Ana Sayfa » Divan-i Lügati't Türk » Türk Dili » Divan-ı Lügati’t Türk’teki Atasözleri
11


-ı Lügati’t ’teki Atasözleri

Bilinen en eski Türk lûgatı Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de külliyetli miktarda ata sözü … bulunduğu, bunların ise türlerinin günümüze ulaşmış belki en eski numûneleri olduğu malûmdur. Dîvan’daki bu ata sözlerinin … misâl getirilmek üzere kullanıldıkları da bilinen bir gerçektir.

 

Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de Türkçe, kelime olarak lûgatte, müellifince kurulan cümleler içinde ve misâlen getirilen ata sözlerinde, dörtlüklerde ve beytlerde kullanılmıştır. Türkçe kelimeleri lûgat yapmak, eser müellifinin zâten asıl maksadıdır. Yine müellifin bu lûgatleri açıklamak için kurduğu alelâde cümlelerde kullanılan Türkçe ise kendisine âittir. Bu kelimeler ve alelâde cümleler kelime morfolojisi veyâ gramer kâidexleri açısından ehemmiyeti hâiz olabilirlerse de yine misâl getirmek için Kaşgarlı Mahmud Beğ’in eserinde kullandığı ata sözleri, …, Türkçe’nin anoxnim kültür, san’at ve edebîyât ürünleridirler. Bu bakımdan bu önemli edebiyat unsuxrunu bir arada görebilmek maksadıyla, daha önce derlenmiş olmalarına rağmen, bu ata sözlerini bir kere daha derlemeyi uygun bulduk. Burada şunu da belirtelim ki bu derlemeyi yapan kişinin görüşü, bâzı Türk ata sözlerindeki açık veyâ kapalı anlatımlar, sanki Türk Töresi’nin maddelerini muhtevîdirler.Divan, Türk, Divanı Lügatit Türk, Kaşgarlı Mahmut, Divan-u Lügati’t Türk

Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de 1. ciltte 163, 2. ciltte 51 ve 3. ciltte 104 adet olmak üzere toplam 318 adet “Sab” denilen ata sözü vardır. Bunların 3 adedi, kendilerine “ata sözü” denilmesine rağmen, lûgatte geçen bâzı kelimelerin cümle içindeki kullanılışını göstermek için kurulmuş basit misâl cümleleridir. 1. cilt, 369’daki “0l keçişni sub iletti” yâni “O keçisini suya götürdü” ile 1. cilt 386’daki “Ol kulın tepik tepdi” yâni “O adamını tekmeledi” cümlelerinin ata sözü oldukları söylenemez. 1. cilt 244’deki “Oñay irpeldi iş” ise düzeltilerek “Oñay iş irpeldi”, yâni “Kolay iş biçildi, bitirildi” hâline sokulsa bile, bu sözün ata sözü ile bir ilişkisi yoktur. Bu bakımdan ata sözü denilen 318 adet deyişten 315 adedi gerçek ata sözüdür.

 

Bu 315 adet ata sözünün 3’ü 3 defâ, 26’sı da 2 defâ, ya aynen veya çok az farklılıklarla mükerreren kullanılmışlardır. Böylece ziyâde olanlarının adedi 32’dir ve 315’ten tenzil edildiklerinde ata sözlerinin sayısı 283’e iner.

 

Maamâfih bu takdimde, ziyâde geçen bu ata sözlerinin “DLT Tercümesi”ndeki yerleri de belirtildi ve farklı olanların içlerinden akla en yakın olanı yazıldı. Ayrıca, yemîn etmek için kullanılan bir mesel de ata sözü gibi kabûl ile yukarıda ta’dâdı yapılan 28 sayısının içine bu dahî dâhil edildi.

Ata sözleri, sözün ilk kelimesinin baş harfine göre abaça düzeni ile dizildi. Yanına “Tercüme”deki yeri işâretlendi. Bu işâretlerde Romen rakamı ile cildi, Latin raxkamı ile de sahifesi gösterildi. Ayrıca ata sözünün altında, sözün yaşayan Istanbul Türkçesi’ne çevirisi verildi.

