Ana Sayfa » Şiir Bilgisi » Uyak (Kafiye)
23



Uyak (Kafiye)


 

İki veya daha çok mısra arasındaki ses benzerliğidir. Kafiye, genellikle mısra sonlarında bulunan bir ahenk unsurudur.Halk şiirinde “kafiye kulak içindir.” Divan şiirinde ise “göz için kafiye” anlayışı vardır.

Redif

Hem yazılış hem de görevce aynı olan ses veya sözcük benzerliklerine redif denir.

Ek ile yapılan redif

Uyaktan sonra veya uyaksız bir mısranın sonunda aynı görevdeki ekin tekrarıyla yapılan rediftir.

Gözlerin şafakta yarış ettiği yerden
Müjdeler dağılırdı yıllar yılı seherden

Bu dizelerdeki “-den” ekleri rediftir.

Sözcük ile yapılan redif

Mısra sonlarında yazılış ve anlamı aynı olan sözcüklerin tekrarlanmasıyla yapılır.

Gözümün sürmesin çamur ettiler
Bir günlük gelindim zehir ettiler

Bu dizelerdeki “ettiler” sözcükleri rediftir.

Uyak Çeşitleri

1. Yarım Uyak

Mısra sonlarındaki tek ses benzerliğidir.

İstanbul’dan Üskûdar’a yol gider
Hanımlara deste deste gül gider

Bu dizelerdeki “yol” ve “gül” sözcüklerinde “– l” sesleri yarım uyak oluşturur. Uyaktan sonraki “gider” sözcükleri ise rediftir.

2. Tam Uyak

İki ses benzerliğine dayanan uyaktır. Bir ünlü ile bir ünsüzün yan yana gelmesiyle oluşur.

Başı pâre pâre dumanlı dağlar
Hastanın halinden ne bilir sağlar

Bu dizelerin sonundaki “dağ” ve “sağ” sözcüklerinde “ağ” sesleri ortaktır. Böylece tam uyak oluşmuştur. Uyaktan sonra gelen ve aynı görevle kullanılan “lar” ekleri rediftir.

3. Zengin Uyak

En az üç sesin benzerliğinden oluşan uyak çeşididir.

Ay ne gece serin külek göy çemen
Dört yanımız zefir saçan yasemen

Bu dizelerin sonundaki “çemen” ve “yasemen” sözcüklerinde “emen” sesleri ortaktır. İkiden fazla ses benzerliği olduğu için zengin uyak oluşmuştur.

4. Tunç Uyak

Uyaklı sözcüklerden biri diğerinin içinde aynen yer alırsa bu uyaklanışa “tunç uyak” denir. Tunç uyak, zengin uyak kapsamında da değerlendirilir.

Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım.
Yırtarım dağları, enginlere sığmam taşarım.

Birinci dizedeki “aşarım” sözcüğü, “taşarım” sözcüğünün içinde yer almaktadır. Böylece tunç uyak oluşmuştur.

5. Cinaslı Uyak
Söylenişleri aynı, anlamları ayrı sözcüklerin bir arada kullanılmasıyla yapılan uyaktır.

Ah demedi demedi
Elinde gül demedi
Ben nasıl güleceğim
Yâr bana gül demedi

Bu dizelerdeki “demedi” sözcükleri, cinaslı uyağı örneklemektedir.

Not: Divan edebiyatında düzyazıda kullanılan uyağasecidenir.

Dizilişlerine göre uyaklar

Uyak örgüsü incelemelerinde, uyaklı dizeler aynı harşerle gösterilir.Uyakların dizelere dağılışı şöyle adlandırılır:

a. Düz uyak

Beyiti ya da dörtlüğü oluşturan dizelerin kendi arasında aynı uyak düzenini göstermesidir.

El âriftir yoklar senin bendini a
Dağıtırlar duzağını fendini a
Alçaklarda otur gözet kendini a
Katı yükseklerden uçucu olma b

b. Çapraz uyak

1. ile 3.; 2. ile 4. dizelerin uyaklanma biçimi olup sadece dörtlüklerde görülür.

Başka sanat bilmeyiz, karşımızda dururken a
Söylenmemiş bir masal gibi Anadolu’muz b
Arkadaş, biz bu yolda türküler tuttururken a
Sana uğurlar olsun… ayrılıyor yolumuz. b

c. Sarmal (Sarma) uyak

1. ile 4.; 2. ile 3. dizelerin kendi aralarında uyaklanışına verilen addır. Sadece dörtlüklerde görülür.

Ne hoş güzel Tanrım ne hoş a
İller, göller, kıtalar aşmak b
Ne hoş deniz deniz dolaşmak b
Düşünceler gibi başıboş a

d. Mani tipi uyak

Birinci, ikinci ve dördüncü dizelerin kendi aralarında uyaklı, üçüncü dizenin ise bağımsız olduğu uyak örgüsüdür.

