Ana Sayfa » Ödev » Türk Dili » Türk Edebiyatında Tiyatro Türü (Tarihi Gelişimi ve Önemli Temsilcileri)
35


Türünün Özellikleri
(Tarihi Gelişimi ve Temsilcileri)

http://resim.bilgicik.com/ogrenci.jpg

Tiyatro, sahne eseri (oyun), eserin oynanma sanatı ve oyunun oynandığı yer anlamlarına gelmektedir. Trajedi, komedi, dram gibi sahnelenme amacıyla kaleme alınan edebî türlerin hepsine birden tiyatro dendiği gibi, bu türlerde verilen eserlerin oyuncular tarafından sahnede canlandırılması sanatına ve sahnelenme mekânına da tiyatro denmektedir.

 

Tiyatro, dış gerçeklikte yaşanılan bireysel ve sosyal hayatın küçük bir minyatürünün yeniden kurgulanarak, belirlenen yer ve zamanda, belli bir amaca uygun olarak yeniden yaşatılması sanatıdır. Bir diğer ifadeyle dramatik bir tür olarak, İnsanların bireysel ve sosyal hayatlarıyla ilgili olay ve olguları gerçeğe uygun olarak kurmaca canlı bir yaşantı halinde sahnelenmesi demektir.

 

Batılı anlamda tiyatro, Türkiye’ye ilk olarak Tanzimat döneminde girmiştir. Türkiye’de batılı anlamda ilk tiyatro eseri Şinasi ‘nin Şair Evlenmesi (1859)’dir.

 

Tiyatronun iki anlamı vardır: Birincisi, dram, komedi, vodvil gibi yazılı eserin oynandığı yer; ikincisi, bu eserleri sahnede oynama sanatı. Sahnede canlandırılmak üzere yazılmış eserlerin ortak adı olarak da kullanılmaktadır.Anı Mektup Biyografi Günlük Roman Tiyatro Fıkra Röportaj Makale Eleştiri Haber Yazısı Deneme Gezi Yazısı Söyleşi

 

Tiyatro eserlerinde hem yazarın hem de oyuncuların izleyenler üzerinde etkisi çoktur. Sanatlı yazı türleri içinde yazımı en zor olanı, izleyiciye ulaşmak için en çok emek isteyeni tiyatrodur. Öykü ya da roman yazarı gibi tiyatro yazarı da yaşanmış ya da yaşanabilecek olayları anlatır, fakat oynanmak için yazar. Tiyatro eserinin bir okuyucu kitlesi vardır, bir de izleyici kitlesi vardır. Güzel sanatlar içinde en canlı olanıdır, çünkü edebiyat, konuşma, haretet, müzik, dans, mimarlık, giyim ve makyaj gibi güzel sanatların birçoğu tiyatroda buluşur. Yönetmenin topladığı bu güçlü ekip ilk günden, son sahneye dek ortak ilkelerle çalışırlar.

 

Tiyatronun doğuş nedeninin yine dini amaçlı olduğu sanılmaktadır. En eski tapınma eylemlerinin, zaman içerisinde değişerek ve gelişerek, gerçek yaşama benzetilmesiyle ortaya çıkmıştır. Bir başka teze göre; konuşmanın çok ilkel, sınırlı olduğu dönemlerde, insanların birbirberiyle anlaşmak için olayları yinelemeye çalışarak aktarma yöntemlerinden doğmuştur.

 

Konuyu işleyişi bakımından üç türlü tiyatro eseri vardır. Birincisi kurallı bir anlatımı olan, izleyicide acıma ve korku uyandıran tragedi, ikincisi olayların gülünç yanlarını ortaya koyan komedi , üçüncüsü yaşamı hem acıklı hem de güldürücü olayları ile olduğu gibi aktaran dramdır.

 

Tiyatro yazarı, okuyucuya yaşamdan bir sanal kesit sunmakla kalmaz, olayları oyuna dönüştürerek sanallığını sahnede de sürdürür. Yapı olarak sanki iç içe birçok öyküden kurulmuştur. Eser, hem görme hem duyma duyularını etkileyerek iletisine anında tepki alır. Uzun plânlı yazılardır. Tiyatro eseri; yazar, oyuncu, sahne, izleyici dörtgenine göre yazılır. Bunun için tiyatro eserleri hem söz hem eylem sanatıdır. Tiyatro eserinin okuyucu kitlesinden çok izleyici kitlesi vardır.

 

Ana sınıfından üniversiteye kadar bütün öğretim kurumlarında öğrencilere duygu eğitimi verebilmek, toplum kurallarını ö ğretmek, toplu çalışma alışkanlıklarını geliştirmek için en iyi yol tiyatro çalışmalarıdır. Bu yüzden oyun, monolog, skeç, gibi uygulamalar sergilenir.


