

Birinci Sefer-i Hümayun (1483)

Sultan Bayezid 1483 baharında Edirne, Filibe, ve Sofya üzerinden Sırbistan’a geldi. Morava Nehri kıyılarında yol alan padişah, Belgrad yakınlarına kadar sokuldu. Bu çevredeki tüm kaleleri onarttı. Kasım 1483’te İstanbul’a döndü. Bu ilk sefer yaklaşık 7 ay sürdü. Padişahın bu seferi, Macaristan’ı telaşlandırdı. Osmanlı ile bir savaşı göze alamayan kral Matthias, 1483 sonlarında Osmanlı Devleti ile bir barış imzaladı.

 

İkinci Sefer-i Hümayun (Boğdan seferi) (1484)

Boğdan Voyvodasının yıllık vergisini ödememesi, Boğdan’ın daha sıkı bir şekilde Osmanlı devletine bağlanması ve Karadeniz kıyısındaki topraklarının alınıp, bu beyliğin denizle olan bağlantısını kesme gibi amaçlarla, II. Bayezid, birinci sefer-i hümayunundan bir yıl sonra tekrar sefere çıktı. 1 Mayıs 1484’te İstanbul’dan ayrıldı. Boğdan üzerine giden Sultan Bayezid, babasının aynı ülkeye yapmış olduğu seferden 8 yıl sonra tekrar Boğdan’a sefere çıkmış oluyordu. Eflak Voyvodasının da 20.000 askerle Osmanlıların tarafında katıldığı bu seferin sonunda Osmanlı devleti bütün hedeflerine ulaştı ve Karadeniz bir Türk gölü hâline geldi. Ayrıca Kırım’a karadan bağlantı sağlandı.

 

İstanbul’a yola çıkışından 2 ay sonra 6 Temmuz’da Ordu-yu Hümayun (Osmanlı Ordusu), Tuna Nehri’nin kuzey sahilinde Kili önüne geldi. 9 gün içerisinde kale Osmanlıların eline geçti ve Kilye (Kili) teslim oldu. 24 Temmuz’da Dniester’in Karadeniz’e döküldüğü koyun güneyinde bulunan Akkerman kuşatma altına alındı ve 16 gün sonra 9 Ağustos’ta ele geçirildi[12]. Bu kuşatmaya Kırım Hanı Mengli Giray da ordusuyla katıldı. Böylece ilk defa bir Kırım Hanı Osmanlı Ordusu’nda görev almış oluyordu. 1419, 1454, 1474 yıllarında devrin padişahları Çelebi Mehmet ve Fatih tarafından 3 kez kuşatılıp da alınamayan bu kalenin fethi üzerine Uzun Hasan’ın oğlu Akkoyunlu hükümdarı Sultan Yakup, Fas Sultanı, hatta Macaristan Kralı Matthias gibi birçok hükümdarlar elçilerini göndererek II. Bayezid’i tebrik ettiler. Necati Bey’in

 

“ Hoş aldı Hazret-i Han Bâyezîd-i Osmânî
Kilî ile Kara-Boğdan’dan Âkkermân’î ” diye başlayan bir kasidesi bulunmaktadır.

 

Böylece Boğdan’ın Karadeniz’e kıyısı kalmadı. Doğrudan İstanbul’dan yönetilen Dobruca ile Kırım Hanlığı’na ait topraklar birleşti. II. Bayezid bu seferden sonra İstanbul’a dönmedi. Kışı Edirne’de geçirdi. Yazın Filibe’ye kadar gitti (1485) ve bu çevreyi kontrol etti. Ertesi kış yine Edirne’deydi. 1486 yılının başında Macar Kralının elçilerini burada kabul etti. İstanbul’a ancak 1486 senesinde döndü.

