Roman
Yaşanmış ya da yaşanması mümkün olan bir olayın; yer, zaman ve kişilere bağlı olarak ayrıntılı bir biçimde anlatıldığı edebiyat türüdür. Roman, aynen olmasa bile hayatı yansıtmaya çalışır. Romancı, eserindeki olayları, kişileri ve çevreyi yaşadığımız hayattan seçer. Yazar, romanında gerçek hayata benzer bir dünya kurar. Roman, olayları ayrıntılı olarak anlatması ve bir ana olay etrafında birçok küçük olayın yer alması bakımından öykü türünden ayrılır.Roman türü, esas olarak Batı Edebiyatında doğup gelişmiştir.İlk başarılı örneği ise, İspanyol yazar Miguel de Cervantes ( Mişelde Servantes) ‘in 17. yüzyılda yazmış olduğu “Don Kişot” adlı eserdir.Batılı anlamda roman türü, Türk Edebiyatına 19. yüzyılda çevirilerle girmiştir. Daha sonraları Namık Kemal,fiemsettin Sami, Recaizâde Mahmut Ekrem ilk roman örneklerini vermiştir.Romanlar konularına göre adlandırılırlar: serüven romanı,töre romanı, psikolojik roman, polisiye roman, tarihi roman, köy romanı gibi.Romanlar bağlı oldukları akıma göre de adlandırılırlar:romantik, realist, natüralist roman.Romanın yapısında; mekan (yer), zaman, olay, kişiler önemli bir yer tutar. Romanda kişi sayısı çoktur. Kişi ve çevre betimlemeleri ayrıntılı olarak verilir.
UYARI:
Bir kişinin, bir ailenin ya da bir topluluğun hayatlarını birden fazla cilt halinde anlatan dizi romana “nehir” ya da “ırmak roman” denir.
[edebiyat_lys]

Yazarların Yazma Dürtüsü

Bütün yazarlar bencil, tembel ve kendini beğenmiş kişilerdir, yazma nedenlerinin kökünde de bir gizem yatar. Kitap yazma, tıpkı çok acı çektiren bir hastalık nöbeti gibi berbat, insanı tüketen bir didişme. Karşı koyamadığı ya da anlayamadığı şeytansı bir güç tarafından sürüklenmeyen hiç kimse, böyle bir şeye girişmez. Bilindiği kadarıyla bu şeytanca güç, bebeklerin dikkatini çekmek için yaygara koparmasını sağlayan içgüdünün ta kendisi.” diyen George Orwell ne kadar haklı tartışılabilir ancak yazarların, yazı yazmadan önceki hali ve yazı yazdıktan sonraki hali her zaman gizemlidir. “Yazmak, güzel bir hastalıktır” ve bu hastalığı yazarlar en çok okuyanlara miras bırakır. Deneme yazmak, şiir yazmak nasıl bir duygunun dürtüsü ile başlıyorsa bu dürtünün nasıl geldiği de en az eser kadar önemsenmelidir. Yazar, duygu sislerinin içerisine girer. Yalnızdır, kimsesi yoktur. Birileri olsa dahi onlara sarılmazlar, toplum içerisinde yalnız olan ve her defasında kendisini bu büyük kalabalıkta yalnızlığa iten yazar, aslında çok yalnızdır. Okuyucuyu ağlatmak, duygulandırmak farklı bir his. İnsanları yazıları ile etkilemek güzel bir şey olabilir ancak gerçek bir yazar bunları düşünmez. Doğrusu gerçek bir yazar ya zarken insanların menfaatini dahil hiç bir şeyini düşünmez. Onlar sadece yazarlar ve o yaradan gelen anlamsız kanamaları dökerler kağıda… Dökmelidirler, dökmezlerse taşabilirler. İşin doğrusu şu ana kadar hiç bir yazarın içindekilerini uzun süre saklayabildiklerini görmedim.  En azından bunu ben başaramadım, başarabilseydim, hayat bana bir oyun olarak gelebilirdi. Yazma dürtüsü bağımlılığın göstergesidir. Kimileri yazar sıfatına erişebilecek kadar okumadan ve hayatı gözlemlemeyi başarmadan almak istiyor. Ancak en güzel manzara yokuşun sonundadır bunu unutuyorlar.

Yazar olmak sadece dünyaya farklı bakmak ve farklı gözlemlemek sonucunda usta bir dil ile düşüncelerini kağıda aktarmak değildir. Yazarlık bazen düşüncelerine hakim olamamaktır. Eğer eğitim veya yardımcı kitaplar yazmıyorsanız, deneme, şiir alanında yoğunlaşıyorsanız veya bir roman yazıyorsanız bu durumda her zaman bir karaktere bürünürsünüz. Yazar gibi veya şair gibi yaşamak karakterlere bürünerek ikiyüzlü bir hayat biçimi sürdürmek değildir. İnsanın dünyayı çok iyi gözlemlemesi için yazar olması veya gözlemledikten sonraki aşamanın yazarlık olması diye bir kural yoktur. Ancak yazar olmak isteyen birisi, sözcüklerin ve cümlelerin gücünü çok iyi kavramalı ve bazen bunların kendi ellerinden hakimiyeti alacağını unutmamalıdır. Günlük yaşamda, herhangi bir kahvede oturuyor çayınızı yudumluyorsunuz, kalem ve kağıt yanınızda yok. İstediniz ancak geciktiler, acil bir durum varmış gibi kalem kağıt arar mısınız? Belki çoğumuz bu soruya hayır diyecektir, belki de evet. Fakat şu unutulmamalıdır ki yazarlık sağlıklı bir iş olmasa da insanı sürekli geliştiren bir süreçtir…

Mesut Yıldırım

Diktatorlara ithaf…

O bu günahlarla ölmeye bele qorxurdu, buz parcası kimi icinde donub qayaya dönmüş qelbi batdığı günahların ağırlığı altında inildeye – inildeye döyünürdü ve ona ele gelirdi ki, divardan asılmış saat dayananda qelbi de onunla birlikde tükenecek. Buza dönmüş qelbinin derinliklerinde emin idi ki, qelbi bu saatla ekiz kimidir ya da onu günaha batıran, buz parcasına cevirən zamanın göstericisi olan bu saat idi. İllər uzunu, bu dünyada yaşadığı vaxtdan bu saat işleyirdi, zamanı eridirdi. Zaman saatın eqreblerinde eridikce o da eriyirdi, evezinde günahları artırdı və son vaxtlar hiss edirdi ki, onun özündən daha hec nə qalmayıb, qalan elə günahlarıdır. Her şeyi, hetta damarlarındakı qan da günah idi, bele olmasaydı, üreyi bu qanla işleye bilmezdi.

Daha tək- tənha qalmışdı. Arvadı coxdan ölmüşdü, övladlari da coxdan ondan üz döndermişdilər, ya da onun günahlarından diksinib getmişdilər. Qoca bunu düşündükce ölüm xofu onu basırdı. Bu qelble, bu gunahlarla hara gedəcəkdi?… Gözlemekden başqa caresi yoxdu. Her defe otağa girib-cıxanda zamanı eriden saatın dayanmadan işleyən eqreblerine hesretle baxırdı. Zamanın, bu saat eqrebinin ucunda eriyen anların hec neden qorxusu yox idi, o ise adi saata vahimesiz baxa bilmirdi.

Qocanın qelbi boşaldığı kimi evi, heyeti də boşalmışdı. Eynen ici kimi heyetini de çoktak tikan basmışdi, arvadının sağlığında cicekleyen ağaclar coxdan qurumuşdu, toyuq-cücenin sesi de coxdan kesilmişdi. Bütün günü evde tek oturub xarabaya cevrilmiş heyete cıxıb meqsedsiz fırlanmaqdan cana doymuşdu, küceye cıxmağasa xecalet cekirdi. Qonşular onunla salamlaşmırdı. Oturub söhbet edib təsbeh cevirən, onu görendə üzünü yan tutan qocaların gülüşünü eşidendə az qalırdı üreyi partlasın. Nisgil, peşimancılıq göz yaşına cevrilib tük basmış üzünə süzülürdü. “Gör ne etdim, ne etdim?” sualından başqa bir qınaq tapa bilməyib başını bulaya-bulaya kol-kosların arasında fırlanırdı, gün batandasa üzünü ovxalaya-ovxalaya doyunca ağlayıb eski yorğanını üstüne cekib gözlerini berk-berk qapayırdı. Bilirdi ki, öləndən sonra en azı iki-üc gün ondan hec kim xeber tutmayacaqdı. Yeqin erzaq almağa getdiyi dukanın sahibi duyuq düşüb övladlarına xeber verecekdi. Övladlar da elgözüne defn edib onu bir defelik unudacaqdı.