 

Tiyatronun ögeleri; kişiler, olay ya da durum, yer, zaman, oyuncular, izleyicilerdir.

 

• Kişiler: Tiyatro eserinde kişi sayısı konuya göre değişir. Tiyatronun konusu olan olay, bir kişinin ya da grubun başından geçer. Kişiler olayla ilgilerine göre; birinci derecede ve ikinci derecede önemli kişiler diye ikiye ayrılır. Tiyatro yazarı kişileri doğal ve toplumsal çevre içinde verir; onları çevresinden soyutlamaz. Tip ya da karekterler çizer. Yazar, kişilerin giyimkuşam bilgilerini eserinin başında betimlemeyle verir. Kimi tiyatro eserlerinde olay hayvanların başından geçmiş gibi gösterilir. Bu kez oyuncular hayvanların rolünü oynamaya çalışırlar. Bu eserlerdeki ikinci dereceden kişiler içinde yine hem insan hem de hayvan bulunabilir. Tiyatro eserinde kimi zaman bir de anlatıcı kişi bulunur. Bu kişi anlatıcı rolüyle ara ara sahneye çıkarak olayların gelişmesi üzerinde bilgiler verir.

 

• Olay ya da Durum: Tiyatro hem söz hem eylem sanatıdır. Tiyatro eserini oluşturan diğer ögeler bu iki niteliğe göre biçimlenir. İnsan başına gelebilecek her türlü olay, insanın karşılaşabileceği her durum tiyatro eserinin konusu olabilir. Konu, kahramanının kendisiyle ya da çevresiyle çatışmasından doğar. Oyun yine kahramanın eyleme dönüşmüş beğenme, istek, özlem, tutku, öfke,
korku… gibi duygularından, destek alarak gelişir, sonuca ulaşır. Tiyatro eserinde olay plânı üç bölümdür: Serim, düğüm, çözüm. Bunlar genellikle iki perde olarak sunulur.

 

Serim: Oyundaki olaya giriştir. Oyunun en önemli bölümüdür. İzleyiciler bu bölümde olayın geçtiği yer ile kişiler hakkında bilgi sahibi olurlar. Kişinin kendisiyle ve çevresiyle yaşadığı çatışma sergilenir. İzleyici düğüm noktasına hazır duruma getirilir.

 

Düğüm : Oyunda duygu çatışmalarının yoğunlaştığı, dolaşık olayların üst üste geldiği, çıkmazların sergilendiği bölümdür. İzleyicinin merakı bu bölümde doruğa ulaşırken, olay kahramanları karar sürecini yaşarlar.

 

Çözüm : Oyunun bitiş bölümüdür. Son bir olay ile oyun bitirilir. Bu bölümde izleyicilerin kafasındaki bütün soru işaretleri cevabını bulmalıdır. İzleyici üzerindeki son etki çok önemli olduğu için çözüm bölümü ya bir sürprizle ya bir konuşmayla ya da etkili bir cümle ile bitirilir.

 

• Yer: Tiyatro eserinde olayın geçtiği yer sahnede dekor ile canlandırılır. Dekor, çevreyi sahnede canlandıran eşya ve nesnelerin bütünüdür. Konunun gerektirdiği biçimde, sahnede oyuncunun dekor gereği kullandığı eşyalara aksesuar denir.

 

• Zaman: Tiyatro eserinde zamanın veriliş biçimi yazarın isteğine bağlıdır.Yazar; kronolojik zaman, düğümden başlatılan zaman, sonuçtan başlatılan zaman,.düzensiz zaman anlatımlarından birini seçer.

 

• Oyuncular: Tiyatro eserinin en önemli özelliği dramatik yapısının olmasıdır. Olaylar sahnede canlandırılacak özellikte yazılır. Bu olayları sahnede canlandırmaya rol yapma denir. Rol yapan erkek ise aktör, bayan ise aktris denir. Günümüzde her ikisi için de oyuncu terimi daha çok kullanılmaktadır. Oyuncular canlandırdıkları kişiliğe uymak için makyaj yaparlar. Rollerine uygun kos
tüm giyerler.

 

• İzleyiciler: Tiyatroda izyeyici çok önemlidir. İzleyicisi olmayacak tiyatroyu yazmaya da oynamaya da gerek yoktur. Tiyatronun başarısı izleyicisiyle ölçülür. İzleyici olmanın getirdiği sorumluluklar vardır, her izleyici bunları bilmelidir. İzleyici olmak , bilet parasını vererek sahnenin karşısına oturmaktan öte bir şeydir.