 

Osmanlı-Memluk savaşları (1485-1491)

Yakın Doğu’nun iki büyük Türk devleti olan Osmanlı ile Memluk arasındaki sınırı Fırat nehri ve Toros Dağları belirliyordu. Bir zamanlar Orta Anadolu‘ya kadar varan Memluk nüfuzu, artık Toroslar’ın gerisine itilmişti. Güneydoğu Anadolu‘nun bir kısmı ve Çukurova’yı elinde tutan Ramazanoğulları Memlukluların hâkimiyetinde, buna karşılık Dulkadiroğluları ise Osmanlılar’ın hâkimiyetinde idi. Memluklular ile Osmanlılar’ın ilişkileri başlangıçta dostçaydı. Osmanlı Devleti’nin Avrupa’daki zaferleri Memluk başkenti Kahire’de resmî şenliklerle kutlanıyordu. Ama Memluklular Osmanlıların Çukurova bölgesindeki varlıklarından hoşnut değillerdi. Osmanlıların bölgeye yaptığı akınlar iki ülkenin arasını bozdu. Türkler tarafından yönetilen bu iki ülkenin aralarının bozulmasındaki bir başka sebep ise prestij meselesiydi. Devrin en büyük devleti konumunda olan Osmanlı İmparatorluğu aynı zamanda da devrin en büyük İslam ülkesiydi. Halifeliğin, Kutsal Emanetler’in ve mukaddes şehirlerin Memluk Devleti’nin elinde olması Osmanlı‘nın kabul edemeyeceği bir durumdu. Fatih‘in Hicaz Su Yolları ve Türk hacılar için bazı düzenlemeler yapmak istemesini Memluklular iç işlerine müdahale saydı ve reddetti. Memluklular coğrafi koşullara çok güveniyor ve hiçbir ordunun Mısır’a giremeyeceğini düşünüyorlardı.

 

İlk Osmanlı-Memluk savaşı 1485’te patlak verdi ve 6 yıl sürdü. Savaşın görünürdeki sebebi 1485 yılında Osmanlı ülkesinden giden hacılara saldırılması ve İstanbul’a gönderilen Behmeni hediyelerine geçici olarak el konulmasıydı. 2 Mart 1482’de Güney Hindistan Türk İmparatorluğu tahtına babasının yerine oturan Mahmut Şah Behmeni, Sultan Bayezid’e içlerinde değerli mücevherler bulunan hediyeler göndermişti. Mısır gümrük idaresi, sonradan göndermelerine rağmen ilk önce bu hediyelere el koydu. Armağanlar İstanbul’a gönderilmek üzere yola çıktığında Osmanlı Devleti Memluklular’a savaş açmıştı bile. Savaşın diğer sebebi ise, her yıl Osmanlı topraklarından Hicaz’a giden hacıların, Bedevi Araplar tarafından saldırıya ve yağmaya uğramaları idi. İstanbul, Kahire’ye, Hac yollarının güvenliğini sağlaması için notalar göndermiş, fakat Memluklular geçim kaynağı yağma olan Bedevilere bir türlü ciddi bir şekilde engel olmamışlardı. Bu sebeplere II. Bayezid’in o zamanlar Avrupa’da bulunan kardeşi Cem Sultan‘ın Kahire’de kalan ailesinin iadesini istemesi ve bu talebin Memluklar tarafından reddedilmesi de eklenebilir [13].

 

Savaş 1485 senesinin Mayıs ayında başladı. Fatih‘in vefatından 4 yıl sonra başlayan savaş hiçbir zaman topyekûn bir muharebe şeklinde gerçekleşmedi. İki imparatorluk hiçbir zaman tüm ordularıyla karşı karşıya gelmedi. Ne Osmanlılar ne de Memluklular birbirlerinin topraklarını ilhak etme niyetinde değildiler. Harp iki ülke toprakları arasında tampon bölge mahiyetindeki Çukurova ve Dulkadiroğluları’nın toprakları üzerinde gerçekleşen vuruşmalar seviyesinde kaldı.

 

Savaş Karagöz Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı Ordusu’nun taarruzu ile fiilen başladı. Karagöz Mehmet Paşa Gülek Boğazı’nı geçerek Çukurova’ya girdi. Böylece Osmanlılar ilk defa Adana’yı işgal etmiş oldular. Karagöz Mehmet Paşa güneye yönelerek Tarsus’u da aldı. Akdeniz sahiline kadar inince Çukurova’nın da Osmanlı hâkimiyetine geçtiği sanıldı. Zaten burası Memluklular’ın kendilerine ait topraklar değildi. Onların idaresindeki Ramazan Beyliği’ne bağlıydı. Sonra Karagöz Mehmet Paşa İstanbul’a döndü ve sancak beyi oldu. Bu arada Memluk ordusu Çukurova’ya doğru yola çıkmıştı.