Amma son vaxtlar bunları düşünmürdü daha. Indiye qeder fikirleşmedikləri düşüncelerini işğal etmişdi. Elə indi, yaz gecesində de erken uzandığı yatağında son vaxtlar düşündüklerini fikirleşirdi. “ Ay Allah men ele günahlar etmişem ki, senden ne ise dilemeye , arzu etmeyə üzüm yoxdur, bağışlanmamı dilemeyese xecalet cekirem. Son illere qeder etdiklerim. Camaata cekdirdiklerim, hele sene xor baxmam… of, ne kadar rezil adammışam… Öz elimle öz evimi yıxdım, indi budur tekem, sokağa cıxmağa üzüm yoxdur. Hamı hele çoldedir. Mense bu istide girmişem eve… Hara gedim, kimin yanına? Bir üz qoymuşam ki… Lanetlenmiş adamamam men, bu kadar ezab cekdiyime baxmayaraq Allahın da rehmi gelmir mene… Hec olmasa indi, lanete layiq olduğumu anladığım vaxtda bir sans vereydi mene, kimese yaxşılıq edib yüngülleşeydim. Men her şeyden mehkum olmuşam, Allah da meni xatırlamaq istemir, niye də xatırlasın, men özümden iyrenirem…Ay Allah. Nece oldu ki, bele quduz oldum men…” Yaşayıb geride buraxdığı ömür yene saatın eqrebinde, geri dönmüş zamanın anlarında gözleri önünde canlandı. Bedenine soyuq ter geldi, havanın istisine baxmayaraq üşümeye başladı. Büzüşüb yumağa döndü, eşinin ağlar siması xeyalına geldi, qalxıb yatağında oturdu, hereketsiz qalıb başını sinesine eydi.

Son vaxtlar lap arıqlamışdı, ciyinleri sallanırdı, damarları cıxmılş ellerini dizlerinin üstüne qoyub donuq nezerlerini namelum noqteye zilledi. Hec ne düşüne bilmirdi. Ele bil beyni, bütün ici boşalmışdı. Amma eşinin siması gözleri önünde idi. Daha doğrusu, ele bil başının üstündə durmuşdu. Eşinin nezerlerini üzerinde hiss edib üşendi, daha biraz da büzüşüb eyildi. Titreşen barmaqlarını seyrellmiş saclarının arasına soxub başını sıxdı. eşi ölende cavan idi, yazığı o cerledib öldurmüşdü. Onun etdiklerine göre eziyyet cekirdi. Xecaletinden adam arasına cıxmazdı. Gözleri de hemişe nəmli olardı, nece defe gizlince ağladığını görmüşdü, amma hec vaxt da ehemiyyet vermemişdi. O zamanlar ağlamaq, xecalet hissi ona yad idi, yaxşılıq etmek kimi…Eşi ilə danışırmış kimi ucadan şikayetlenmeyə başladı. “Sen tez, cavan ölsen de menden bextever adamsan, ömründe bir adama bir kelme ağır söz dememişdin, ancaq menim günahlarımın ezabını sen cekirdin.Vallah, sen bextever adamsan, men bedabaxtsa ölmeyə bele qorhuram, ne edim, ölmeye de üzüm yoxdur. Bu günahlarla nece ölüm? Deyirler filankes ölende it kimi öldü. Men bedbext hec it kimi de öle bilmirem, ne edim. Belke sen bir yol gösteresen… Hec olmasa sen bağışla , Allahda dilemeyə üzüm yoxdur,hec olmasa sen bağışla”- deyib eşini adı ilə cağırıb hönkürdü. eşinin xeyalı yox oldu. Lap üşendi, ici ezabla doldu. “ Hec bu da bağışlamadı, cekilib getdi, dileyen kimi getdi, ay Allah, ay Allah”… Tekrar edə- edə üzü üste düşdü.

Seher acılanda onun ücün hec ne deyişmemişdi, başı daş kimi idi, hec ne fikirleşe bilmirdi. Geceni yata bilmediyinden yorğun qalxdı, iştahsız yediyi seher yemeyinin süfresini çırpıb təkrar eve girdi. Saat işleyirdi və qocaya ele geldi ki, onun sesi deyişib, başqalaşıb, amma tez də özüne etiraz etdi. “Yox, saat da, sesi de ele evvelkidir, deyişen menem, evveller üreyim xarab idi, indi de başım xarab olur.” Qoca yene bayıra çıxdı, gün tezece qalxmışdı. Evveller gec qalxardı,günortaya qeder yatıb doyardı. Sonra hec üzüne baxmadığı eşinin hazırladığını yeyib növbeti emellerle günaha batmağa yollanardı. “ O kadar azğınlaşmışdım ki, son vaxtlar bişirdiklerini, açdığı süfreleri beyenmirdim. Bah, qınımı beyenmirdim, axırı da bele…” fikirleşib yene heyeti fırlandı, indi taze başlayan günü yola salmaq dehşeti, darıxmağın nisgili onu gözleyirdi, yuxuya gedene kadar emelli başlı ezab cekecekdi, oradan durub, bura oturacaqdı. Gah eli qoynunda namelum noqteye dikdiyi gözlerinden axan göz yaşlarını sile-sile başını bulayacaqdı, gah da durub otura-otura günü ötürmeyə calışacaqdı.

Gün günortadan eyilmişdi, qoca evde darıxıb onun kimi qocalıb koğuşlaşmış ağacın kölgesinde oturmaq ücün elindeki döşekceni yere atıb eyleşmek istedi, amma gözüne sataşan narın parıltıya ehtiyatla dikeldi. Parıldayan ilan yumrulanıb ağacan koğuşunda yatırdı, qoca onu duyuq salacağından endişelenib sakitce geri çekildi, dönüb uzaqlaşdı.Evə girib oturdu, nə kadar bele qaldı bilmedi, amma düşünceden ayılanda neyise itireceyinden qorxan adam kimi bayıra çıxdı, ehtiyatla ağaca yaxınlaşdı, ilanı tekrar görüb sevinen kimi oldu: “Şükür, şükür, gör bir ne vaxtdır canlı görmürem, ilan olanda ne olar, Allahın yaratdığıdır …Ele bu havada ilan da ac- susuz olar, ne olar ilandır, ne olsun” fikirlerini tez-tez tekrarlayıb telesik eve döndü, bir qab su, bir tike çörekle geri qayıtdı, yere atdığı yastığın yanına qoydu. İlan duyuq düşmüşdü, haça dilini çıxardıb süyüldedi.Qoca uzaqdan durub ona baxırdı. İlan yastığa teref sürünüb su dolu qaba yaxınlaşdı, azca yastı başını qaldırıb sudan içdi, yubanmadan qıvrıla -qıvrıla gözden itdi. Nezerleri ile gözden itene kadar ilanı izleyen qocanın üzünde, güzlerinde sevinc oynaşırdı, çoxdan idi bele sevinmirdi, ona ele gelirdi Allah onun yalvarışlarını eşidib yaxşılıq etmek şansı vermişdi ona…Bu isti yaz günlerinde ilanında üreyi sudan ötrü yanırmış, şükr sene, şükr, heç olmasa neyinsə, kiminse işine yaradım, yanan üreyinə su tökdüm, ilanda heyvandır, Allah yaradıb…Allah nə etsin. Elə günahkaram ki, ilandan başqa heç kim menim elimden heç ne yeyib içmez”. Sevincinden bir yerde dura bilmeyib heyetde var gel etdi, biraz da heyacanlı idi, hem de içinde xecalet hissi vardı, özünden utanırdı. Öz veziyetini, ömründe bir yaxşılıq etmediyini xatırladıqca az qalırdı başın döyüb ağlasın.

İndi, tek tenha gündüzleri darıxanda, geceleri qorxudan ezab çekende birden –bre liana bir udum su vermekle yaxşılıq etmeyin gözel olduğunu, qelbinin nece yüngülleşdiyini hiss etmişdi ve ele indice də anlamışdı ki eslinde o, həyatını heç etmişdi. Ele ona göre ölümünün de kimse üçün deyeri olmayacaqdı.

Qoca axşam düşende eve girib bir tike cörek yedi, ele bil iştahı bir az acılmışdı, dişsız damağı da cöreyi yaxşı ezirdi deyesen… Evvelki kimi saata da tez-tez baxmırdı, ilanı düşünendə lezzetle fikileşirdi ki, yəqin indi susuzluqdan eziyyet cekmir, rahat yatır. Özü de onun sayesinde…

Yatağına girib rahat uzandı. Coxdan duymadığı rahatlığı duyub şirin-şirin gülümsündü, sonra da ilanın sabah da gelmesini Allahdan dileye-dileye yuxuya getdi. Səher yene erken qalxdı, özünü gümrah hiss edirdi, her gün ağrıyan başı bu seher sakit idi. Qoca gunortaya kadar heyeti gezib dolandı, fikri ağacın yanında idi, uzaqdan bir nece defe boylanıb ilanın gelib- gelmediyini yoxlamışdı, amma hale ilan göze deymirdi. Su ilə doldurduğu qabı “ birden su az olar, ice bilmez” telaşa ilə tekrar-tekrar doldurub vurnuxurdu. Nehayet yorulub kenarda, iri daşın üstünde oturub başını deyeneyine söykedi. “ İlahi, deyesən hec ilan da menim elimden su icmek istemir. Oy, oy, gör ne qeder murdar adamam , Allah. Menim günahlarımdan kec, Allahım” düşüncesini hönkürtüsü kesdi. Göz yaşları saqqalına süzülüb üz-gözünü islatdı, etdiklerini, töretdiyi emelleri tekrar xatırlayıb qorxdu, xecaletden dizləri büküldü. Bağışlanmasını dilediyine peşmanladı. “ Meni niye bağışlamalıdır, indi bu güne düşüb Allahdan yapışmışam, başqa olsaydı, Allahı yene xatırlamayacaqdım. Beleyem men, doğulanda bele doğulmuşam, lenetə tuş gelmişem… Adam olan sehv de eder, yaxşılıq da … Men yox, men adam deyilem, vessalam!” Doyunca ağlayıb elinin arxası ilə üz-gözünü silib dikeldi. Gözləri ixtiyarsız su dolu qaba dikeldi. Bu anda qocanın üzünde ümid dolu bir ezab vardı, dodaqları yuxaru dartılmaşdı, gözlerindeki keder bütün vücudu, oturuşu, hereketsizliyinde donub qalmışdı sanki… Birden dikelib qaşlarını catıb gözlerini qıydı, üzüne sezilecek bir işıq geldi, qoca qaba yaxınlaşan ilanı görüb onu duyuq salacağından ehtiyatlanırmış kimi hereketsiz qaldı. İlan qaba yaxınlaşıb arxayın –arxayın su icmeye başladı, doyub gəldiyi yolla geri qayıtdı. İlan gözden iten kimi qoca qaba yaxınlaşıb uşaq kimi sevine-sevine qaba baxıb xeyli orada dayandı, sonra eve girib qapını arxasınca bağladı.