 

Tiyatro izleyicisi, oyun başlamadan yerine oturmuş olmalıdır. Oyun bitmeden ayrılmamalıdır. Oyun sırasında yanındaki ile konuşarak, kabuklu yemiş yiyerek çevresini rahatsız etmemelidir. Alkışı gerekli yerlerde yapmalıdır. Çok sık alkış sahnedeki oyuncuları rahatsız eder. Oyun bitince alkışlamak en iyisidir. Önündekini, arkasındakini rahatsız edecek biçimde oturmamalıdır.
Tiyatro eserinde kullanılan anlatım yolları nelerdir?

 

Tiyatro eserinde, anlatım baştan sona karşılıklı konuşmadır. Betimleme daha çok yer, dekor, karakter tasvirlerinin yapıldığı perde başlarında ya da parantez içlerinde yapılır. Karşılıklı konuşmalar arasında parantez içinde kısaca betimleme yapılır. Açıklama ve tartışma kişilerin konuşmalarının içine yerleştirilir

 

Tiyatro eserinin yazımında diğer yazı türleri de kullanılmaktadır. Öykü ve romanlar tiyatro eseri gibi yeniden yazılarak sahnelenebilir. Sözgelimi günlük, anı, mektup gibi yazı türlerinden biriyle yazılabileceği gibi, birkaçının karması biçiminde de yazılabilir.

 

Tiyatro eserini yazmak için söz ustalığının yanısıra sahne tekniğini de bilmek gerekir; çünkü söz ile hareketin uyumlu olması önemlidir. Yazar yalnız toplumu ve olayları gözlemez, tiyatro dünyasını da gözler. Eserini döneminin sahne olanaklarını göz önünde bulundurarak yazar. Tiyatro eseri yazmanın bir iki teknik bilgi dı şında pek kuralı da yoktur, denilebilir. Artık yazarlar kendi kurallarının, kural koyucusudurlar. Yalnız, tiyatro yazarı tiplemelerini gerçeğe uygun yapmalıdır.

 

Tiyatro eserinin belirleyici özellikleri nelerdir?
• Olay plânlı yazılardır.
• Olay, konuşmaya dayalı olarak aktarılır.
• Yazar anlattığı olayları dekoru, kostümü, aksesuarı bir mantık çerçevesinde birleştirebilmelidir.
• Tiyatro eserleri konuşma diline en yakın eserlerdir. Bu nedenle uzun cümle kullanılmamalıdır.

Kaynak: http://www.aof.edu.tr/

 

…İlgili Bağlantılar…

» Anı Türü » Mektup Türü » Biyografi Türü » Günlük Türü
» Roman Türü » Tiyatro Türü » Fıkra Türü » Röportaj Türü
» Makale Türü » Eleştiri Türü » Haber Yazısı Türü » Deneme Türü
» Gezi Yazısı Türü » Söyleşi Türü    

 



İle Yorum Yap!
35 Yorum Bulunmaktadır
esra on Aralık 10th, 2007 at 15:55

+hayret+ +:(+ gzl daa gzl olabilirdi yanee….

gizem on Aralık 27th, 2007 at 16:02

Benim gördüğüm kadarıyla güzel bir sayfaya benziyor… TEŞEKKÜRLER

ESRA on Aralık 27th, 2007 at 16:07

Benim ve arkadaşımın çok hoşuna gitti.TEŞEKKÜR EDERİZ

orhan on Şubat 6th, 2008 at 12:55

Valla çok süper olmuş benim edebiyattan yıllık ödevimi yapmama yardımcı oldunuz tesekürlerr

mustafa on Şubat 9th, 2008 at 16:07

cok iyi değil +hayret+

elif on Şubat 20th, 2008 at 20:09

ya istediğim ödevi bulamadım ama genede birazcık buldum tşk

suuu on Şubat 25th, 2008 at 19:45

işime yaradı çok sağ ol yaa..

nisa on Mart 24th, 2008 at 08:56

Ya nıye içinde röportajla ilgili bılgıler yok her birşey var o yok

emine on Mart 27th, 2008 at 17:01

çok güzel beğendim olmuş

esra on Mart 27th, 2008 at 19:25

çok harika olmuş emeği geçenlere teşekkürler ben ALARA’dan ESRA!!!! beni bilen bilir ALARA’ DAN herkese sevgiler kib

on Nisan 1st, 2008 at 20:10

Valla sağ olun teşekkür ederim de keşke resimler falan da olsaydı slayt yapcaktım ama bir şey olmas eyvallah yine de

esne on Nisan 3rd, 2008 at 19:16

neden soru koymadınız

ilknur on Nisan 8th, 2008 at 16:19

sağ ol buldum hepsini ya çok tesekür ederim

Burak on Nisan 10th, 2008 at 17:16

dramla ilgili bligi az onu nerden bulabilirim

elif on Nisan 11th, 2008 at 16:45

Sağ olun tam olarak istediğimi bulamadım ama yine de çok teşekkürler…

jennifer on Nisan 14th, 2008 at 19:17

Çok teşekkürler. Bu siteyi hazırlayan yayın ve yapımda emeği geçen herkese sonsuz saygı ve sevgilerimi sunar mektubuma veda ederken büyüklerimin ellerinden küçüklerimizin gözlerinden öperim esen kalın .