 

Memluklular önce Osmanlılara tabi Dulkadir Beyliği’nin topraklarına girdi. II. Bayezid’in kayınpederi olan Dulkadir Beyi Alaüddeyle Bozkurt Bey damadından acil yardım istedi. Kayseri Sancak beyi Yakup Bey ordusu ile yardıma geldi ve Memluk ordusunu yendi. O dönemlerde Memluk idaresinde bulunan Malatya önlerine kadar gelen Yakup Bey’i Memluk Başkumandanı Özbek Bey pusuya düşürdü ve Osmanlı birliğini imha etti. Karşı koyacak bir ordu olmaması nedeniyle Özbek Bey rahatlıkla Çukurova’ya girdi. Adana ve Tarsus sancak beylerinin öldürülünceye kadar mukavemet göstermelerine rağmen Memluklular Osmanlılar’ı Toroslar’ın gerisine atmayı başardı.

 

1486 yılı Ocak ayında Anadolu Beylerbeyi Hersekzade Ahmet Paşa, Çukurova’yı tekrar almak için Gülek Boğazı’nı geçerek Memluklular’ın önüne çıktı. Fakat yenilerek esir düştü. Bir yıllık esaret hayatından sonra serbest bırakılan paşa İstanbul’a döndü. Memluk sultanı Kayıtbay savaşın sona ermesi için barış teklifi yapsa da kaybetmeye alışık olmayan Osmanlı devlet adamları barışa razı olmadılar.

 

1487’de bu sefer bizzat Sadrazam Damat Koca Davut Paşa Çukurova için Memlukluların üzerine yürüdü. Kendisi İçel’e geçerken Rumeli Beylerbeyi Ali Paşa’yı Tarsus’un üzerine gönderdi.

 

Denge savaşı böyle devam ederken II. Bayezid Memluklarla olan savaş döneminde Venedik’e Osmanlı donanmasının o zamanlar Venedik’e bağlı olan Kıbrıs’ın Magosa limanında demirleme isteğini bildirdi. Memluklarla savaşı göze alamayan Venedik bu isteği nazikçe geri çevirdi.

 

1488 yazının müthiş sıcağında Osmanlı Ordusu Vezir Ali Paşa kumandasında yine Çukurova’daydı. Adana, Tarsus, Kozan başta olmak üzere Çukurova’yı ele geçirdi. Memluk başkumandanı Özbek Bey yine yetişti ve 16 Ağustos 1488’de Ağaçayırı Meydan Savaşı’nda Osmanlı‘yı yendi. Yine Çukurova’yı Osmanlılar’dan temizlemeye çalışan Özbek Bey 7 aylık kuşatma neticesinde Adana’ya girdi. Bu savaşa katılan Paşalar bozgundaki mesuliyetleri nedeni ile azledildiler.

 

Bu olaylar olurken Osmanlılardan ümidini kesen II. Bayezid’in kayınpederi Dulkadir Beyi Alaüddeyle Bozkurt Bey Memluklara yanaştı. Bunun üzerine azledilen Bozkurt Bey’in yerine kardeşi Şah Budak Bey tayin edildi. Elbistan yakınlarında ağabeyi ile yaptığı savaşı kaybeden Şah Budak Bey esir düştü. Kahire’ye gönderilerek idam edildi.

 

1490’da Kayseri’yi kuşatan ve Karaman’a kadar Osmanlı toprakları içinde ilerleyen Özbek Bey’in üzerine yine Hersekzade Ahmet Paşa gönderildi. Kayseri yakınlarında Osmanlı Ordusu’nu bir kere daha yenen Özbek Bey, Ahmet Paşa’yı yine esir alarak Kahire’ye gönderdi.

 

Savaşlar daha çok Memluklar’ın lehine geçse de, iki devlet de tam bir sonuç alamamıştı. Memluk komutanı Özbek Bey büyük ün kazanmış ve adı Kahire’deki Özbekiye semtine verilmiştir.