Artıq bir hefteden cox idi ki, ilan hər gün heyete gelirdi, qoca da bütün diqqetini, qayğısını bu liana yöneltmişdi. Qoca emellice dircelmişdi. Elə bil kalbi günahlarin ağırlığından yüngülleşmişdi bir az…Susuz ilanı sulamaq şansını ona vermiş Allaha minnetdar idi. Amma bir yandan ezabı da artmışdı, indi, ölümünə az qalmış bir vaxtda başa düşmüşdü ki, yaxşılıq etmek cox gözelmiş və həyatını başqa cür yaşadığına heyfsilenirdi. kalbinin derinliklerinde yaxşılıq edenlere hesed hiss edirdi və bundan tekrar gunaha batacağından qorxa-qorxa bu duyğunu qelbinden cıxarmaq ücün dua edirdi. İndi de dua ede -ede saata baxırdı, işleyirdi, amma qocanın vahimesi azalmışdı, birden ne düşündüse saata yaxınlaşıb yellenen kefkirini tutub saxladı. Saatın eqrebi titreşib daytandı. Eslində qoca öz hereketini özü də anlamamışdı. “ Men onda bedbext olmuşam ki, her şeyi gec anlamışam, amma əvvel de bilə bilerdim ki, ölümün günah qorxusu, vahimesi var, bilerdim ki, bu dünyanın yükünü qorxusuz daşımağın yolu yaxşılıqdan kecir” düşündükleri rüzgar kimi beyninden kecdi. Birden ilanı xatırlayıb celd bayıra cıxdı. Bu gün hava cox sıcak idi və qoca qaba yaxınlaşıb dolu olmasına baxmayaraq, yene su ilə doldurub geri qayıtdı. Hemenki yerinde oturub gözlemeye başladı, onun hesabına göre ilan bir azdan gelmeli idi. Amma ilan hele göze deymirdi ve vaxt ötdükce qoca daha da heyacanlanırdı, üzündeki sevinc de yavaş-yavaş ölmeye başlayırdı. Köks ötürüb bir az dikeldi, ilanı görmeyib yene gözlemek qerarına geldi.

Həmin andasa qocanın görmediyi ilan qabdan bir az kenardakı ağacın yarpaqları arasından qocaya göz qoyurdu. İlan başını yumurladığı bedeninin ustune qoyub qocanın üzünde hər an bir az ölen sevinci gördükce ilan üreyi ile ona acısa da merhemet etmeyi düşünmürdü, amma qocanın halına yanırdı, cünki bu günler erzinde suyunu icdiyi qocanın nece deyişib dirceldiyini gördükce insanoğlunun halına hem teccüblenmişdi, hem de yanmışdı. İndi qocaya baxdıqca ilan olduğuna sevindi. ”Yaradan ne yaxşı ilan yaradıb meni, insan olub bir liana su vermeklə günahlarını yuduğunu zenn etmekdense ilan olub bütün bunlardan uzaq olmaq daha yaxşıdır. Ay bedbext, men ilan idim, sancıb öldürürdüm ki, ac qalmayım, yada bununla özümü qoruduğumu zan edirdim, sene nə düşmüşdü ne olmuşdu ki , işin başqalarına zülm etmək idi? Vallah, size mat qalasıdır, sizi başa düşmək olmur, bir-birinize qenim kesilmisiniz, ilan deyilsiniz, amma çalmağa fürset axtarırsınız, sizin etdiklerinizi, töretdiyinizi, günahları men etseydim özüm özümü sancıb öldürerdim.Oturub meni gözleyirsen, mene su vermeyi yaxşılıq sayırsan, ele bilirsen su qehetdir? Senin verdiyin su bir ilanın zeherini artırmaq üçündür. Bir udum suyu haradan olsa tapıb içecerem. Amma görünür yaradan bele buyurub, O kadar yalvarıb sızladın ki, lütfükarın merhemeti meni sene gönderdi, ne etsin kim yaxın düşər senin kimisine, ele gerek soyuq ilan olasan ki, senin kimisinin günahlarından diksinmeyesen. Amma ilan olanda ne olar, men de ezab çekirem senin kimisinin elinden su içmeye. Siz insanlardan cana doymuşam, bu dünyanın başına ne oyun açmısınız, yaxşılığı ne güne salıb xırdalamısınız ki, liana su vermek yaxşılıq olub.Gör ne güne düşmüsünüz ki, bir-birinize pulsuz –parasız mezar bele qazmırsınız.” İlan düşündüklerine ara verib başını dikeltdi, qocanı nezerdən keçirdi, açılıb qıvrıla-qıvrıla ireli süründü.

Qoca ilanı görüb dikeldi, üzüne sevinc qondu, ümüd dolmuş gözleri ile liana nezer yetirdi, ilan asta-asta sürünüb qaba çatdı, bir qədər yubandı, sonra qocaya taraf süründü. Qoca təlaşlandı. “ niyə icmedi. Bəlke suyu görmedi, yox qab doludir. Bəs nə oldu?“düşünüb qalxmaq istedi, amma ele bil hansısa bir qüvve çiyinlerinden basıb onu hereket etmeye qoymadı, ilan ona catmağa az qalmış dayanıb dikeldi ve qocaya ele geldi ki, ilanla göz-göze geldi. “ Vay, gör ne dünya imiş. Yaxşııllıq etdiyim öldürəcək meni, suyumdan icen sancaşaqmış meni” fikirler beynindən kecdi. İlan ona catıb ətrafında fırlandı ve qoca sehv etdiyini anladı, “ilan olan bele öldürmez adamı, bu ilan deyil, men ilana su vermemişəm, öz ölümümü sulamışam, bu vaxt erzinde ölümmüş meni ümidlendiren. Allah ölüme yaxşılıq etmek şansı verib mene. Başqa yolun yoxmuş senin İlahi, o kadar günahım var ki, ölümü ilan edib elimle su icirtmisen ki, yaxşılığı daddırasan mene…” ayağında hiss etdiyi sancı düşüncelerini yarımçıq kesdi. Bir azdan beyninin söndüyünü hiss etmeye başladı, amma üreyi hele işleyirdi. Saatı xatırlamağa ancaq macal tapdı ve ilanın sürünüb quyruğu ilə qabı aşırdığını dumanlı şəkildə gördü. Taqətsizleşdi, ilan gözden itene kadar onu izlədi. Hele ölmemişdi, qalxıb eve kecmek istedi, amma gucu yox idi. Başa düşdü ki, o bu dünyada cox şeyi etmək şansını itirdiyi kimi evde, sakit, doğmalarının əhatesinde dünyasını deyişmek şansını da itirib. Bunu düşündükce boğazına yığılan qeher onsuz da cətin aldığı nefesini daha da cetinleşdirdi, yan üstə düşüb hereketsiz qaldı.

İlansa göze deymirdi.

Dr. Zümrüd Yağmur

Ağelimizi ziyaret eden konuklarımızın her geçen gün artması nedeniyle, bilgicik.com’u yeni bir sunucuya taşıdık. Eski sunucu, daha yavaş ve kesintili çalışıyordu. Yeni sunucumuz daha güçlü ve eskisine göre daha hızlı çalışıyor. Bu değişiklikle birlikte, ağelimiz artık daha hızlı bir hizmetle ulaşımınıza sunulmuş oldu.

Sunucu değişikliği yaparken, bazı aksaklıklar oldu. Ağelimiz bir süre kapalı kaldı, bir süre de eski yazılar göründü. Geçen zaman içerisinde yorum yazma bölümü de kapalıydı. İletişim bölümünden gelen iletilerin büyük çoğunluğunu yanıtlamaya çalıştım. Taşınma sırasında bazı konuklarımızın yorumları da elimize ulaşmamış ve veritabanımıza eklenmemiş olabilir. Bu nedenle, yazdığınız yorumların ilgili konularda görünmemesinin nedenlerinden biri bu olabilir.