Divan’daki Atasözlerinden Örnekler
(Görüntülemek istediğiniz başlığa dokunun.)

 

(A Harfi)
(B-Ç Harfi)
(E Harfi)
(I-İ Harfi)
(K Harfi)
(M-N-O-Ö Harfi)
(S Harfi)
(T Harfi)
(U-Ü Harfi)
(Y Harfi)

 

|» “Divan-ı Lügati’t Türk” Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir.

Divan, Türk, Divanı Lügatit Türk, Kaşgarlı Mahmut, Divan-u Lügati’t Türk



İle Yorum Yap!
11 Yorum Bulunmaktadır
nadir on Nisan 6th, 2008 at 23:48

Divan-ı Lügati’t Türk’teki Atasözleri adlı bu yazının / bölümün kaynağına acilen ihtiyaç duymaktayım. Adresime bildirirseniz sevinirim.

Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de 1. ciltte 163, 2. ciltte 51 ve 3. ciltte 104 adet olmak üzere toplam 318 adet “Sab” denilen ata sözü vardır. Bunların 3 adedi, kendilerine “ata sözü” denilmesine rağmen, lûgatte geçen bâzı kelimelerin cümle içindeki kullanılışını göstermek için kurulmuş basit misâl cümleleridir. 1. cilt, 369’daki “0l keçişni sub iletti” yâni “O keçisini suya götürdü” ile 1. cilt 386’daki “Ol kulın tepik tepdi” yâni “O adamını tekmeledi” cümlelerinin ata sözü oldukları söylenemez. 1. cilt 244’deki “Oñay irpeldi iş” ise düzeltilerek “Oñay iş irpeldi”, yâni “Kolay iş biçildi, bitirildi” hâline sokulsa bile, bu sözün ata sözü ile bir ilişkisi yoktur. Bu bakımdan ata sözü denilen 318 adet deyişten 315 adedi gerçek ata sözüdür.

Orkun Kutlu on Nisan 8th, 2008 at 01:42

Nadir Bey,

Bu yazıyı ağ üzerinde bulup buraya eklemiştim. Şİmdi bayağı bir araştırdım; fakat yazının kime ait olduğunu bulamadım.

Bunun için geç de olsa kaynağı benim de bilmediğimi bilmenizi istedim.

Esenlikle…

selin on Ekim 11th, 2009 at 15:19

Bu yazı benim ardığım konu hakkında herhangi bir cevap içermiyor. Benim ardığım konu şu:
Kaşgarlı Mahmut’un Türk boyları arasında gezerek derlediği atasözlerinin günümüze kadar nasıl ulaşmıştır?

bekir on Mart 23rd, 2010 at 20:55

Divanı lügatit Türk’teki savlar lazım yardımcı olursanız sevinirim. =)

Orkun Kutlu on Ağustos 13th, 2010 at 13:45

Bekir, “sav” Eski Türkçede “atasözü” demektir. Bunun için bu sayfadaki atasözleri, Divan-u Lügati’t Türk’teki savlardır.

Esenlikle…

metehan yk on Nisan 14th, 2011 at 17:08

Ben ismail yk nın kardeşiyim ben divanü lugati t-Türkde kaç tane atasözü vardır onu araştırıyorum.

misiy on Nisan 21st, 2011 at 10:54

Ya ne ben atasözlerini aryorum.

hatice on Nisan 25th, 2011 at 17:00

benim aradığım Türkmenistan atasözlerinin Türkçeye,Türkçe atasözlerinin de Türkmence ye çevrilmesi gerek 6. sınıf sosyal bilgiler ortak kültürümüzü keşfedelim konusu yardımcı olurmusunuz?

şevval on Mayıs 4th, 2011 at 17:03

bu araştırma gerçektende çok işime yaradı kesin öğretmenim artı atar çok güzel bir araştırma.

şevval on Mayıs 4th, 2011 at 17:06

Oleyyyy ödevden artı aldım…

ada on Aralık 4th, 2012 at 17:51

arkadaşlar ellerinize sağlık çok beğendim işime yaradı

Yazı Detayı