 

Bu son yenilgi üzerine Sultan Bayezid bir sefer-i hümayun başlatmayı düşündü ve bu Sultan Kayıtbay’ı çok endişelendirdi. Zira o zamana kadar topyekûn bir savaşta Osmanlı Devleti’ni sadece Timur yenebilmişti. Bunun üzerine barışa razı oldu. Fakat bizzat barış istemeyi gururuna yediremeyen ve böyle bir barışın imzalanması halinde Osmanlı‘nın aşırı isteklerinden korkan Memlük Sultanı başka bir Müslüman ülke olan Tunus hükümdarını araya soktu ve iki ülke savaşın başındaki hâle dönülmeyi kabul ettiler. İki ülke de aldıkları toprakları iade ettiler. Böylece 6 sene boyunca birkaç kez ele geçirdiği halde Çukurova’yı elde edemeyen Osmanlı Devleti 1491 yılında Memluklularla barış imzaladı. [14] Bir süre sonra II. Bayezid kardeşi Cem Sultan‘ın kızı ile yeni Memluk sultanı Sultan Nasır Muhmammed’i evlendirmek suretiyle barışı güçlendirdi. Ancak bu savaş sonucu yıllardır dost, dindaş ve soydaş olarak barış içinde yaşamış bu iki ülke arasında bir çatışma süreci başlamıştı.

 

Üçüncü Sefer-i Hümayun (1492)

Sultan II. Bayezid 10 Mart 1492’de Belgrad’ın fethi amacıyla İstanbul’dan sefere çıktı. Sultan Sofya’ya kadar geldi. Burada karar değiştiren Bayezid bu görevi Süleyman Paşa’ya bırakıp, kendisi Arnavutluk üzerine gitti. Güneybatı yönünde hareket ederek Manastır üzerinden Arnavut topraklarına geldi ve Tepedelen’de durdu. Temmuz sonlarında bu güzergâhta ilerlerken bir Şii fedai tarafından yapılan suikast girişiminden kurtulan Sultan, 1492’nin son günlerinde İstanbul’a döndü. Takriben 9,5 ay süren bu seferde Osmanlı topraklarından çıkılmadığı için herhangi bir vuruşma olmadı.

 

Belgrad’a ulaşarak kaleyi kuşatan Süleyman Paşa Osmanlı tarihinde II. Murat ve Fatih‘ten sonra kaleyi kuşatan üçüncü kişi olmuştur. Kuşatma devam ederken Macarları yıldırmak amacıyla Erdel’e giren Süleyman Paşa burada yenilmiştir. Bu yenilgi ile başarı ihtimali kalmadığını düşünerek kuşatma kaldırıldı ve Kanuni Sultan Süleyman’a kadar bu şehir alınamadı.

 

Adbina zaferi (1492)

Bosna Sancak beyi ve aynı zamanda akıncı komutanı olan şair Yakup Paşa, Sultan Bayezid Amasya’da şehzade iken babası Fatih‘in temsilcisi olarak Sultan‘ın yanında bulunmuştu. Bayezid tahta geçince önce Yakup Paşa’yı oğlu Alem Şah’a atabey, sonra da Bosna beyliğine tayin etti.

 

Akıncıların 1492’de Avusturya’nın kapısı konumunda olan Slovenya’nın Celje şehrini kuşatmaları, Macarlar kadar Almanlar’ı da endişelendirmişti. 1493’te Yakup Paşa, 8.000 akıncı ile İstirya’ya girdi. Fakat geri dönüşünde önüne çıkan düzenli Macar ordusu tarafından Hırvatistan’da yolu kesildi. Her akıncıya 5 asker düşmesine rağmen, üstün bir gayretle Macarlar bozguna uğratıldı. Sonunda 5.700 ölü, 25.000 esir veren Macarlardan bazı asiller de Osmanlılara esir düştü.

 

Bu zaferden sonra Yakup Paşa Rumeli Beylerbeyliği’ne getirildi. Aynı zamanda da şair olan Yakup Paşa uzun manzumesinin sonunda şöyle demiştir
“ Benim Bosnâ beyî dervîş Yâ’kuub
Hudâ avniyle erdim bû cihânda ”

 

Osmanlı-Lehistan savaşı (1498)

 

Haritada Boğdan sarı renkle, bugünkü Romanya’nın geri kalan kısımları mavi renkle gösterilmiştir. Boğdan’ın siyah çizginin batısında kalan kısmı bugünkü Romanya’ya aittir. Doğusunda kalan kısmı ise bugünkü Moldova’yı oluşturur.
Haritada Boğdan sarı renkle, bugünkü Romanya’nın geri kalan kısımları mavi renkle gösterilmiştir. Boğdan’ın siyah çizginin batısında kalan kısmı bugünkü Romanya’ya aittir. Doğusunda kalan kısmı ise bugünkü Moldova’yı oluşturur.