Uzun zamandır ağelini güncellemeye fırsat bulamıyordum. Geçen iki ay içinde bazı günler yorumları onaylayamadım. Düne kadar yaklaşık 6 bin yorum onay bekliyordu. O yorumların tamamı denetimden geçti ve içlerinden uygun görülenler onaylandı. Bazı arkadaşlarımız “Yazdığım yorumlar neden onaylanmıyor?” diye ileti gönderiyorlar. Hepsine topluca bir açıklama yapayım: Yorum bölümünde, ileti göndereceklerin uyması gereken bazı uyarılar / kurallar bulunuyor. Bu kurallara aykırı olarak yazım ve noktalamaya özen göstermeden ileti gönderenlerin yorumlarının, hiç okunmadan silineceği zaten orada belirtilmiş. Bunun için Türkçemizin doğru ve güzel kullanımına özen göstermeyen konukların yorumları onaylanmıyor. Ayrıca konuyla ilgisiz yorumlar gönderenlerin veya yalnızca “Çok güzel, teşekkürler.” diye yorum yazanların iletileri de onaylanmıyor.

Duyurmak istediğim başka bir konu ise, ağelimize yeni yazarların ekleneceğidir. Kalemine ve bilgisine güvendiğimiz birkaç kişi de bundan böyle ağelimizde yazılar yayımlayacak. Şiir, makale, öykü… gibi farklı yazı türlerinde; türlü konularda yayımlanacak yazılarla ağelimiz artık daha güncel olacak. Çok yazarlı döneme başladıktan sonra, daha geniş alanda yazılacak yazılarla, sanal ortamda bilgi ve düşüncelerinizi paylaşacağınız güzel bir ortam yaratabilmek için daha sıkı çalışacağız.

Genel ağ (internet) ortamında oluşan bilgi kirliliğine ve gereksiz binlerce ağeline karşı, alanımızdaki bilgileri sizlere en güvenilir ve seçkin içerikle sunmaya çalışırken, ağelimizin varlığını devam ettirmesi için desteklerini bizden esirgemeyen herkese çok teşekkür ediyorum.

Hep birlikte, en iyiye…

Yavuz TANYERİ

Bu yazıyı yazmak için çok geç kaldığımın farkındayım; fakat sınavlarım nedeniyle ancak şimdi yazabiliyorum. İki gün önce Türk dünyasının en büyük yazarlarından biri olan Cengiz Aytmatov‘u kaybettik. Bundan birkaç hafta önce “Gün Olur Asra Bedel” adlı romanının film çekimleri için Tataristan‘a gidip, orada rahatsızlanarak Almanya’ya kaldırıldığını haberlerde okumuştum. Ani bir böbrek rahatsızlığı geçiren Aytmatov’un, hastalığa yenik düştüğünü öğrenince, sanki omuzlarıma bir ağırlık çöktü. Bir Kırgızistan Türk‘ü olan Aytmatov, ünü Kırgızistan‘ı aşıp bütün dünyaya yayılmış ve eserleri milyonlarca kişi tarafından okunmuş büyük bir yazardı. Edebiyat dünyasına çok şey kazandıran, şerefiyle yaşayıp, ardında belki de yüzyıllarca okunacak eserler bırakan Çingiz Aka, dünyanın değişmeyen kuralı olan “ölüm” ile aramızdan ayrıldı.

Cengiz Aytmatov‘u, geçen sene Elazığ’da yapılan Hazar Şiir Akşamları’nda görmüş, yakından tanımıştım. Hem kendisinin hem de yakınlarının anlattıklarını dinledikten sonra, sıkıntılarla doğduğunu ve genç yaşında babasız kaldığını öğrendim. Kitaplarını okuduğum bilge insan ile bir fotoğraf çektirebilmek ve ona bir kitabını imzalatabilmek, beni hem çok heyecanlandırmış hem de anlatılması güç duygular içerisine sokmuştu. O, gerçekten bilge birisiydi. Öyle ki, abartısız söylüyorum daha önce Cengiz Aytmatov‘u hiç görmemiş birisi, koskoca konferans salonunda hisleriyle Cengiz Aytmatov‘u bulabilirdi. Çünkü o, bakışlarıyla bile çevresine ışık yayıyordu. Elazığ’dayken de yaşlılığın etkisiyle yorgun görünmesine rağmen, gelen her gencin sorularına yanıt verip onlarla fotoğraf çekilmeyi, onlara çok görmüyordu. Ayrıca gösterdiğimiz ilgi, verilen ödüller ve o günlerin Cengiz Aytmatov’un adına armağan edilmesi, onu çok mutlu etmişti. Hatta Hazar Şiir Akşamları programında çok emeği geçen Servet Kabaklı’nın da ısrarı üzerine, bizler için bir kitap yazabileceğine söz vermişti. Tam da Kırgızistan’da da bu yıl, Aytmatov’un 80. yaşı olması dolayısıyla “Cengiz Aytmatov Yılı” olarak ilan edilmişken, Türk yazını Aytmatov’un ölümüyle gerçekten başsız kaldı.

Cengiz Aytmatov, doğup büyüdüğü Kırgızistan coğrafyasının kültüründen ve özünde Türklüğün yüksek değerlerinden beslenerek, özgün ve olağanüstü bir anlatımla oluşturduğu onlarca eserini milyonlarca insana okutmayı başarmıştır. Eserleri 150’ye yakın dile çevrilmiş ve yüzlerce ülkede okunmuştur. O büyük bilge, sadece Türklüğün değil, bütün dünyanın da beğeniyle okuduğu büyük bir yazardır. Bütün dünyada bu kadar büyük ilgi görmesine ve eserleri milyonlarca kişi tarafından okunduğu hâlde, bu yıla kadar Nobel‘e layık görülmemiş ve bu ödüllerin ne kadar “yansız” (?) verildiği, bir kere daha ortaya konulmuştur. O, Nobel‘e layık görülmedi; çünkü o şerefli bir insandı; çünkü o vatanını satmadı; çünkü o Türk gibi Türk‘tü; çünkü o varlığını kültür milliyetçiliğine adamış gerçek bir Türkçüydü. Varsın Nobel, onu ödüle layık görmesin. O kutlu insan, bütün Türk coğrafyasının yüreğinde yer edindi ve öyle kalacak…

Cengiz Aytmatov, süslü ve kapalı yazmayı sevmeyen, olabildiğince açık ve anlaşılır yazmayı yeğleyen bir yazardı. Yazdığı eserlerde, daha önce benzeri bulunmayan bir söylemle, özgün konuları işlemeye çalışmıştı. Bütün dünyanın söz dağarcığına “mankurt” (*) sözcüğünü o ekletmiştir.Türk sinemasına, “Selvi Boylum, Al Yazmalım” adıyla çekilen filmi, yine Aytmatov, yazdığı kitapla kazandırmıştır. Yazdığı eserlere, Kırgızistan Türk kültürünün bütün öğelerini yansıtan, çağrışımlı ifadelerle insanda “film izletirmişcesine” duygular uyandıran betimlemeler yapan, olayları ve durumları resim çekercesine düşlere salan büyük bilge, çağın en büyük yazarlarından biri olmuştur.

O, gerçekten burada birkaç satırlık bir metinle anlatılacak kadar sıradan bir yazar değildir. O, eserlerini bütün Türk gençliğine okutmamız ve onun bıraktığı bayrağı taşıyabilmek için onu yüreğimizde yaşatmamız gereken ulu bir şahsiyettir. Belki biz ona, sağlığında yine hak ettiği değeri veremedik; fakat umarım bundan sonra eserleri dilden dile dolaşıp, çağrışımları konuşmalara yardımcı olur.

Mekânın Tanrı Dağı, ruhun şad, yerin Uçmağ olsun Çingiz Aka…

Yavuz TANYERİ

Cengiz Aytmatov’un kısaca yaşamı:

Ünlü Kırgız yazarı, çevirmen, gazeteci ve politikacı, 12 Aralık 1928’de Kırgızistan’ın Talas Eyaleti ‘ne bağlı Şeker Köyü’nde doğdu. Bişkek’de Veteriner Fakültesi’nden mezun oldu. Yazarlığa 1952’ de başlayan Aytmatov, 1959’da Kırgız Pravdası gazetesinde muhabir oldu. Daha sonra Povesti Gori Stepey (Dağlar ve Steplerden Masallar) adlı öykü kitabıyla büyük ün kazandı. Bu eseri, 1963’te Lenin Ödülü’ne lâyık görüldü ve bu ödül onu aynı zamanda en genç Lenin Ödüllü yazar da yaptı.

Eserlerini, Kırgızca ve Rusça olarak kaleme alan Aytmatov, eserlerinin çoğunda tema olarak aşk, dostluk, savaş döneminin acıları ve kahramanlıkları ile Kırgız gençliğinin gelenek ve göreneklerine bağlılığını seçti. Aytmatov, milletinin tarih boyunca kazandığı sosyal, kültürel, ahlaki, edebi, askeri yani bütün maddi ve manevi zenginliğini eserlerine yansıtmış, yaşadığı coğrafyanın insanının tarih içinde kazandığı değerleri, acılarını, kahramanlıklarını, tecrübelerini yazıya döküp ölümsüzleştirmiş, halkının içinde düştüğü zor durumları eserlerinde en güzel şekilde anlatmış, onların çözümlerine dair ipuçları göstermiş, eserlerinde kendi ifadesi ile ‘tipik insan’ı ortaya koymaya çalışmış bir yazardır.