muhammet on Nisan 18th, 2008 at 19:10

Tiyatroyu buldum ama kim, ne zaman yazıldığını bulamadım. Ne yapalım sağlık olsun…

ayça on Nisan 27th, 2008 at 18:18

Ya lütfen komedi, dram ve trajedıyı acıklayın lutfen.

Orkun Kutlu on Nisan 28th, 2008 at 06:54

Meryem,

Tiyatro” sayfasına giderek, Dram, komedya (komedi) ve tragedya (trajedi) hakkında bilgi sahibi olabilirsiniz.

Esenlikle…

,,,, on Nisan 29th, 2008 at 15:56

Teşekkürler tam olarak bunu istememiştim ama neyse yine de sağ olun.

edogus on Nisan 30th, 2008 at 20:05

Gölge oyunları yanı karagoz meddah koy seyırlık fılan onları arıyodum. Hmm tabı bır de orta oyunu. Ama yıne de sağ olun tsk…

zeynep on Mayıs 4th, 2008 at 14:11

Bence bu site çok güzel. Bu siteyi yapan tüm herkese teşekkürler. Benim Türkçe ödevimi yapmama yardımcı olduğu için.

ALİ on Mayıs 7th, 2008 at 18:06

Ben 9. sınıf (lise 1)öğrencisiyim. Bana tiyatro türü olan dram, trajedi, komedinin temsilcileri gerekiyor. Mümkün olduğunca çabuk.

fatma on Ocak 3rd, 2009 at 16:59

Bence çok güzel aradığım bilgiyi çok güzel bir şekilde buldum.

özlem on Aralık 27th, 2009 at 15:55

Öncelikle gerçekyen ileti kuralları çok güzel.

Tiyatro eserinin belirleyici özellikleri nelerdir?
• Olay plânlı yazılardır.
• Olay, konuşmaya dayalı olarak aktarılır.
• Yazar anlattığı olayları dekoru, kostümü, aksesuarı bir mantık çerçevesinde birleştirebilmelidir.
• Tiyatro eserleri konuşma diline en yakın eserlerdir. Bu nedenle uzun cümle kullanılmamalıdır.

Bana bu bölüm lazımdı.Bir detiyatro türlerini de ekleseniz sevinirim.Teşekkürler.

Saygılarımla…

Özlem YILMAZ

zeynepp on Mayıs 9th, 2010 at 14:48

Dünya edebiyatındaki önemli eserler ve yazarları acil bulmam lazm yrdımcı olursanız sevinirim.

beko on Mayıs 18th, 2010 at 17:07

Bana bu bölüm lazımdı. Bir detiyatro türlerini de ekleseniz sevinirim. Teşekkürler.

ufuk on Şubat 9th, 2011 at 17:55

Çok teşekkür ederim bu yazı sayesinde proje ödevimi bitirdim emeği geçenlere teşekkürler…

Oğuzhan on Şubat 12th, 2011 at 13:25

Bence yazdığım seyle hiç alakası yok kotü bir site kusura bakmayın.

Buse on Mart 7th, 2011 at 23:53

Çok geniş kapsamlı olmasa da sağlam bir bilgi kaynağı. Emeği geçenlere çok teşekkürler.

kader on Mart 31st, 2011 at 14:18

Ben lise son öğrencisiyim bana meddah orta oyunu ve karagöz ile hacivat hakkında bilgi lazım.

semih on Nisan 2nd, 2011 at 12:06

Daha gerekli şeylerde vardı onları yazmamıslar.

mücahit yaşar on Nisan 11th, 2011 at 13:38

Bence bu sayfanın başlığı değişmeli googlede ilk Türk edebiyatında tiyatro görünüyor ama bu direk tiyatroyu açıklıyor bence değişmeli yorumuma katılan yorum yazsın muco.

kader kader on Aralık 27th, 2014 at 19:29

divan edebiyatında gostermeye baglı edebi metinler

emine değet on Mart 3rd, 2015 at 19:49

Aynen

Yazı Detayı