 

Lehistan’ın 1498 yılı başlarında Osmanlı himayesinde bulunan Boğdan Prensliği’ne tecavüzü üzerine Osmanlı-Lehistan savaşı başladı. Öncelikle Rumeli Beylerbeyi Yakup Paşa ve hatta Vezir Mesih Paşa bu savaşa tayin edildi. Lakin Lehistan Kralının Türk-Boğdan birliklerine karşı yürüttüğü savaşta büyük bir yenilgiye uğrayıp, ancak 1.000 atlı ile hayatını kurtarabilmesi ve 20.000 araba dolusu ganimetin Osmanlı‘nın eline geçmesi üzerine, buna gerek olmadığı anlaşıldı ve savaşın yönetimi Silistre sancak beyi akıncı kumandanı Malkoçoğlu Balı Bey’e verildi. Balı Bey Lehistan üzerine iki sefer yaptı ve 40.000 akıncının katıldığı bu sefer Osmanlı tarihinin en büyük akıncı seferlerinden biridir.

 

Ordunun sağ kanadını Balı Bey’in büyük oğlu Ali Bey, sol kanadı ise Mustafa Bey yönetiyordu. Türk atlıları önce Prut Nehri’ni, ardından Dniester nehrini geçti. Mustafa Bey önce Galiçya’ya girdi. Kuzeybatı istikametinde ilerledi. Lviv şehrinin 100 km kuzeybatısındaki Jaroslaw şehrini aldı. Burası Varşova’ya 260, Baltık Denizi’ne ise 500 km uzaklıktadır.

 

Balı Bey ise kuvvetleri ile Lviv şehrini aldı. Bütün Galiçya’yı geçerek Varşova şehrine girdi. Böylece ilk defa Türk Akıncılar’ı bu kadar kuzeye ulaşmış oluyorlardı. Bu birinci seferden sonra 10.000 seçkin esir ile Akkerman’a döndü.

 

Yaklaşık 3 ay sonra Osmanlı ordusu tekrar Lehistan’daydı. Bu sefer Podolya ve Galiçya üzerine gidildi fakat şiddetli soğuk yüzünden sefer uzun sürmedi.

 

Bu büyük başarı ile Balı Bey sancak beyliğinden beylerbeyliğine yükseltildi.

 

Yeni bir savaşa doğru

Avrupa’da yeni bir savaşın emareleri görülmeye başlamıştı. Cem Sultan‘ın vefatı ile Osmanlı Devleti daha etkin bir politika izlemeye başlamış, akıncıların yaptıkları büyük çaptaki akınlarla bunu ispat etmişti. Böyle bir savaşta Osmanlı‘nın birinci rakibi, Almanya ve Macaristan tarafından desteklenen Venedik olacaktı.

 

1500’de Osmanlı, yeryüzündeki son Sırp topraklarını da ele geçirerek mahalli Sırp derebeyliğine son verdi. Osmanlı Donanması 1496’da Kemal Reis komutasında Rodos donanmasını yok etti. Bu suretle Venedik’le yapılacak savaşta gelecek Rodos yardımının da önüne geçilmiş oldu.

 

1499 Eylül’ünde İskender Paşa, Udine şehrini işgal etmişti. Osmanlıların kendilerinden bu kadar uzak yerlerde hâkimiyet kurması Avrupa’yı telaşlandırıyordu. Hatta Osmanlılar bölgedeki İtalyanca coğrafya isimlerine Türkçe adlar takmaya başlamış, Tagliemento’ya Aksu, Isonza’ya Doline adını vermişlerdi.

 

Almanya’da da Gemeiner Pfennig adı verilen ve Türklere karşı harp etmek için kullanılacak özel bir vergi çeşidi bile başlamıştı. Ayrıca Papa’nın Almanya’dan topladığı dinî vergileri de Osmanlı‘ya karşı kullanılması için Almanya’ya iadesini talep etmişlerdi.

| » Sonraki Bölüm » |

|» “Türk Kağanları ve Sultanları” Say. Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Türk Kağanları, Türk Sultanları, Hükümdarlar, Türkçe, Edebiyat

Sınavlara Hazırlık Arama Robotu
YGS & LYS TEOG KPSS TUS KPDS Ehliyet Sınavı PMYO JANA

Seçim esnek olup ilgili alanları seçiniz, Örneğin ehliyet sınavı için branş olarak matematik seçmeyiniz :)