Hikayelerinde milletinin temel mülkü olan milli hafızaya ait efsane, destan, masal, hikaye ve türküleri ve bunların meydana geldiği şartları, ardındaki hikayeleri, insanları kullanırken, Kırgız Türk kültürünü, psikolojisiyle, duyuş ve anlayış tarzıyla, maddi manevi zenginliğiyle o kültürü bina edenlerin evlatlarına yeniden hatırlatmaya çalıştı. Ayrıca hikayelerinde halkının değerlerini, dertlerini, varsa onun içindeki çürümeyi anlatan yazarın en önemli özelliği, özüne bağlılık, kendinden, halkından, coğrafyasından haberdar olma olarak kendini gösteriyor.

Eserleri Türkçenin yanı sıra 150’den fazla dile tercüme edilerek milyonlarca baskıya ulaşan Aytmatov, 1958’de Kırgız Yazarlar Birliği Prezidyumu üyeliğine, 1962’de de Kırgız Sinematografi İşçileri Birliği birinci sekreterliğine getirildi.

1966’da SSCB Yüksek Sovyet’i üyeliğine seçildikten sonra da 1967’de SSCB Yazarlar Birliği Yürütme Kurulu üyesi olan ünlü yazar, 1968’de Sovyet Devlet Edebiyat Ödülü’nü aldı. Son yıllarda politikaya da atılan Aytmatov, Kırgızistan Meclisi’nde Talas Bölgesi Milletvekilliğinin yanı sıra Kırgızistan ‘ın Benelux Devletleri büyükelçiliğini de yapmaktadır. Uluslararası Cengiz Aytmatov Vakfı Onur Başkanlığı’nın yanı sıra “Diyalog Avrasya” dergisinin yayın kurulu üyeliğini de yapan Aytmatov, uluslararası diyalog çalışmalarıyla da tanınmaktadır.

Divan Edebiyatının Önemli Şair ve Yazarları

HOCA DEHHANİ: 13. yüzyılda yaşamıştır. Din dışı konularda şiir yazan ilk divan şairidir. Divanı vardır.

MEVLANA: XIII.yüzyılda yaşamıştır. Birkaç Türkçe beyit dışında, tüm şiirlerini Farsça ile yazan ünlü tasavvuf şairidir. Oğlu Sultan Veled de tasavvufi konuları işleyen bir şair olarak bilinir. Mesnevi, Divan-ı Kebir, Mektubat, tanınmış eserleridir.

ALİ ŞİR NEVÂİ: Çağatay lehçesinin en güzel örneklerini veren şair 15. yüzyılda yaşamıştır. Muhakemetü”l-Lugateyn adlı eserinde Türkçe“nin Farsça“dan daha üstün bir dil olduğunu savunmuştur. Hamsesi vardır. Anadolu dışında Türkçe şiir yazan ilk şairdir.

ŞEYHİ: 15. yüzyılda yaşamıştır. “Harnâme” adlı eseri edebiyatımızda ilk fabl türü eser olarak bilinmektedir. Mesnevi alanında başarılı olmuştur.

SÜLEYMAN ÇELEBİ: 15. yüzyılda yaşamıştır. Hz. Muhammed için yazdığı Vesilet-ün-Necat (mevlit) adlı mesnevisiyle tanınmış bir şairdir. (İslam edebiyatında Hz. Muhammed”in hayatını anlatan eserlere SİYER denir).

FUZÛLİ: Fuzuli 16. yüzyılın en güçlü şairlerindendir. Arapca, Farsça, Türkçe divanı olan tek şairdir. Eserlerini Azeri lehçesiyle yazmıştır. Divan edebiyatının en lirik şairi olarak kabul edilmektedir. Ona göre yaşamın anlamı acı çekmekle özdeştir. Platonik bir aşk arayışı vardır. Din dışı konularda yazmakla birlikte tasavvuftan da etkilendiği bilinmektedir. Kendisine bağlanan maaşı almasında güçlük çıkaran memurları şikayet etmek için yazdığı “Şikayetnâme” adlı mektubu edebiyatımızdaki en ünlü yergilerden biridir. Divanlarından başka bir naat olan “Su” kasidesi, Leyla vü Mecnun mesnevisi, Peygamber ailesini anlattığı Hadikat-üs-Süeda”sı Şah İsmail ile II:Bayezid”i karşılaştırdığı Beng ü Bâde”si ve tıp bilgisini sergilediği Sıhhat ve Maraz”ı en tanınmış eserleridir.

BÂKİ: Baki,16. yüzyıl şairlerindendir. Döneminde “şairler sultanı” olarak tanınmış ve saratın bütün olanaklarından yararlanmıştır. İyi bir medrese eğitimi gördüğü bilinmektedir. Dünya nimetlerinin hepsinden yararlanma anlayışındadır. Kanuni”nin ölümü üzerine yazdığı mersiyesi çok tanınmıştır. Divanı vardır.

NÂBİ: 17. yüzyıl şairlerindendir. Divan edebiyatında didaktik şiirler yazmasıyla bir yenilik olarak kabul edilmektedir. Din, töreler ve sosyal yaşamla ilgili öğütler verir. Nâbi”nin Divan“ından başka Hayriye, Hayrâbâd adlı iki didaktik eseri, gezi notlarını içine alan Tuhfet-ül Harameyn”i ve Münşeat adlı eserleri vardır.

NEFİ: Nefi , 17. yüzyıl şairlerindendir. Edebiyatımızdaki en ünlü kaside şairi olarak bilinir. Övgülerindeki ve yergilerindeki aşırılıklarıyla ünlüdür. Yazdığı hicviyelerindeki aşırılık boğdurulmasına neden olmuştur. Hayal gücü çok zengin olan Nefi”nin somut benzetmelerden yararlanması da belirgin bir özelliğidir. Türkçe ve Farsça divanı olan Nefi”nin ayrıca hicviyelerini topladığı Sihamı-ı Kaza adlı bir eseri de vardır.

NEDİM: 18.yüzyıl şairlerinden olan Nedim, Lale Devri”nin şairi olarak bilinir. Eserlerinde aşk, içki, zevk ve sefayı işler. “Mahallileşme akımı”nın önderi olan şairin Halk edebiyatından da etkilendiği bilinmektedir. Şiirlerinde halkın ağzından alınma deyimler olduğu gibi, halkın konuşma diline de oldukça yaklaşmıştır. Samimi ve içten bir söyleyişi olan Nedim, şarkılarıyla tanınmıştır. Divan şiirindeki klişeleri (mazmunları) bir ölçüde yıkmış olan şairin Divan“ı vardır.

ŞEYH GALİP: Divan edebiyatının 18.yüzyılda yaşamış son büyük şairidir. Galatasaray Mevlevihanesinde şeyhlik yapmıştır. Nabi”nin “Hayrâbâd”ına nazire olarak ve Mevlânâ”nın mesnevisinden etkilenerek yazdığı “Hüsn-ü Aşk” adlı meşhur mesnevisinde, tasvvuf konusundaki düşüncelerini ortaya koyar. Bu eserinde allegorik (sembolik) bir anlatım kullanan şair hayal gücünden ve masal ögelerinden de yararlanmıştır.

EVLİYA ÇELEBİ: (17.yy) Edebiyatımızda gezi türünün ilk örneklerini veren yazar, usta bir gözlemcidir. Elli yıllık bir süre içinde gezdiği yerleri konuşma diline yakın bir dille anlatmıştır. Anlatımında abartılı olmakla birlikte, Divan nesrinin kalıplarını da kırmıştır. 10 ciltlik “Seyahatnâme” adlı eseri çok tanınmıştır.

NOT: Divan edebiyatının nesir yazarı olarak tanınan diğer önemli yazarları şunlardır:

SİNAN PAŞA: (15.yy) Tazarrunâme adlı süslü nesri ile tanınır.

MERCİMEK AHMET: (15.yy) Farsça“dan çevirdiği Kabusnâme adlı eseriyle tanınır.

NAİMÂ: (17.yy) Kendi adıyla anılan (“Naima Tarihi”) adlı tarih eserinin yazarıdır.

KATİP ÇELEBİ: (17.yy) Batılıların Hacı Kalfa dedikleri yazar ve düşünürdür. Arapca, Farsça, Fransızca, Latine bilen yazarın tarih, coğrafya, matematik konularında yazılmış eserleri vardır.

|» “Divan Edebiyatı” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

Edebiyat, Türk Edebiyatı, Divan Edebiyatı, Halk Edebiyatı, Tanzimat Edebiyatı, Milli Edebiyat, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati, Edebiyat, Türkçe

Görüntülemek istediğiniz özetin başlığına dokunun. Yaklaşık 250 tane roman özeti abcdesel sıralamaya göre dizilmiştir.

Roman özetlerinin tamamı, farklı ağellerinden alıntılanarak derlenmiştir. Bu bölüme zamanla yeni roman özetleri eklenecektir.

Sizlerin de roman özeti istekleriniz olabilir uygun bir zamanda gelen isteklere göre derleyip ağelimizde yayınlıyoruz. Talep etmek için bilgi@bilgicik.com adresine veya iletişim adresinden formu doldurarak sizde özet talep edebilirsiniz.