Ay doğar katar şimdi a
Işığı tutar şimdi a
Yarimin kölesiyim x
Dilerse satar şimdi a

bahar yayınevi uyarı



İle Yorum Yap!
23 Yorum Bulunmaktadır
mehmeT on Nisan 25th, 2012 at 18:36

Teşekkürler buradan bilgime bilgi katTım

Onur Gecer on Mart 14th, 2013 at 21:13

Çok güzel bir site çok hoşuma gitti yarın sınavım var cok yardımcı oldunuz sağolun :)

esra sönmez on Nisan 25th, 2013 at 20:03

Aslında site çok güzel ama konu anlatımı canlı olsaydı da olurdu. :D

aysenurrrr on Nisan 29th, 2013 at 22:08

çok gzl site çalışmama yardımcı olduu :D

Nilsu on Ekim 16th, 2013 at 21:36

Çok güzel olmuş kim yazdıysa ellerine sağlık.Anlamamıştım anladım sağolun.

Nilsu on Kasım 6th, 2013 at 23:04

Çok süper olmuş teşekkürler.Yarın sınavım var çok yardımcı olduu.

sendegel on Aralık 9th, 2013 at 21:50

bu siteyi yapana çok teşekkür ediyorum . bana çok yardımcı oldu . uyakları iyi anlamamı sağladı şuan zehir gibiyim … bilmiyorum size yararı oldumu ? yararı olmayanın hali vahim. teşekkürler bilgicik.com

sude naz on Aralık 22nd, 2013 at 11:30

tşk iyi oldu yayınladığınız içi ödevimden 5 aldım karneme yasiyıcak

sudenaz on Aralık 22nd, 2013 at 11:34

yarın sınavım var sağolsun hocamız iyi anlatiyordu siteye girdim daha iyi anladım

gamze omay on Ocak 6th, 2014 at 18:48

çok yararlı buldum yarın sınavım var ve çok yardımcı oldunuz :)

ALLAH razı olsun :):):)

Anonim Adam on Ocak 7th, 2014 at 22:44

Arkadaşlar bu kadar saçma ve karışık konuları eğitimimize yansıtıyorlar ondan sonra adamda okuma zevki kalmıyor Allah’ın bir cümlesinde 9 tip uyak arıyoruz çoğumuz tüm uyakları biliyor ama karıştırıyor bu kadar fazla ve benzer olursa çözmemiz tabi ki çok zor anlatım güzel olmuş elinize sağlık bu arada.

YASEMİN on Ocak 14th, 2014 at 21:26

çok iyi anlatmış anladım :)

Anonymous reiz on Şubat 20th, 2014 at 22:01

Süper olmuş ellerinize sağlık ödevimde çok işe yaradı :))))))))

Sinem Selena Gomez on Mart 9th, 2014 at 21:22

Hepsini ezberledim ama sınavda karıştırmaktan korkuyorum :/

zekiye on Mart 18th, 2014 at 23:01

Çok iyi ama ufak çeşitlerini şekilde göstergeler daha iyi olurdu çok sevdim hocam daha iyi anlatıyor ama buda iyi bir yardımcı

ayça gök on Mart 19th, 2014 at 18:28

yahu semi çok güzel yapmışlar sen ne diyon?

Ebrar Baltacı on Nisan 21st, 2014 at 20:42

Çok güzel bir site. Sınava çalışırken çok yardımcı oldu… :)

bahar on Mayıs 27th, 2014 at 18:52

teşekkür ederim süper olmuş bu konu zor değil zaten

isimsiz on Eylül 25th, 2014 at 18:27

Teşekkürler çok yardımcı oldunuz :-)

Ece seni seviom benlen cık on Kasım 2nd, 2014 at 14:28

güzel olmuş hocam saolasınız :)

sevda on Kasım 12th, 2014 at 19:52

cok tesekkür ediyorum sınava hazırlanmamda büyük yardımı dokundu :D :D

dilara on Ocak 6th, 2015 at 18:18

çok teşekkür ederim yazılıma çalışırken baya yardım etti :)

Serenay on Şubat 1st, 2015 at 14:35

Çok iyiydi tşk

Yazı Detayı
  • Yazının Bağlantısı: Uyak (Kafiye)
  • Yazının Kategorisi: Şiir Bilgisi
  • Yazar:
  • Eklenme Tarihi: 27 Eylül 2011
  • Bu yazıya yapılan yorumları RSS kaynağı ile takibe alın.
  • Bu yazıya kendi sayfanızdan geri izleme yapın.
  • Diğer kaynaklarda arayın:
  • Etiketler:, , , , ,