-A-

Ateşten Gömlek (Halide Edip Adıvar)
Aşk-ı Memnu (Halid Ziya Uşaklıgil)
Ankara Ekspresi (Esat Mahmut Karakurt)
Anahtar (Refik Halit Karay)
Ankara (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
Aldatacağım (Esat Mahmut Karakurt)
Anamın Kitabı (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
Ago Paşa’nın Hatıratı (Refik Halit Karay)
Acımak (Reşat Nuri Güntekin)
Akşam Güneşi (Reşat Nuri Güntekin)
Anna Kareninna (Tolstoy)
Annem ve Hayatın Anlamı
Aşina Yüzler (Samet Ağaoğlu)
Ay Battı (John Steinbeck)
Ayaşlı ve Kiracıları (Memduh Şevket Esendal)
Atatürk’ün Avrasya Devleti (İsmet Bozdağ)
Atatürk Olmasaydı (Cemal Kutay)
Atatürk’ün Fikir Sofrası (İsmet Bozdağ)
Atatürk’e Saldırmanın Dayanılmaz Hafifliği (Ahmet Taner Kışlalı)
Araba Sevdası (Recaizade Mahmut Ekrem)
Ankarada Savaş Rüzgarları (Kazım Karabekir)
Al Midilli (John Steinbeck)
Ak Dağlar (Ahmet Topal)
Ajan (Stuart Woods)
Ah Beyoğlu Vah Beyoğlu Yandı Gitti Kül Oldu (Anonim)
Alemdağda Var Bir Yılan (Sait Faik Abasıyanık)
Adı Aylin (Ayşe Kulin)

-B-

Bugünün Saraylısı (Refik Halid Karay)
Bomba (Ömer Seyfettin)
Biz İnsanlar (Peyami Safa)
Bir Tereddütün Romanı (Peyami Safa)
Bir Ölünün Defteri (Halit Ziya Uşaklıgil)
Bir Kucak Çiçek (Memduh Şevket Esendal)
Bir Kadın Düşmanı (Reşat Nuri Güntekin)
Bir Avuç Saçma (Refik Halid Karay)
Barbaros Hayrettin Geliyor (Feridun Fazıl Tülbentçi)
Bay Alkolsüz Zamanlar (Halit Çapkın)
Bir Yazın Tarihi (Halit Ziya Uşaklıgil)
Bir Düğün Gecesi (Adalet Ağaoğlu)
Boğaziçi Şıngır Mıngır (Salah Birsel)
Bir İçim Su (Refik Halit Karay)
Bir Dinozorun Anıları (Mine Urgan)
Bir Devrin Romanı (Halide Nusret Zorlutuna)
Bir Avuş Saçma (Refik Halit Karay)
Babalar ve Oğullar (İvan Sergenyeviç Turgenyev)
Bir İçim Su (Refik Halit Karay)
Bir TÜRK Ailesinin Öyküsü (İrfan Orga)
Bir Sürgün (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
Büyük Ümitler (Charles Dickens)
Bülbülü Öldürmek (Harper Lee)
Budala (Dostoyevski)
Beyaz Lale (Ömer Seyfettin)
Bir Genç Kız Yetişiyor (Betty Smith)
Bedel (Kenneth Goddard)
Beyaz Diş (Jack London)
Bir Çift Yürek (Marlo Morgan)
Beyaz Gemi (Cengiz Aytmatov)
Benövşeler Üstte Göz Yaşları (Mirvarid Dilbazi)

-C-

Cezmi (Namık Kemal)
Canan (Peyami Safa)
Cadı (Hüseyin Rahmi Gürpınar)
Cumbadan Rumbaya (Peyami Safa)
Cinayet Nedeni (Patricia Cornwell)
Cemile – Sultan Murat (Cengiz Aytmatov)

-Ç-

Çanlar Kimin İçin Çalıyor (Ernest Hemingway)
Çölde Bir İstanbul Kızı (Esat Mahmut Karakurt)
Çalıkuşu (Reşat Nuri Güntekin)
Çanakkale Askerlerine Rütbe Gerekmez (Sezen Özol)
Çankaya (Falih Rıfkı Atay)
Çölde Uyuyan Sır (Tom Holland)
Çatıdaki Rüzgar (V. C. Andrews)

-D-

Dokuzcu Hariciye Koğuşu (Peyami Safa)
Damga (Reşat Nuri Güntekin)
Dağları Bekleyen Kız (Esat Mahmut Karakurt)
Dağa Çıkan Kurt (Halide Edip Adıvar)
Dağların Gözyaşları – 1 (A. Necati Ulunay Ucuzsatar)
Dağ Yolu (Hamdullah Suphi Tanrıöver)
Kırk Yıl (Halit Ziya Uşaklıgil)
Diriliş (Lev Tolstoy)
Doğunun Limanları (Amin Maalouf)
Dördüncü Protokol (Frederick Forsyth)
Dağların Gözyaşları – 2 (A. Necati Ulunay Ucuzsatar)
Don Kişot (Cervantes)
Da Vincinin Şifresi (Dan Brown)
Dudaktan Kalbe (Reşat Nuri Güntekin)
Dönüşüm (Franz Kafka)
Değirmen (Reşat Nuri Güntekin)

-E-

Ekmek Elden Su Gölden (Refik Halid Karay)
Edebiyat Anıları (Hüseyin Cahit Yalçın)
Eski Hastalık (Reşat Nuri Güntekin)
Eylül (Mehmet Rauf)
Erikler Çiçek Açtı (Esat Mahmut Karakurt)
Eski Hastalık (Reşat Nuri Güntekin)
Ermeni İddiaları ve Gerçekler (Dr. Hüsamettin Yıldırım)

-F-

Ferdi ve Şürekası (Halit Ziya Uşaklıgil)
Fatih – Harbiye (Peyami Safa)
Fazladan Bir Adam (Jonathan Ames)
Füreya (Ayşe Kulin) Roman

-G-

Gelibolu (Buket Uzuner)
Gurur ve İhtiras (Belva Plain)
Güdülenmenin Mucizesi (George Shinn)
Gün Olur Asra Bedel (Cengiz Aytmatov)
Goriot Baba (Balzac)
Gödeli Mehmet (Mehduh Şevket Esendal)
Gulyabani (Hüseyin Rahmi Gürpınar)
Gazi ve Fikriye (Hıfzı Topuz)
Gündelik Bilmeceler (Partha Ghose)
Gülnihal (Namık Kemal)
Geniş Zamanlar (Ayşe Kulin)
Geçmişin Geleceği (Melih Cevdet Anday)
Güneş Ülkesi (Tommasa Campanella)

-H-

Hüküm Gecesi (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
Huzur (Ahmet Hamdi Tanpınar)
Handan (Halide Edip Adıvar)
Harem (Ömer Seyfettin)

-İ-

İstanbul’un Bir Yüzü (Refik Halid Karay)
İnce Memed (Yaşar Kemal)
İçimizdeki Çocuk (Doğan Cüceloğlu)
İki Gelinin Anıları (Balzac)
İhtiyar Balıkçı (Ernest Hemingway)
İhtiyar Dost (Halit Ziya Uşaklıgil)
İnci (John Steinbeck)
İrtica ve Bölücülüğe Karşı Militan Demokrasi (Vural Savaş)
İstila (Robin Cook)

-K-

Küçük Ağa (Tarık Buğra)
Kiralık Konak (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
Kaşağı (Ömer Seyfettin)
Kurtlar Sofrası (Atilla İlhan)
Kuyucaklı Yusuf (Sabahattin Ali)
Kızıl ile Kara (Stendhal)
Köprü (Ayşe Kulin)
Kertenkelenin Uykusu (Nihat Taştekin)
Kırık Hayatlar (Halit Ziya Uşaklıgil)
Kumarbaz (Ftodor Dostoyevski)
Korkunç Yıllar (Cengiz Dağcı)
Kayıp Aranıyor (Sait Faik Abasıyanık)
Kiralık Konak (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
Kosova Balkanları Anlamak İçin (Noel Malcolm)
Kanunsuzlar (Harold Robbins)
Kuyruklu Yıldız Altında Bir İzdivaç (Hüseyin Rahmi Gürpınar)

-L-

Lider ve Demagog (Şevket Süreyya Aydemir)
Leonardo da Vinci Gibi Düşünmek (Michael J. Gelb)
Lüzumsuz Adam (Sait Faik Abasıyanık)

-M-

Mahşer (Peyami Safa)
Mai ve Siyah (Halit Ziya Uşaklıgil)
Madame Bovary (Gustave Flaubert)
Moğol Kurdu (Homeric)
Medyum (Stephen King)
Mektuplar (Goethe)
Martı (Richard Bach)
Motivasyon Mucizesi (Ulaş Kaplan)
Miskinler Tekkesi (Reşat Nuri Güntekin)
Mutlu Ölüm (Albert Camus)

-N-

Nutuk (Mustafa Kemal Atatürk)
Nemide (Halit Ziya Uşaklıgil)
Nimetşinas (Hüseyin Rahmi Gürpınar)
Nehir Tanrısı (Willbur Smith)

-O-

Osmanlıların Stratejik Sorunları (Mehmet Tanju Akad)
Oliver Twist (Charles Dickens)
Osmancık (Tarık Buğra)

-Ö-

Ölü Canlar (Gogol)
Ölüm Diyeti (Robin Cook)
Ölü Ozanlar Derneği (N. H. Kleinbaum)
Ölüden Mektup Var (Agatha Cristie)

-P-

Pembe İncili Kaftan (Ömer Seyfettin)

-R-

Robinson Crouse (Daniel Defoe)
Ramses Batı Akasyasının Altında (Christian Jacq)
Ruhsar Hanım
Ruhsar Hanım (Füsun Önal)

-S-

Sinekli Bakkal (Halide Edip Adıvar)
Sefiller (Victor Hugo)
Suç Ceza (Dostoyevski)
Savaş ve Barış (Tolstoy)
Safahat (M. Akif Ersoy)
Sevdalinka (Ayşe Kulin)
Suç ve Ceza (F. M. Dostoyevski)
Sözde Kızlar (Peyami Safa)
Sarı Zeybek (Can Dündar)
Satranç (Stefan Zweig)
Savaşçı (Doğan Cüceloğlu)
Saray ve Ötesi (Halit Ziya Uşaklıgil)
Sofinin Dünyası (Jostein Gaarder)
Sevginin Katıksızı (Jack London)
Sergüzeşt (Samipaşazade Sezai)
Semerkant (Amin Maalouf)
Simyacı (Paulo Coelho)

-Ş-

Şu Çılgın Türkler (Turgut Özakman)
Şişhaneye Yağmur Yağıyordu (Haldun Taner)
Şeker Portakalı (Jose Maura De Vasconcelos)
Şeytan Dönemeci (Agatha Christie)

-T-

Toprak Ana (Cengiz Aytmatov)
Tatarcık (Halide Edip Adıvar)
Türkler’in Tarihi (Paul Roux)
Tanrı Dağı Ziyareti (Reşat Nuri Güntekin)
Tarihin Tanıklığında Ermeniler ve Rumlar (Ali Güler)
Türk’ün Ateşle İmtihanı (Halide Edip Adıvar)
Tanrı’nın Kırbacı Attila (Thomas R. P. Mielke)
Toprak Uyanırsa (Şevket Süreyya Aydemir)

-U-

Umut Bir Yöntem Olamaz (Gordon Sullivan Michael V. Harper)
Uzun Beyaz Bulut Gelibolu (Buket Uzuner)
Uyarılar (Nadir Nadi)

-Ü-

Ümit Dünyası (Şevket Rado)

-V-

Vadideki Zambak (Honore De Balzac)
Vahşi Bir Kız Sevdim (Esat Mahmut Karakurt)
Vatan Yahut Silistre (Namık Kemal)

-Y-

Yüksek Ökçeler (Ömer Seyfettin)
Yaprak Dökümü (Reşat Nuri Güntekin)
Yaban (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
Yeşil Gece (Reşat Nuri Güntekin)
Yüzüklerin Efendisi (İki Kule)
Yüzüklerin Efendisi (Kralın Dönüşü)
Yüzüklerin Efendisi (Yüzük Kardeşliği)
Yeşil Gece (Reşat Nuri Güntekin)
Yanlış Adres (Jane Heller)
Yüzbaşı Selahattinin Romanı (İlhan Selçuk)
Yöneticinizi Siz Yönetin (Prof. William P. Anthony)
Yaratıcı Aklın Sentezi (Server Tanilli)
Yalan, Yalan, Yalan… Yalancılığın Psikolojisi (Dr. Charles V. Ford)
Eksik Parçalar (Joy Fielding)
Yağmur Beklerken (Tarık Buğra)
Yezidin Kızı (Refik Halit Karay)
Yaralı Aşklar (Erhan Bener)
Yüzüklerin Efendisi (J. R. R. Tolkien)
Yılanların Öcü (Fakir Baykurt)

-Z-

Zeliş (Necati Cumalı)
Zulüm Dağları Aşar – Çanakkale İçinde (Rahmi Özen)
Zihinsen Antrenman (Richart M. Suinn)
Zeytindağı (Falih Rıfkı Atay)

Yüz Temel Eser Özetleri, Kitap Özetleri, Roman Özetleri, Yüz Temel Eser, Özet

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

(Refik Halit Karay)

Konu

Bir papağanın öğrendiklerinin başına neler getirdikleri…

Özet

Kitap kısa kısa hikâyelerden oluşmuştur. Kitabın birinci hikâyesi ise kıtabın ismi olan “AGO PAŞA’NIN HATIRATI”dır.

Ago Paşa, herkesin isminden dolayı yanıldığı gibi bir insan değil aksine bir papağandır. Zamanında bir kuşçu dükkânında eğitilmiştir. Orada sahibi tarafından konuşmayı öğrenmiştir.

Ago Paşa’nın sahibi ona o zamanda neler yasak değilse onu öğretirdi ve o da bunu söylerdi. İnsanlar da onu merakla dinlerlerdi. Ama her şeyin bir sonu vardır. Ve kuş bunu anlayamaz. Bu sefer yine aynı şeyi söylemesine rağmen bu yasaklanmıştır. Bunun üzerine bu sefer sahabi polislerle uğraşmak zorunda kalır.O zaman sahibi onu tavan arasına saklar.Olaylar geçtiğinde de ona bu sefer ne söylemesi gerekiyorsa onu öğretirdi.

Ona ilk önce “yaşasın padişahımız” öğretilmişti. Bu yasaklanana kadar sahibi ve o mükemmel bir hayat sürmüşlerdi. Ama bu cümle de yasaklandığında yine büyük bir tehlike yaşamışlardı.Daha sonra “yaşasın hürriyet” öğretilmişti.Yine ilk önceleri herkes şaşırmış,kuşun söylediklerine şaşıyordu.Sonra bu cümle yüzünden bu sefer “ittihat ve terakki cemiyeti”ne girmişlerdi.Orada “yaşasın ittihat ve terakki” diyerek yüzlerce kişiyi başına topluyor ve onların verdiği şeyleri yiyordu.Gün geçti bu da yasaklanmıştı.Bu sefer “yaşasın şeriat” öğretilmişti.Görenler bu kuşun kendi dillerine uygun olduğunu düşünerek yine ona yiyecekler veriyorlardı.Sonra bu da yasaklanınca “yaşasın Mahmut Şefket Paşa” öğretilmiş ve bunu haykırıyordu.Bu yüzden Hareket Ordusu erkanından birine satılmıştı.İlk önceleri orada da rahat içindeydi.Bir gramofondan:

Kimdir onlar? Kimdir onlar?

Hareket Ordusu!

öğrenmişti. Daha sonra sokaktan geçen bir lahana turşucusunun taklidini yaparak bunu

Kimdir onlar? Kimdir onlar?

Hareket Ordusu!

Lahana turşusu!

çevirmişti. Sonra bunu dedi diye onu oradan atmışlardı.

Bu böyle devam etmişti. Ago Paşa öğrendikleri yüzünden ne acılar çekmiş ve neler neler ile ödüllendirilmişti. En sonunda yeni bir cümle öğrenmişti.Bu “yaşasın Kuvayı Milliye”idi.Daha sonra bu da yasaklandı.Artık bunlardan iyice sıkılmıştı.Çünkü ne öğrettiyseler önce onu rahat ettiriyor sonra cezalanmasına neden oluyordu.

Ana Fikir

Herşeyi sadece zamanına göre değil biraz da ileri düşünerek yaşamalıyız.

Şahıslar ve Olaylar

Ago Paşa:Öğrendikleri yüzünden başına gelmeyen kalmamış olan bir papağan.

Yazar Hakkında Bilgi

REFİK HALİT KARAY;

1888’de İstanbul’da doğdu. 18 Temmuz 1965’te İstanbul’da yaşamını yitirdi. Vezneciler’de Şemsü’l-Maarif ve Göztepe’de Taş Mektep’te öğrenim gördü. Özel ders aldı. Galatasaray Lisesi ve Hukuk Mektebi’ni yarıda bıraktı. Maliye Merkez Kalemi’ne katip olarak girdi. 1908’de Servet-i Fünun’da ve Tercüman-ı Hakikat’te çalışmaya başladı. Son Havadis adıyla bir gazete kurdu, 15 sayı yayımladı.

Fecr-i Ati Topluluğu’na katıldı. Kalem adındaki mizah dergisinde de “Kirpi” takma ismiyle (müstear) siyasi mizah yazıları yazdı. Mahmud Şevket Paşa’nın öldürülmesinden sonra Sinop, Çorum, Ankara ve Bilecik’te sürgün hayatı yaşadı. 1918’de İstanbul’a döndü. Robert Kolej’de Türkçe öğretmenliği yaptı. Vakit, Tasvir-i Efkar ve Zaman gazetelerinde makaleleri yayımlandı.

Damat Ferit Paşa’nın dostluğu sayesinde, mütarekeden hemen sonra Hürriyet ve İtilaf Fırkası’na katıldı. Posta ve Telgraf Umum Müdürü olarak görevlendirildi (1919). İzmir’in işgalinden sonra Anadolu Hareketiyle İstanbul Hükumeti arasında yaşanan telgraf krizinde İstanbul Hükumetini tuttu. İstanbul’un düşman işgalinden kurtarılışının ardından 1922’de Beyrut’a kaçtı. 1938’de affın çıkmasından sonra yurda döndü. Ölünceye dek yazılarını sürdürdü.

|» Roman Özetleri Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

(Halide Edip Adıvar)

Konu

”Tatarcık” (1939), Halide Edip’in, fakir bir köyün fakir insanlarını işlediği bir roman. Suat Derviş’in o yıllardaki değerlendirmesiyle; Tatarcık, ”Müellifin iddia ettiği gibi kendi neslinden herhangi bir Türk kızının ayrı ayrı ve biraz da aykırı cephelerini nefsinde toplamış olan genç bir mahluk değildir.

O daha fazla Poyraz köyünün müsbet tipi, müellifin genç Türk kızlarına, hatta genç Türk erkeklerine örnek olarak vermek istediği bir numunedir. O, bu köy halkının en basitinden en yükseğine bilaistisna hepsini şaşırtmaktadır”. Hayatını çalışarak kazanan, kolej / üniversite tahsili yapmış, zenginlerin yalılarında İngilizce dersi veren, köy yollarında bisikletiyle dolaşan, köylüye davranış adabı öğreten, ”Türk münevverinin memleketi medenileştirmek için yapacağı savaşın ancak bundan ibaret olduğunu zanneden bir genç kızdır…

Halkın hakiki ıstırap ve hayatı bütünüyle gösterilemediği için sadece hayatın üst yüzünü gösteren Tatarcık”, Halide Edip’in bütün romanlarında hayalini kurduğu; Batı kültürüyle Doğu geleneklerini -şeklen- birleştiren kadın tipidir. Romanlarda idealize edilen kadın öğretmen tiplemeleri, gerçekten de Cumhuriyet kadını için bir model oluşturmuştur.

Özet

Osman Kaptan ve Lalezar Hanım’ın tek kızı olan Tatarcık lakaplı La-le, ailesiyle beraber Boğaz’ın Karadeniz’e bakan yamacındaki Poyraz köyünde yaşamlarını sürdürmektedir. Toplum tarafından pek sevilme-yen baba, Tatarcık on üç yaşında iken vefat eder.

Babasız kalan Ta-tarcık, insanlardan uzaklaşıp içine kapanır. Köyde dışlanan Tatarcık, buna tepki olarak okuyup İngilizce öğretmeni olur. Maddî durumu dü-zelince bulunduğu toplumda farklı bir yaşantı sürecine girer. Aslında liseyi bitirdikten sonra aldığı bisikletle toplum nezdinde yadırganma-ya başlamıştır. Eskiden konaklara ve yalılara sahip olan bazı İstan-bullular, Cumhuriyet devrindeki sosyal değişmelere ayak uydurama-dıkları için, eski konaklarını ve yalılarını satarak gözden uzak olan bu sahil köyüne yerleşirler.

Köye sonradan yerleşen bu gruba İngilizce ders veren Tatarcık, bisikletiyle geçtiği yolu kapatan Kör İsmail’le tartışır. Tatarcık, kendisine takılmak isteyen Kübik Palas’ın sahibi Sungur Baltayı da köylülerin gözü önünde paylar. Köylüler, genç kız-lar ve ev hanımları tarafından eş olmaya uygun görülmeyen Tatarcık, çeşitli kıskançlıklara ve engellere rağmen, duygularında samimi olan Recep’le nişanlanır.

Şahıslar ve Olaylar

Tatarcık’da olaylar, Boğaz’ın Karadeniz yakınlarındaki Poyraz Köyü’nde geçmektedir. Romanın aslî tipi, asıl adı Lâle olan Tatarcık’tır. Eserde imparatorluk Türkiye’sinden Cumhuriyet devrine geçişte, eski-yeni çatışmasında bilginin önemine inanan Lâle’nin şahsında yeninin zaferi üzerinde durulur.

Romanda iki mekân vardır. Biri genelde halkın yaşadığı Poyraz Köyü, diğeri de Feridun Paşa Korusu’dur.

Yazar Hakkında Bilgi

ADIVAR, Halide Edip (1884-1964) Roman yazari, İstanbul’da dogdu. Reji Naziri Mehmed Edip Bey’in kizidir. Uskudar Amerikan Kiz Koleji’ni bitirdi. Özel olarak Arapca, Kur’an-i Kerim, Türk musikisi, Salih Zeki’den matematik, Riza Tevfik Bolukbasi’dan felsefe ve edebiyat dersleri alarak özel ögrenim gördru. 1901’de hocasi Salih Zeki ile evlendi. 31 mrat olayi uzerine Misir’a kacti. Oradan İngiltere’ye gecti. Egitimle ilgili yazilari begenildigi icin 1909’da Darü’l-Muallimat (Ögretmen Okulu) pedegoji ögretmenligine getirildi.

1917’de ikinci evliligini Dr. Adnan Adivar ile yapti. İstanbul Universitesi Edebiyat Fakulsi’nde Bati edebiyati derseleri verdi. Yunanlilar’in İzmir’i isgal etmesini protesto icin yapilan meshur Sultanahmet Mitingi’nde heyecanli bir konusma yapti. İstanbul’un isgal edilmesi uzerine kocasi ile Anadolu’ya kacarak milli Mucadale’ye katildi. Sakarya Muharebesi’ni izleyen gunlerde, savasa fiilen katilip hastabakicilik yapti. Kendisine “onbasi” ve “cavusluk” rutbeleri verildi. Milli Mücadele’den sonra esiyle birlikte Avrupa’ya gitti (1924-1939). 1939’da Edebiyat Fakultesi İngilizce profesorlugune tayin edildi. İstanbul’da oldu.

Halide Edip Türk kadinin is, dusunce ve edebiyat alanalinda basarili olan bir ornegidir. Kadin haklarının atesli bir savunucusu olarak yillarca mucadele vermistir. Gördugu egitim sebebiyle Dogu-Bati sentezini en basarili sekilde yapabilen yazarlarimizdandir. Yazi hayatina gazete ve dergilerde yayinlattigi makale, sohbet ve denemelle baslamis, bu eserlerinde kizlarin egitimiyle psikolojisi uzerinde durmus, ask konusunu ön plana almistir.

İlk romanlarında ask konusu agir basar. Kurtulus Savasi onun dusunce dunyasini degistirmis, ideolojik romanlar yazmasini saglamistir. Bazi romanlari Türk gelenek ve görenekleri uzerine kurulmus sosyal hayatimizi cok canli cizgilerle yansitan töre romanlaridir. Bu turden olan Sinekli Bakkal, CHP Roman Yarismasi’nda birincilik kazanmistir, kisa ve fiilsiz cumleleri, sade bir dili vardir. Bu bakimdan yazari tenkit edenler olmustur.

Bütün eserlerinde kadin kahramanlarin daha kuvvetli ve canli anlatildigi, tanitildigi görulur. Halide Edip, sahis yaratmada cok basarilidir. cumhuriyet döneminin en cok okunan eserlerini yazmistir. Kitaplarinin bir kismi da bati dillerine cevrilmistir.

Romanları: 1- Heyula (1909-1974), 2- Raik’in Annesi (1909,1924), 3- Seviyye Talib (1910), 4- Handan (1912), 5- Yeni Turan (1912), 6- Son Eseri (1913, 1909, 1939), 7- Mev’ut Hüküm (1917, 1919), 8- Atesten Gomlek (1922, 1923), 9- Kalp Agrisi (1924), 10- Vurun Kahpeye (1923, 1926), 11- Zeyno’nun Oglu (1927,1928), 12 Sinekli Bakkal (1935, 1936), 13- Yolpalas Cinayeti (1936), 14- Tatarcik (1938, 1939), 15 Sonsuz Panayir (1946), 16- Döner Ayna (1953), 17- Akile Hanim Sokagi (1958, 1975), 18- Kerim Usta’nin Oglu (1958, 1974), 19- Sevda Sokagi Komedyasi (1959, 1971), 20- Caresaz ((1961, 1972), 21- Hayat Parcalari (1963)

Hikayeleri: 1- Harap Mabedler (19119, 2- Daga Cikan Kurt (1922), 3- Kubbede Kalan Hos Sada (1974), 4- İzmir’den Bursa’ya ( (icindeki uc hikaye yazara aittir, 1963, 1970)

Hatiralari: 1-Mor Salkimli Ev (1951, 1955; İngilizce nesri “Memoirs” 1926), 2- Türk’un Atesle İmtihani(Milli Mucadele Hatiralari, Hayat mecmuasinda 1962; ingilizce nesri “The Turkish ordeal”, 1928) Tiyatro Eserleri: 1- Kenan Cobanları (1918), 2- Maske ve Ruh (1937)

Diger Eserleri: 1- İngiliz Edebiyati Tarihi ( 3 Cilt, 1940-49), 2- Turkiye’de Sark-Garp ve Amerikan Tesirleri (1954, 1955: İngilizve Urduca’ya cevrildi)

|» Roman Özetleri Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

The post Tatarcık (Halide Edip Adıvar) first appeared on Bilgicik.Com.]]> https://www.bilgicik.com/yazi/tatarcik-roman-ozeti-halide-edip-adivar/feed/ 4 https://www.bilgicik.com/yazi/sozde-kizlar-roman-ozeti-peyami-safa/ https://www.bilgicik.com/yazi/sozde-kizlar-roman-ozeti-peyami-safa/#comments Thu, 13 Sep 2007 10:41:12 +0000 https://www.bilgicik.com/yazi/sozde-kizlar-roman-ozeti-peyami-safa/ Sözde Kızlar (Peyami Safa) Konu Babasını uzun yıllar göremeyince, Anadolu’daki isyanlardan kaçarak İstanbul’a göç eden ve babasını arayan bir kızın (Mebrure) yaşam öyküsü. Özet Yunanlıların batı Anadolu’ya işgali üzeri İstanbul’a gelen mebrure burada uzaktan akrabaları Nafi Bey’lerde kalır. Onun İstanbul’a geliş sebebi işgalcilerin zulmünden kaçıp bu ailenin yanına, himayesi altına sığınmaktan çok, Anadolu’da iken kaybettiği […]